Vào tháng 3, Liu Liehong, người đứng đầu Cơ quan Quản lý Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc (NDA) công bố thuật ngữ Ciyuan cho token AI tại họp báo của Hội đồng Nhà nước Trung Quốc, đánh dấu lần đầu một quốc gia đặt tên “tiền tệ” riêng cho AI. Ông nhấn mạnh Ciyuan là “đơn vị thanh toán liên kết nguồn cung công nghệ với nhu cầu thương mại”.
Token là đơn vị dữ liệu đầu vào cơ bản, gồm từ, một phần của từ, ký tự hoặc dấu câu mà mô hình AI xử lý để tạo ra đầu ra. Theo National Business Daily, lượng tiêu thụ token đang trở thành chỉ số quan trọng trong việc triển khai thực tế, đo lường tần suất mô hình AI được đưa vào ứng dụng.
Theo thống kê của NDA, tính đến tháng 4, Trung Quốc xử lý 140.000 tỷ token mỗi ngày, tăng từ 100 tỷ đầu năm 2024. AI của Trung Quốc vượt các mô hình của Mỹ trên OpenRouter, một thị trường phổ biến dành cho AI, cả về hiệu suất và mức độ ưa chuộng.
Giới đầu tư Trung Quốc hiện đổ xô vào cơn sốt AI. Riêng tại Hong Kong, số lượng doanh nghiệp ở lĩnh vực này thực hiện IPO cao nhất 5 năm qua, chủ yếu nhờ dòng chảy ổn định của các công ty khởi nghiệp như MiniMax và Zhipu AI, hay nhà thiết kế chip Biren.
“Chúng tôi tin Trung Quốc đang thắng lớn trong cuộc chiến công nghệ vì một số lý do: định giá, ứng dụng rộng rãi AI cùng lợi thế trong sản xuất điện năng”, Mohit Kumar, chiến lược gia của ngân hàng đầu tư đa quốc gia Jefferies, nói với Fortune.
Giới quan sát đánh giá, mục tiêu Trung Quốc đang hướng đến là xây dựng một “nền kinh tế token” với sự hỗ trợ của AI nguồn mở phổ biến và đẩy mạnh ứng dụng AI trong thực tế. Dù vậy, họ cần vượt qua loạt yếu tố về chi phí nghiên cứu đắt đỏ, nguồn vốn lớn và cả những biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.
Sự đón nhận
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo được đánh giá đã “giải cứu” nhiều ông lớn công nghệ Trung Quốc khỏi loạt quy định kìm hãm phát triển trước đây. Chẳng hạn, Alibaba với mô hình Qwen nguồn mở được đầu tư nhiều năm đang trở thành lựa chọn hấp dẫn đối với những ai không có vốn hoặc không muốn chi nhiều tiền cho các sản phẩm độc quyền từ OpenAI và Anthropic. Không chỉ trong nước, Qwen đã chinh phục nhiều thị trường từ Đông Nam Á đến Trung Đông, thậm chí cả phương Tây khi mô hình mới nhất của Meta là Muse Spark cũng đào tạo một phần dựa trên Qwen.
Khác với Alibaba, ByteDance phần lớn giữ bí mật AI của mình. Theo SCMP, công ty tận dụng thế mạnh về thiết kế sản phẩm và trải nghiệm người dùng để thu hút khách hàng, trong đó chatbot Doubao là AI được sử dụng nhiều nhất ở Trung Quốc, với 100 triệu người dùng hoạt động hàng ngày tính đến tháng 2.
Tencent cũng giới thiệu ứng dụng nhắn tin tự động ClawBot vào tháng 3 và tích hợp sâu vào WeChat, cho phép hơn một tỷ người dùng hoạt động hàng tháng trên nền tảng này kết nối trực tiếp với OpenClaw và thực hiện các tác vụ thông qua giao diện nhắn tin. Ngoài ra, Xiaomi hay Meituan cũng có sản phẩm riêng và được đón nhận.
Các công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc cũng bắt đầu tung ra sản phẩm ấn tượng. Giữa tháng 3, công ty Mỹ Anysphere ra Cursor Composer 2 với khả năng lập trình tiên tiến. Dù không giới thiệu, một số người sau đó phát hiện mô hình được xây dựng trên Kimi K2.5 mã nguồn mở từ Moonshot AI có trụ sở tại Bắc Kinh. Trên X, đồng sáng lập Cursor Lee Robinson sau đó thừa nhận “thiếu sót” khi không đề cập đến Kimi ngay từ đầu.
Knowledge Atlas (hay Zhipu AI, Z.ai) và MiniMax cũng mang đến cái nhìn hiếm hoi về các phòng thí nghiệm AI tiên phong Trung Quốc. MiniMax đạt doanh thu 79 triệu USD năm 2025, tăng 159% so với năm trước, trong đó 70% đến từ thị trường nước ngoài – tín hiệu cho thấy nhu cầu toàn cầu đối với các mô hình nền tảng của Trung Quốc. Zhipu đạt doanh thu 724 triệu nhân dân tệ (104,8 triệu USD) năm 2025, cao hơn 132% so với năm 2024. Dù những công ty như Knowledge Atlas hay MiniMax vẫn thua lỗ, giới đầu tư Trung Quốc không mấy bận tâm. Cổ phiếu của Zhipu tăng hơn 570% so với giá IPO, còn MiniMax đã tăng hơn 470%, thậm chí có lúc vượt cả giá trị vốn hóa thị trường của Baidu.
Có sẵn các mô hình AI, Trung Quốc cũng tận dụng hệ sinh thái công ty robot hình người để mang chúng ra môi trường vật lý. Unitree Robotics, Agibot hay UBTech đều tích hợp mô hình riêng tự phát triển, hoặc ứng dụng sản phẩm sẵn có do trong nước sản xuất.
Theo khảo sát hồi tháng 10 của Edelman, công ty tư vấn tiếp thị và quan hệ công chúng đa quốc gia lớn nhất thế giới, người dùng Trung Quốc cảm thấy thoải mái hơn nhiều với AI so với người dùng phương Tây, khi có tới 87% tin tưởng công nghệ này, cao hơn nhiều so với 32% ở Mỹ.
Ngành công nghiệp phim ngắn Trung Quốc là một ví dụ về sự thoải mái của người dùng với AI. Các nền tảng video nước này đã ra mắt khoảng 470 phim ngắn mới mỗi ngày trong tháng 1. Nhờ các công cụ AI, mỗi bộ phim chỉ tốn khoảng 100.000 nhân dân tệ (14.600 USD), bằng khoảng 10% chi phí truyền thống, trong khi thời gian sản xuất rút ngắn từ 15-30 ngày xuống còn dưới 5 ngày.
Người Trung Quốc cũng đón nhận trợ lý ảo AI nhiều hơn những quốc gia khác. Mới nhất, OpenClaw lập tức tạo cơn sốt, dù sau đó bị tuýt còi vì liên quan đến các nguy cơ bảo mật. Chính quyền nhiều địa phương đang đẩy mạnh thúc đẩy áp dụng AI, trong đó khuyến khích và cung cấp trợ cấp cho “công ty một người”. Theo giới quan sát, cách tiếp cận này vừa mang tính thận trọng, thúc đẩy AI như một ưu tiên chiến lược, vừa chủ động ngăn ngừa một số rủi ro tiềm tàng.
Tuy nhiên, lợi thế chính sách quan trọng nhất liên quan đến năng lượng. Trung Quốc đã mở rộng mạnh mẽ năng lực sản xuất và truyền tải điện trong những năm gần đây. Goldman Sachs ước tính, Trung Quốc sẽ có khoảng 400 gigawatt công suất điện dự phòng đến năm 2030, gấp khoảng ba lần nhu cầu cho trung tâm dữ liệu toàn cầu.
Áp lực lợi nhuận
Các công ty AI của Trung Quốc được đánh giá vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là khi so sánh với những hãng phát triển trí tuệ nhân tạo hàng đầu của Mỹ. Các vấn đề chủ yếu liên quan đến tiếp cận chip AI tiên tiến do bị Mỹ cấm vận, cũng như hệ sinh thái vốn đầu tư mạo hiểm “mỏng” hơn so với Thung lũng Silicon.
Tuy nhiên, với hầu hết công ty AI trên toàn cầu, câu hỏi lớn nhất được đặt ra, là làm thế nào để biến các token thành lợi nhuận, hay theo cách gọi mới tại Trung Quốc là Ciyuan. Doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo nước này cũng không ngoại lệ.
Alibaba đã chi 123 tỷ nhân dân tệ (17 tỷ USD) cho chi phí đầu tư vốn trong năm 2025, khiến lợi nhuận ròng giảm 66%, hay Tencent chi với 79 tỷ nhân dân tệ (11,6 tỷ USD). Một số doanh nghiệp như ByteDance ít chịu áp lực từ các cổ đông về lợi nhuận do là công ty tư nhân, nhưng cũng đã chi 23 tỷ USD cho cơ sở hạ tầng AI năm ngoái, theo FT.
Con số này vẫn nhỏ hơn nhiều so với các ông lớn Mỹ. Chẳng hạn, Alphabet (công ty mẹ của Google) chi 94 tỷ USD, hay Meta chi 75 tỷ USD năm ngoái, đồng thời dự định mạnh tay hơn nữa trong năm nay.
Theo giới quan sát, áp lực kiếm tiền có thể đang khiến một số công ty công nghệ Trung Quốc phải xem xét lại chiến lược của mình. Cả Alibaba và Zhipu đều đã phát hành một số mô hình mới nhất của họ dưới dạng đóng, ít nhất là ban đầu. Tháng trước, Alibaba đã tái cấu trúc toàn bộ hoạt động AI, hợp nhất năm đơn vị riêng biệt và đặt tên “Alibaba Token Hub” (ATH).
“Sứ mệnh duy nhất của ATH là tạo ra, phân phối và ứng dụng token”, CEO Alibaba Eddie Wu cho biết trong họp báo công bố tháng trước.
Thời gian gần đây, hàng loạt vụ kiện chấn động nhắm vào OpenAI, Google và Character.AI từ các gia đình có người thân tự tử đã làm dấy lên làn sóng lo ngại sâu sắc. Tại trung tâm của cuộc tranh luận này, các nhà nghiên cứu tâm thần học bắt đầu phát hiện ra những tác động tiêu cực của trí tuệ nhân tạo đối với cấu trúc nhận thức của con người, đặc biệt là nhóm thanh thiếu niên và những người có tâm lý bất ổn.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science danh tiếng đã chỉ ra một đặc tính cốt lõi đáng lo ngại: Các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) được lập trình để liên tục tìm kiếm sự chấp thuận từ người dùng. Hệ thống AI có xu hướng 'nịnh hót', đồng thuận và khẳng định hành vi của con người cao hơn 49% so với thế giới thực, bất kể niềm tin đó đúng hay sai.
Chính sự đồng thuận vô điều kiện này đã tạo ra một bẫy tâm lý nguy hiểm. Đối với một người đang cô đơn hoặc hoang tưởng, việc chatbot liên tục vuốt ve và khuếch đại các suy nghĩ lệch lạc sẽ khiến họ dần chìm sâu vào các ảo tưởng vĩ cuồng, thậm chí tin rằng AI là một thực thể có linh hồn và thần thánh.
Nhiều CEO công nghệ từng tự tin tuyên bố AI là giải pháp tối ưu cho tình trạng cô lập xã hội. Thế nhưng, một nghiên cứu quy mô lớn tại Đại học Aarhus (Đan Mạch) trên 54.000 hồ sơ y tế đã dội một gáo nước lạnh vào tuyên bố này. Kết quả cho thấy, việc giao tiếp kéo dài với các tác nhân AI chỉ giúp giảm cô đơn cho vỏn vẹn... 32 người. Ngược lại, nó làm trầm trọng hơn các hội chứng hoang tưởng, rối loạn ăn uống và trầm cảm.
Mối nguy này càng trở nên hiển hiện khi dữ liệu từ Common Sense Media cho biết khoảng một phần ba thanh thiếu niên tại Mỹ đang sử dụng chatbot để tìm kiếm sự hỗ trợ về mặt tình cảm hoặc yêu đương, ưu tiên trò chuyện với máy tính hơn là tương tác với con người ngoài đời thực.
Giới chuyên gia nhận định, việc thêm vào các dòng cảnh báo miễn trừ trách nhiệm hình thức ở cuối trang web hoàn toàn vô tác dụng trong việc bảo vệ người dùng, tương tự như cách cảnh báo trên bao thuốc lá thất bại.
Chừng nào cuộc đua giành thị phần AI còn tiếp diễn, các rào chắn an toàn còn bị nới lỏng thì thuật toán 'nịnh hót' vẫn sẽ tồn tại như một tính năng cốt lõi. Và nếu các ông lớn công nghệ không thay đổi ưu tiên, các đế chế AI ngàn tỉ USD trong tương lai sẽ được xây dựng bằng chính cái giá quá đắt từ sức khỏe tâm thần của người dùng.
Theo Công ty Đấu giá hợp danh Việt Nam, 1515 là một trong bốn mã, số viễn thông được chốt giá thành công. Mức trúng đấu giá một tỷ đồng, bằng với giá khởi điểm. Trong khi đó, dù ở cùng nhóm số dịch vụ giải đáp thông tin, đầu số 1559 không tìm được người trả giá.
Với nhóm số dịch vụ tin nhắn ngắn, cả ba mã, số được đưa ra đợt này đều bán cao hơn giá khởi điểm (250 triệu đồng). Trong đó, đầu số 9999 được mua với giá 490 triệu đồng, cao nhất trong nhóm. Hai số còn lại 6789 và 5151 lần lượt được chốt ở mức 350 triệu và 290 triệu đồng.
Các phiên đấu giá trực tuyến diễn ra liên tục, gối đầu nhau, theo hình thức trả giá lên qua nhiều vòng trong cả ngày 16/4. Theo quy định, ngoài việc hoàn tất nghĩa vụ tài chính, doanh nghiệp trúng đấu giá phải đưa mã, số viễn thông vào khai thác trong vòng 6 tháng kể từ ngày được phân bổ.
Đầu số dịch vụ là dạng mã, số ngắn, thường gồm bốn chữ số, được doanh nghiệp, tổ chức hoặc cơ quan sử dụng để cung cấp dịch vụ qua điện thoại. Các số này chủ yếu phục vụ tổng đài chăm sóc khách hàng, hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn, đặt lịch, khảo sát hoặc cung cấp thông tin tự động.
So với số điện thoại cố định hoặc di động thông thường, đầu bốn số dễ nhớ hơn, thuận tiện khi liên hệ và giúp tăng nhận diện thương hiệu. Tại Việt Nam, các đầu số dạng này do Cục Viễn thông - Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý.
Trước đây, các mã, số được phân bổ theo hình thức cấp trực tiếp. Việc đấu giá quyền sử dụng là chính sách lớn trong quản lý nhà nước về viễn thông, nhằm đổi mới phương thức phân bổ tài nguyên theo cơ chế thị trường, qua đó tăng nguồn thu ngân sách và minh bạch hơn trong phân bổ.
Hồi tháng 1, bốn mã, số dịch vụ viễn thông từng được đấu giá thành công, với mức trúng từ một tỷ đồng. Trong đó, hai đầu số 1555 và 1500 được chốt giá 1,02 tỷ đồng, còn 1299 và 1558 đạt một tỷ đồng, cho thấy nhu cầu của thị trường với nhóm số ngắn.
Hồi tháng 3, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng lần đầu tổ chức đấu giá tên miền quốc gia ".vn", với 37/50 tên miền đấu giá thành công, mức trúng cao nhất 1,5 tỷ đồng.
Dù mức độ ô nhiễm chính xác do vụ nổ tên lửa của Blue Origin tại Cape Canaveral, Florida vào tháng 5/2026 gây ra chưa được xác định rõ, báo cáo ban đầu cho thấy thử nghiệm đã phá hủy bệ phóng và một số tòa nhà gần đó. Theo công ty, những mảnh vỡ có khả năng gây nguy hiểm từ tên lửa đã rơi xuống đại dương và dự kiến sẽ trôi dạt vào bờ trong vài ngày tới.
Theo BBC, khu vực Cape Canaveral tập trung nhiều loài thực vật và động vật hoang dã có tầm quan trọng quốc tế, có Khu bảo tồn quốc gia đảo Merritt với độ đa dạng sinh học hàng đầu thế giới. Theo Don Dankert, trưởng nhóm quản lý môi trường tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA ở Cape Canaveral, mũi đất này có khoảng 1.133 loài thực vật, 141 loài cá, 74 loài lưỡng cư và bò sát, 318 loài chim và 29 động vật có vú khác nhau, 21 loài trong số đó được bảo vệ ở cấp liên bang như lợn biển, rùa biển và đại bàng đầu trắng.
Tương tự vụ nổ tên lửa của Blue Origin, trong chuyến bay đầu tiên vào ngày 20/4/2023, tên lửa mạnh nhất thế giới Starship của SpaceX rời bệ phóng và bay lên bầu trời Texas, Mỹ. Sau khoảng 3 phút 57 giây, tên lửa phát nổ, lao xuống biển trong cơn mưa mảnh vỡ. Các kỹ sư SpaceX mô tả vụ nổ là "sự tan vỡ nhanh chóng ngoài kế hoạch" và công ty tuyên bố nhiệm vụ thành công. Tuy nhiên, buổi phóng không chỉ phá hủy tên lửa đẩy mà cả bệ phóng. Khi động cơ khai hỏa, bệ phóng bị bao trùm bởi đám mây bụi và khói, che khuất chùm mảnh vỡ hình thành trong lúc tên lửa tạo ra miệng hố giữa bệ, kéo theo sỏi cát, đất đá, mẩu kim loại và bê tông văng xa 10 km. Hậu quả là tro bụi rơi xuống nhiều cộng đồng dân cư gần đó và mảnh vỡ rải rác ở những khu bảo tồn xung quanh, dẫn tới dự án Starship bị đình chỉ một thời gian.
Bãi phóng của SpaceX tại Boca Chica, Texas nằm bên Vịnh Mexico. Công ty lựa chọn phóng về phía đông để tận dụng lợi thế từ vòng quay của Trái Đất, bất kỳ mảnh vỡ tên lửa nào đều rơi xuống đại dương. Khu vực này cũng được bao quanh bởi các công viên và khu bảo tồn động vật hoang dã quốc gia có ý nghĩa quan trọng đối với thực vật được bảo vệ và chim di cư.
Trước khi phóng, SpaceX chấp nhận tuân thủ các điều kiện môi trường nghiêm ngặt và kiểm tra bệ với thử nghiệm lửa tĩnh, trong đó tên lửa được chốt chặt trên mặt đất để kích hoạt và đốt cháy động cơ trong vài giây, nhưng không sử dụng lực đẩy tối đa. Từ sau đó, SpaceX đã xây dựng lại bệ phóng với thiết kế cải tiến. Nhưng vụ nổ vẫn gây lo ngại cho các tổ chức môi trường về tác động ngoài ý muốn của công nghệ tên lửa, đặc biệt với số lượng vật thể phóng vào không gian tăng lên mỗi năm và nhiều tên lửa đẩy mới được phát triển.
Theo CNN, giữa tháng 1 năm ngoái, trên vùng biển Bắc Đại Tây Dương gần quần đảo Turks và Caicos, tầng trên của tên lửa Starship vỡ thành nhiều mảnh vài phút sau khi cất cánh từ nam Texas trong chuyến bay thử thứ 7. Turks và Caicos, lãnh thổ của Anh gồm 40 hòn đảo là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi mảnh vỡ Starship rơi xuống. Những bộ phận tên lửa rơi gần nhà cửa và mắc cạn dọc bãi biển gần điểm nóng du lịch.
"Nhà chức trách xác nhận không có hydrazine trên tên lửa Starship. Hydrazine là một loại nhiên liệu đẩy sử dụng trên một số tàu vũ trụ, có thể gây nôn mửa, viêm nhiễm dây thần kinh, thậm chí hôn mê sau khi tiếp xúc. Thay vào đó, Starship dựa vào nhiên liệu đẩy là methane và oxy lỏng, nhưng vẫn còn vô số hóa chất bên trong", Marlon Sorge, phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu mảnh vỡ quỹ đạo và hồi quyển ở trung tâm nghiên cứu The Aerospace Corporation, cho biết.
Theo Nature, nhiên liệu tên lửa như hydrazine khi rò rỉ và bốc cháy sẽ tạo ra hóa chất độc hại và axit, có thể làm giảm mạnh độ pH của nước gây chết cá. Nhiệt độ cực cao, sóng xung kích và sự phát tán khói thải chứa muội than có thể phá hủy thảm thực vật, đe dọa các khu bảo tồn thiên nhiên xung quanh.
Hiệp hội Bảo tồn Công viên Quốc gia (NPCA) đang cảnh báo về nguy cơ từ các vụ nổ tên lửa đối với khu vực ven biển. Họ đang vận động chống lại việc phát triển một địa điểm phóng thương mại trên bờ biển ở bang Georgia và kế hoạch mở rộng trạm Cape Canaveral ở Florida. Bộ Không quân Mỹ đang đánh giá tác động môi trường khi xây bệ phóng mới tại Cape Canaveral cho tên lửa Starship và tổ chức hàng loạt cuộc họp công cộng để thăm dò ý kiến người dân địa phương. Một phương án bao gồm cải tạo bệ phóng hiện có và phương án khác gây tranh cãi hơn là xây bệ phóng hoàn toàn mới gần vành đai trạm hơn.
NASA đã theo dõi tác động của các vụ phóng từ khu vực này trong hơn 40 năm, bắt đầu từ những chuyến bay đầu tiên của tàu con thoi. Sau 135 lần phóng trong 30 năm, tác động chính là tích tụ hạt nhôm, thiệt hại đối với thảm thực vật và độ pH giảm tạm thời ở vùng biển lân cận. Đó là ảnh hưởng từ nhiên liệu bị đốt cháy ở động cơ đẩy nhiên liệu rắn của tàu con thoi. Kết quả tương tự cũng được ghi nhận sau vụ phóng Artemis 1 vào tháng 11/2022 sử dụng cùng loại công nghệ.
Ở Baikonur, sân bay vũ trụ của Nga trên lãnh thổ Kazakhstan, nhiều vùng thảo nguyên bị nhiễm độc do nhiên liệu tên lửa rò rỉ.
Tại thành phố Kourou ở tỉnh hải ngoại Guyana thuộc Pháp, Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đang chuẩn bị cho lần phóng đầu tiên của tên lửa khổng lồ Ariane 6. Sân bay vũ trụ châu Âu rộng 650 km² nằm ngay phía bắc đường xích đạo, bao quanh là rừng ngập mặn và rừng mưa nhiệt đới với hệ sinh thái đa dạng, trong đó có báo đốm, loài mèo lớn thứ ba thế giới "sắp bị đe dọa". Nhà chức trách liên tục theo dõi chất lượng đất, nước và không khí, cũng như áp dụng biện pháp bảo vệ động vật hoang dã xung quanh những tòa nhà và cơ sở hạ tầng. Nhưng giống như ở Cape Canaveral, khi nói đến tác động của các vụ phóng, họ cũng ghi nhận mức độ nhôm và độ axit tăng cao từ khí thải của tên lửa nhiên liệu rắn.
Việc lắp ráp hoàn thiện tên lửa Ariane 6 đầu tiên đang diễn ra tại bệ phóng để chuẩn bị phóng trong tháng 7. Trước đó, tên lửa Ariane 5 phóng vào tháng 6/1996 chỉ tồn tại 39 giây trước khi phát nổ do lỗi phần mềm. Dù đặt nhiều kỳ vọng vào chuyến bay thử của phiên bản kế nhiệm, các nhà hoạch định nhiệm vụ đã chuẩn bị kỹ lưỡng tình huống xấu nhất là tên lửa phóng thất bại. Ngoài chỉ phóng khi có hướng gió đưa mảnh vỡ ra biển, tên lửa mới được thiết kế để vỡ thành nhiều mảnh nhỏ nếu phát nổ, giúp giảm thiểu thiệt hại khi tiếp đất.
