Lão hóa không còn là vấn đề của tuổi già từ 60 mà đang xuất hiện sớm ở “tuổi trẻ”, đặc biệt từ 30 – 40 tuổi. Các dấu hiệu như da lão hóa, mệt mỏi, rối loạn chuyển hóa khiến nhiều người tự ti về ngoại hình và sức khỏe. Áp lực công việc, lối sống thiếu lành mạnh và tình trạng viêm mạn tính là những yếu tố thúc đẩy quá trình này. Không chỉ ảnh hưởng diện mạo, lão hóa sớm còn tác động đến tâm lý và chất lượng sống.
Vì vậy, cần nhận diện sớm và kết hợp thay đổi lối sống với các giải pháp y học để làm chậm lão hóa.
Theo bác sĩ Phan Thanh Hào, lão hóa là quá trình suy giảm cấu trúc và chức năng của cơ thể. Sự suy giảm này biểu hiện từ bên ngoài như da, tóc, hệ cơ xương khớp đến các cơ quan bên trong với nhiều bệnh lý chuyển hóa như tiểu đường, rối loạn mỡ máu, tim mạch, rối loạn miễn dịch, thậm chí ung thư.
Nguyên nhân gây lão hóa rất đa dạng, từ tổn thương DNA, rối loạn ti thể đến yếu tố di truyền. Tuy nhiên, hai nguyên nhân quan trọng được nhấn mạnh là viêm mạn tính và sự suy giảm số lượng tế bào trong cơ thể.
Đây cũng là lý do nhóm nghiên cứu của Bệnh viện Quốc tế DNA và Đại học Quốc gia TP.HCM tập trung vào lão hóa do viêm và vai trò của tế bào gốc trong việc cải thiện tình trạng này.
Theo ông, thực tế, rất khó để có một liệu pháp giải quyết toàn bộ các nguyên nhân gây lão hóa. Vì vậy, từ năm 2000, khái niệm “lão hóa viêm” đã được đưa ra nhằm giúp các nhà khoa học định hướng nghiên cứu rõ ràng hơn.
“Trước đây, lão hóa thường được xem là vấn đề của người trên 60 tuổi. Tuy nhiên, hiện nay các bệnh lý do viêm mạn tính đang ngày càng trẻ hóa. Ở độ tuổi 40, nhiều người đã mắc tiểu đường tuýp 2, béo phì, rối loạn lipid máu… Điều này cho thấy lão hóa viêm đang xảy ra sớm hơn”, bác sĩ Phan Thanh Hào dẫn giải.
Theo ông, các nghiên cứu cho thấy từ khi sinh ra đến 30 tuổi, số lượng tế bào gốc trong cơ thể giảm dần một cách tự nhiên. Đến 30 tuổi, cơ thể mất khoảng 25%, và từ 40 – 50 tuổi có thể giảm đến 40 lần so với ban đầu.
Điều này đặt ra câu hỏi, liệu việc bổ sung tế bào gốc có giúp làm chậm quá trình lão hóa hay không?
Tế bào gốc có khả năng biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau, đồng thời có chức năng tái tạo, sửa chữa mô, kháng viêm và điều hòa miễn dịch. Chính những đặc tính này khiến chúng trở thành ứng viên tiềm năng trong điều trị lão hóa do viêm. Trên thế giới, đã có nhiều nghiên cứu về tế bào gốc trung mô, tuy nhiên phần lớn tập trung vào nhóm người cao tuổi.
Nhóm nghiên cứu tại Việt Nam, phối hợp với các nhà khoa học của Đại học Quốc gia TP.HCM đã nghiên cứu tiên phong, đã đặt ra câu hỏi: liệu tế bào gốc trung mô có thể cải thiện các bệnh lý do viêm mạn tính ở người trung niên hay không? Và nhóm nghiên cứu dùng nguồn tế bào gốc từ mô mỡ tự thân và tế bào gốc từ dây rốn được nuôi cấy tại ngân hàng tế bào gốc DNA.
Đối tượng nghiên cứu là 72 người người từ 40 tuổi trở lên, mắc các bệnh như tiểu đường tuýp 2, rối loạn lipid máu, béo phì. Những trường hợp mắc bệnh nặng như rối loạn đông máu, suy tim, suy hô hấp được loại trừ. Quy trình nghiên cứu kéo dài 180 ngày, với hai lần truyền tế bào gốc cách nhau 3 tháng.
Kết quả cho thấy các chỉ số Cytokin gây viêm trong các bệnh tiểu đường, mỡ máu có cải thiện. Đặc biệt, trên từng bệnh nhân, chất lượng da cải thiện rõ rệt, nếp nhăn giảm, giấc ngủ và tinh thần tốt hơn, sức khỏe được nâng cao… Không ghi nhận tác dụng phụ hay yếu tố bất lợi nào xảy ra trong suốt quá trình thực hiện. Từ đó, nhóm nghiên cứu kết luận liệu pháp tế bào gốc trung mô an toàn và có hiệu quả trong việc giảm viêm mạn tính, góp phần làm chậm quá trình lão hóa.
Bác sĩ Phan Thanh Hào khẳng định: Đây là kết quả của một đề tài có sự hợp tác giữa nhiều nhà khoa học, từ bác sĩ thực hiện lâm sàng, đến các chuyên gia nuôi cấy tế bào và các tiến sĩ, phó giáo sư chuyên ngành sinh học thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM thực hiện, với chất lượng tế bào đạt các chuẩn GMP – WHO. Và đề tài nghiên cứu được thực hiện trong gần 5 năm (2020 – 2025), qua hai giai đoạn và đã được Hội đồng đạo đức Bộ Y tế nghiệm thu.
Hiện nay, tế bào gốc là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển công nghệ sinh học và y học hiện đại của Việt Nam, được Nhà nước định hướng đầu tư và phát triển lâu dài. Điều này được cụ thể hóa trong các chỉ thị, nghị quyết, quyết định của Đảng, Nhà nước.
Bốn tháng trước, bác sĩ chẩn đoán người đàn ông ở Đồng Nai mắc ung thư hạ hầu. Sau nhiều lần xét nghiệm, chụp chiếu và hai đợt hóa trị, ông bước sang giai đoạn xạ trị khoảng 30 tia, mỗi ngày một tia theo phác đồ.
Trong lần tái khám tại Bệnh viện Ung bướu TP HCM cơ sở 2 hôm 3/7, sau khi chụp mô phỏng, bác sĩ cho biết cần lập kế hoạch xạ trị, gồm xác định vùng chiếu và tính liều, trước khi sắp xếp lịch.
Ông phải chờ khoảng ba tuần và bệnh viện sẽ chủ động gọi khi đến lượt. Bác sĩ tư vấn nếu đăng ký điều trị ngoài giờ, thời gian chờ có thể ngắn hơn, nhưng chi phí sau bảo hiểm y tế khoảng 60-70 triệu đồng, cao hơn mức 40-50 triệu đồng theo lịch thông thường.
"Không kham nổi nên tôi đành chờ lâu hơn", ông nói.
Những ngày gần đây, ông thường xuyên đau họng, nặng cổ, khó thở nhẹ. Bác sĩ dặn nếu có dấu hiệu bất thường phải tái khám ngay. Ông dự tính tuần tới không đỡ sẽ đến bệnh viện kiểm tra, đồng thời mong bệnh viện gọi sớm để yên tâm điều trị.
Không riêng người chờ xạ trị, nhiều gia đình cũng thấp thỏm từng ngày chờ lịch phẫu thuật. Chị Thành, ngụ An Giang, cho biết chị gái mắc ung thư tuyến giáp di căn hạch, nhận thông báo nhập viện sau khoảng hai tuần. Cả nhà chuẩn bị khăn gói quay lại TP HCM thì bệnh viện báo lùi lịch thêm một tuần. "Chị tôi cứ nghĩ sắp được mổ nên chuẩn bị mọi thứ, đến khi nghe phải đợi thêm, chị suy sụp, khóc suốt vì sợ bệnh nặng hơn", chị Thành kể.
Nhiều người chuyển tuyến lên TP HCM còn phải đi về giữa bệnh viện và quê nhà nhiều lần. Chị Minh, 36 tuổi, ngụ Đồng Tháp, sau ca mổ ung thư tuyến giáp tại địa phương, chuyển tuyến theo bảo hiểm y tế đến cơ sở 2 để chuẩn bị điều trị iốt phóng xạ. Nghĩ chỉ mất một ngày làm thủ tục, chị gửi con nhỏ ở quê rồi bắt xe lên thành phố từ sáng sớm. Sau khi khám, bác sĩ hẹn ba ngày sau mới siêu âm để hoàn tất đánh giá trước điều trị.
"Tôi đành quay về Đồng Tháp vì còn con nhỏ ở nhà, đến lịch lại lên tiếp", chị nói. Mỗi lần tái khám, gia đình lại phát sinh chi phí đi lại, ăn ở và lo chuyện trông con.
Trên các diễn đàn bệnh nhân ung thư, nhiều người chia sẻ tâm trạng thấp thỏm khi đã khám tiền mê nhưng nhiều tuần chưa nhận được cuộc gọi nhập viện, hoặc quá hẹn vẫn chưa có lịch xạ trị nên phân vân có nên chủ động liên hệ bệnh viện. Người chờ hai tuần, người ba tuần, có trường hợp hơn một tháng mới đến lượt.
Theo TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP HCM, hiện khoảng 1.000 bệnh nhân chờ phẫu thuật và gần 700 người chờ xạ trị. Dù các êkíp đã chạy hết công suất, thời gian chờ trung bình vẫn khoảng ba tuần, tùy chuyên khoa và mức độ ưu tiên từng ca.
Ông cho biết số người mắc ung thư ngày càng tăng, trong khi phần lớn bệnh nhân phía Nam vẫn dồn về TP HCM điều trị. Chuyên ngành ung thư lại có nhiều ca mổ phức tạp, kéo dài nhiều giờ, khiến áp lực lên hệ thống luôn ở mức cao.
"Nỗi lo lớn nhất của người bệnh là mang khối u trong cơ thể mà phải chờ điều trị, song bệnh viện luôn ưu tiên các trường hợp cấp cứu hoặc ung thư tiến triển nhanh", ông nói, thêm rằng những ca ít khẩn cấp hơn sắp xếp sau nên nhìn chung không ảnh hưởng nhiều đến hiệu quả điều trị.
Để rút ngắn thời gian chờ, bệnh viện đang đề xuất xây dựng cơ sở 3 ở khu vực Bà Rịa nhằm mở rộng năng lực tiếp nhận. Về lâu dài, theo bác sĩ Tuấn, giải pháp căn cơ là đẩy mạnh tầm soát, phát hiện ung thư giai đoạn sớm để giảm áp lực cho tuyến cuối. Đơn vị đang tham gia chương trình khám sức khỏe toàn dân của TP HCM và phát triển các chương trình sàng lọc để hạn chế số ca phát hiện muộn.
"Chúng tôi kỳ vọng tương lai sẽ có thêm điều kiện rút ngắn thời gian chờ xuống còn vài ngày, giúp người bệnh bớt áp lực và yên tâm điều trị", bác sĩ Tuấn nói.
Việt Nam ghi nhận số ca mắc mới ung thư tăng đều qua từng năm, thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc và tử vong cao trong khu vực. Phần lớn bệnh nhân phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn, khi khối u đã tiến triển hoặc di căn, khiến việc điều trị kéo dài, tốn kém và giảm hiệu quả.
Các bệnh viện chuyên khoa ung bướu tuyến cuối, đặc biệt ở TP HCM và Hà Nội thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải do bệnh nhân từ nhiều tỉnh dồn về. Trong khi đó, năng lực điều trị tại các địa phương còn hạn chế, khiến người bệnh phải di chuyển xa, chờ đợi lâu và chịu thêm gánh nặng chi phí.
Ngành y tế đang đẩy mạnh tầm soát, phát hiện sớm và mở rộng mạng lưới điều trị nhằm giảm áp lực cho tuyến cuối và nâng cao cơ hội chữa khỏi cho người bệnh.
Nấm mốc thường phát triển mạnh trong môi trường ẩm và giàu dưỡng chất. Trên trái cây, chúng thường xuất hiện dưới dạng những đốm trắng, xanh lá, xanh lam, xám hoặc đen, đôi khi kèm theo lớp lông mịn như bông, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Điều mà nhiều người có thể không để ý là phần nấm mốc nhìn thấy chỉ là phần nổi trên bề mặt. Bên dưới, các sợi nấm siêu nhỏ có thể đã lan sâu vào phần thịt quả mà mắt thường không thể nhìn thấy. Vì vậy, cắt bỏ phần mốc trên bề mặt không có nghĩa là đã cắt bỏ hoàn toàn nấm.
Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), một số loài nấm mốc còn có khả năng tạo ra độc tố mycotoxin. Không phải tất cả các loại nấm mốc đều sinh độc tố. Thế nhưng, mọi người gần như không thể phân biệt được bằng mắt thường loại nào an toàn và loại nào nguy hiểm.
Một số mycotoxin có thể gây ngộ độc nếu ăn phải với lượng lớn. Trong khi đó, tiếp xúc trong thời gian dài với mycotoxin cũng có thể ảnh hưởng đến gan, thận hoặc hệ miễn dịch.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là mọi loại trái cây bị nấm mốc đều phải bỏ đi. Theo hướng dẫn của USDA, trái cây có thể được chia thành 2 nhóm là trái cây mềm và trái cây cứng.
Đối với các loại trái cây mềm, nhiều nước như dâu tây, đào, mận, nho, cà chua hay các loại quả mọng, nấm mốc rất dễ lan sâu vào bên trong. Điều này là vì phần thịt mềm và chứa nhiều nước. Ngay cả khi trên bề mặt chỉ xuất hiện một đốm mốc nhỏ, các sợi nấm có thể đã phát triển sâu bên trong trái.
Trong những trường hợp này, cách an toàn là nên bỏ toàn bộ trái thay vì chỉ cắt bỏ phần bị mốc, chuyên gia dinh dưỡng người Mỹ bà Ellis Hunnes cho biết.
Ngược lại, với những loại trái cây có phần thịt cứng và chắc như táo, lê hoặc một số loại quả có cấu trúc đặc như ổi, nấm mốc khó xâm nhập sâu hơn. Trong một số trường hợp, nếu vết mốc còn rất nhỏ và phần còn lại của quả vẫn cứng, không có dấu hiệu hư hỏng, thì hoàn toàn có thể cắt bỏ phần mốc. Khi cắt, không chỉ cắt phần mốc mà cả một phần mô xung quanh và bên dưới vết mốc ít nhất 2,5 cm. Cách này giúp giảm nguy cơ nấm mốc hoặc độc tố còn sót lại.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là mọi loại trái cây cứng đều có thể giữ lại. Nếu trái đã mềm nhũn, có nhiều vị trí bị mốc, xuất hiện mùi lạ hoặc không thể xác định được phạm vi hư hỏng, tốt nhất là nên bỏ cả trái, theo Healthline.
Đây là mức xử phạt cao nhất đối với hành vi phá thai do lựa chọn giới tính, quy định tại Nghị định 90/2026 Chính phủ vừa ban hành. Nghị định này được cho là quy định xử phạt nghiêm khắc việc lựa chọn giới tính thai nhi, với các mức chế tài tăng dần tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
Cụ thể, người mang thai tự nguyện phá thai vì lý do lựa chọn giới tính có thể bị phạt từ 5 đến 7 triệu đồng. Trường hợp dụ dỗ, lôi kéo người mang thai thực hiện hành vi này, mức phạt tăng lên 7-10 triệu đồng.
Nếu hành vi mang tính ép buộc, mức xử phạt cao hơn. Người đe dọa, uy hiếp tinh thần để buộc phá thai vì lựa chọn giới tính bị phạt từ 10 đến 15 triệu đồng; còn sử dụng vũ lực sẽ bị phạt từ 15 đến 20 triệu đồng.
Các hành vi liên quan đến cung cấp hoặc hướng dẫn sử dụng thuốc, hóa chất để phá thai khi biết rõ mục đích lựa chọn giới tính có thể bị phạt từ 20 đến 25 triệu đồng. Mức phạt cao nhất, từ 25 đến 30 triệu đồng, áp dụng đối với người trực tiếp thực hiện hành vi phá thai trong trường hợp biết rõ lý do lựa chọn giới tính.
Các cá nhân, tổ chức vi phạm có thể chịu hình thức phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động hoặc chứng chỉ hành nghề từ 3 đến 12 tháng, tùy hành vi. Cơ sở kinh doanh dược có thể bị đình chỉ hoạt động từ một đến ba tháng nếu vi phạm quy định liên quan.
Các quy định này nhằm tăng cường kiểm soát, ngăn chặn tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, đồng thời bảo vệ quyền và giá trị nhân văn trong chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Bên cạnh đó, các hành vi liên quan đến chẩn đoán, tiết lộ và can thiệp nhằm lựa chọn giới tính thai nhi cũng bị kiểm soát chặt chẽ. Nhiều mức xử phạt được quy định nhằm ngăn chặn tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.
Cụ thể, hành vi bói toán để xác định giới tính thai nhi có thể bị phạt từ 5 đến 7 triệu đồng. Các hình thức chẩn đoán như bắt mạch, siêu âm, xét nghiệm để tiết lộ hoặc cung cấp thông tin về giới tính thai nhi nếu không thuộc trường hợp pháp luật cho phép, bị xử phạt nặng hơn, từ 7 đến 15 triệu đồng. Đồng thời, người vi phạm có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động hoặc chứng chỉ hành nghề từ 1 đến 3 tháng.
Các hành vi như hướng dẫn, chỉ định sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các chế phẩm nhằm tác động đến quá trình thụ thai để lựa chọn giới tính; cung cấp các sản phẩm, dụng cụ phục vụ mục đích này; hoặc nghiên cứu phương pháp lựa chọn giới tính trái phép có thể bị xử phạt từ 20 đến 25 triệu đồng.
Thực tế, tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh ở nước ta ngày càng nghiêm trọng. Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách và giải pháp để kiểm soát nhưng tình trạng chưa được khắc phục. Từ năm 2021 đến 2024, tỷ số này lần lượt là 109,5; 109,7 và 110,7 bé trai trên 100 bé gái, liên tục vượt xa mức tự nhiên. Tình trạng mất cân bằng chủ yếu tập trung tại các tỉnh phía Bắc, đặc biệt vùng Đồng bằng sông Hồng.
Bác sĩ Mai Xuân Phương, Phó Vụ trưởng Truyền thông - Giáo dục, Tổng Cục Dân số, nay là Cục Dân số (Bộ Y tế), cho hay nhiều người Việt vẫn mang tâm lý chuộng con trai trong bối cảnh mức sinh giảm mạnh, hiện chỉ còn 1,91 con/phụ nữ trong khi con số lý tưởng là 2,1. Nhiều gia đình, khi chỉ sinh một con, đã tìm mọi cách để lựa chọn giới tính thai nhi.
Ngoài ra, văn hóa Nho giáo với quan niệm cần con trai để nối dõi tông đường, thờ cúng tổ tiên, cùng sự đánh giá thấp vai trò của nữ giới trong gia đình, xã hội, càng làm gia tăng chênh lệch giới tính. Việc tiếp cận dễ dàng các dịch vụ y tế để chẩn đoán hoặc lựa chọn giới tính thai nhi cũng dẫn đến tình trạng nạo phá thai vì lý do giới tính.
Việt Nam đặt mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, dưới 109 bé trai/100 bé gái vào năm 2030. Các chuyên gia cho rằng để đạt mục tiêu này cần thay đổi nhận thức và hành vi của người dân, khuyến khích sinh con theo quy luật tự nhiên.
Đồng thời, cần xây dựng chính sách hỗ trợ nâng cao vai trò, vị thế của phụ nữ và trẻ em gái trong gia đình, cộng đồng, xã hội. Bên cạnh đó, cần thực thi nghiêm các quy định pháp luật về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.
