Bác sĩ Phương đều đặn sang Việt Nam mỗi năm và đi ngược xuôi Bắc – Nam trong các chương trình của Tổ chức NUOY (Mỹ) với các bệnh viện địa phương.
Sinh ra trong trại tị nạn ở Indonesia trước khi gia đình đặt chân đến Mỹ, như nhiều đứa trẻ lớn lên trong cộng đồng Việt xa xứ, “Việt Nam” trong anh Phương từng là một hình dung của nhiều mảnh ghép: câu chuyện của người lớn, những lớp ký ức không phẳng, những đoạn lịch sử được kể lại bằng giọng nghẹn.
Lớn hơn một chút, như bác sĩ Phương chia sẻ, những đứa trẻ cùng thế hệ anh luôn đau đáu những câu hỏi: “Mình là ai? Mình là người Mỹ hay người Việt?”.
Năm 2004, chàng sinh viên y khoa 24 tuổi được đặt chân đến Việt Nam lần đầu tiên trong khuôn khổ một chương trình hỗ trợ y tế của Quỹ Project Vietnam. Chuyến đi lần đó với anh như một “cú chạm”. “Lần đầu tiên mình biết trong máu của mình là gì”, anh trầm ngâm chia sẻ.
Ngót nghét từ đó đến nay đã hơn 20 năm, bác sĩ Phương cười và khoe với chúng tôi tấm hình anh chụp cùng những người bạn lần đầu gặp nhau tại Hà Nội năm 2004. Từ sau lần trở về đầu tiên, anh không còn xem Việt Nam là một chuyến đi, mà về khám bệnh cho “dân mình”.
Không chỉ mang theo dao mổ, anh còn mang theo sinh viên, bác sĩ trẻ từ Mỹ và nhiều nước khác về Việt Nam. Có người là bác sĩ Mỹ, có người là người Mỹ gốc Việt, có người chưa từng đặt chân đến Việt Nam trước đó.
Anh muốn họ nhìn thấy Việt Nam hôm nay – không chỉ là ký ức chiến tranh, mà là một đất nước đang vươn lên, với đội ngũ bác sĩ giỏi, với nhu cầu học thuật, với khát vọng đứng ngang hàng thế giới.
Hơn 20 năm, bác sĩ Phương không đếm được có bao nhiêu ca mổ mà mình đã thực hiện. Lớn có, nhỏ có nhưng có những bệnh nhân khiến anh nhớ mãi. Một cô bé bị dị dạng gương mặt, không dám đến trường. Một em nhỏ bị hẹp sọ, não không đủ chỗ phát triển.
“Có ca mổ kéo dài sáu tiếng. Có ca phải theo dõi nhiều năm. Nhưng cái hạnh phúc là vài năm sau, mình thấy các em đi học, đám cưới, sống một cuộc đời bình thường”, anh kể.
Cách bác sĩ Phương làm việc không giống những chuyến “y tế ngắn ngày” thường thấy. Anh không đến để làm thay, càng không đến để thể hiện. “Ca khó thì lúc đầu chúng tôi làm 80 – 90%. Nhưng dần dần, bác sĩ Việt Nam làm chính. Tôi đứng sau, quan sát và góp ý”, anh nói.
Ở Mỹ, bác sĩ Phương có một gia đình nhỏ. Vợ anh là người Mexico, làm nha sĩ. Hai con gái anh còn nhỏ, chưa có dịp đặt chân đến Việt Nam nhưng đã có vài lần theo chân ba mẹ tham gia các đoàn bác sĩ quốc tế thiện nguyện ở Nam Mỹ.
Nhìn con gái vô tư chơi với các bệnh nhân nhỏ tuổi mắc tật hở hàm ếch, anh tự dặn lòng mình phải đến Việt Nam nhiều hơn, giúp được nhiều mảnh đời nhỏ và khó khăn ở đây hơn nữa.
Ba mẹ anh, những người từng làm nghề “gõ đầu trẻ”, hiện đã lớn tuổi nên giờ đây các chuyến bay dài là một điều khó thực hiện. Mẹ anh đã từng về Việt Nam một lần, xúc động và nghẹn ngào kể lại cho anh nghe sau khi trở lại Mỹ.
Khoảnh khắc ấy làm chúng tôi nhớ lại việc bác sĩ Phương kiên quyết và cố gắng nói tiếng Việt. Có lẽ vì ba mẹ anh đã luôn giữ tiếng Việt trong nhà, giữ lại sợi dây gắn kết anh Phương và Việt Nam.
Không thể về quê hương vì sức khỏe nhưng ba mẹ bác sĩ Phương hiểu những việc anh đang làm ở bên kia đại dương và ủng hộ. Họ không ép, không bảo anh phải làm thế này thế kia, họ chỉ nhìn việc anh làm như một điều “rất quý”: giúp được đồng bào, giúp được quê hương.
Với gia đình nhỏ của Phương, dạy tiếng Việt cho hai con gái nhỏ là điều khiến anh trăn trở. Anh hy vọng một ngày không xa, các con sẽ được đặt chân lên mảnh đất hình chữ S, được tận mắt thấy tai nghe những điều đã được ba và ông bà kể.
Công việc đã từng cuốn bác sĩ Phương và giờ, anh tâm sự rằng đã đến lúc nên ở gần hơn với ba mẹ, để chăm sóc họ, để hai con gái được nghe và hiểu nhiều hơn về Việt Nam.
Tạm biệt chúng tôi, anh hẹn tái ngộ vào tháng 9-2026 tại Hà Nội, nơi anh sẽ cùng hàng chục bác sĩ khác đến từ Mỹ, Việt Nam, Thái Lan và Hàn Quốc tham gia một hội thảo chuyên sâu về tật sứt môi, hở hàm ếch.
Đột quỵ có thể xảy ra đột ngột, không báo trước nhưng hậu quả lại tiến triển rất nhanh. Nếu người bệnh không được cấp cứu kịp thời sẽ làm tăng nguy cơ tử vong và tàn tật lâu dài.
Nhiều người thường chủ quan trước những dấu hiệu ban đầu như nói ngọng, yếu tay chân hay chóng mặt. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đột quỵ không chỉ là một bệnh lý thông thường mà là một "cơn tấn công não", cần được cấp cứu ngay lập tức tương tự nhồi máu cơ tim.
Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não chết đi
Não là cơ quan phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung cấp máu và oxy. Khi dòng máu bị tắc nghẽn bởi cục máu đông hoặc mạch máu bị vỡ, các tế bào não bắt đầu tổn thương gần như ngay lập tức.
Trong đột quỵ thiếu máu não (dạng phổ biến nhất), mỗi phút không được can thiệp có thể khiến khoảng 2 triệu tế bào thần kinh chết đi, cùng hàng tỷ kết nối thần kinh bị phá hủy. Tổn thương này không diễn ra trong vài giờ mà xảy ra liên tục từng phút. Hậu quả phụ thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể mất khả năng nói, suy giảm trí nhớ, liệt một bên cơ thể hoặc rối loạn nhận thức.
"Cửa sổ vàng" điều trị rất ngắn
Đột quỵ có thời gian can thiệp hiệu quả rất hạn chế, thường được gọi là "cửa sổ vàng". Việc điều trị cần bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng là trong vài giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Các phương pháp hiện đại như dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối có thể giúp khôi phục dòng máu lên não. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này giảm nhanh theo thời gian.
Với đột quỵ xuất huyết - khi mạch máu não bị vỡ - tình trạng còn nguy hiểm hơn. Người bệnh có thể cần phẫu thuật khẩn cấp để cầm máu và giảm áp lực lên não.
Khác với nhiều cơ quan khác trong cơ thể, tế bào não khi đã chết gần như không thể tái tạo. Vì vậy, mỗi phút chậm trễ đồng nghĩa với mất đi vĩnh viễn một phần chức năng của não.
Trong cấp cứu đột quỵ, thời gian càng kéo dài, tổn thương não càng nghiêm trọng. Người bệnh được đưa đến bệnh viện sớm có cơ hội hồi phục tốt hơn, trong khi người đến muộn dễ đối mặt với di chứng nặng nề như mất khả năng vận động, nói chuyện, thậm chí tử vong.
Phát hiện sớm các dấu hiệu đột quỵ đóng vai trò quyết định. Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột, bao gồm mất thăng bằng, chóng mặt; nhìn mờ hoặc mất thị lực; méo miệng, lệch mặt; yếu hoặc tê một bên tay chân; nói khó hoặc nói ngọng.
Quy tắc BEFAST giúp nhận biết nhanh đột quỵ qua các dấu hiệu: mất thăng bằng (Balance), rối loạn thị lực (Eyes), méo miệng (Face), yếu tay chân (Arms), nói khó (Speech). Chữ "T" (thời gian) nhấn mạnh việc gọi cấp cứu ngay lập tức khi xuất hiện dấu hiệu, bởi mỗi phút trôi qua đều làm tăng nguy cơ tổn thương não.
Thời điểm mới phát hiện bệnh, mức đường huyết của anh dao động khoảng 8 đến 12 mmol/L và chỉ số HbA1c ở mức 8,5%. Bác sĩ Dương Minh Tuấn thuộc Khoa Nội tiết Đái tháo đường, nói dù cơ thể thừa cân, chuộng đồ chiên xào và uống nhiều rượu, người đàn ông vẫn kiên quyết từ chối y lệnh.
Bệnh nhân chọn tự thay đổi lối sống kết hợp sử dụng thực phẩm chức năng xách tay không rõ nguồn gốc. Cảm giác không mệt mỏi cùng kết quả thử nghiệm đường máu khi đói bình thường khiến anh tin mình đang đi đúng hướng. Sự tự tin thái quá đó đã phải trả giá bằng việc thị lực suy giảm và cơ thể sụt cân nhanh chóng.
Đến năm thứ thứ 4, trong lúc đang tập thể dục, anh bất ngờ lên cơn đau thắt ngực, ngừng tim và phải nhập viện cấp cứu do mảng xơ vữa âm thầm lắng đọng gây tắc nghẽn mạch vành.
Tạp chí Lancet thống kê tỷ lệ mắc tiểu đường toàn cầu đã tăng từ 7% lên 14% trong ba thập kỷ qua, ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 800 triệu người. Tại Việt Nam, dữ liệu từ cơ quan y tế và Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế ghi nhận khoảng 7 triệu người đang sống chung với căn bệnh này.
Hơn một nửa trong số đó đã xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng về tim mạch, mắt, thần kinh và thận. Tỷ lệ mắc mới ở độ tuổi 20 đến 79 đã tăng gấp ba lần kể từ năm 2000. Đáng lo ngại nhất là khoảng 50% ca bệnh không được chẩn đoán kịp thời hoặc bệnh nhân cố tình phớt lờ phác đồ y khoa do thiếu kiến thức.
Bác sĩ Tuấn lý giải tâm lý chối bỏ bệnh tật chính là căn nguyên cốt lõi. Nhiều người sập bẫy "không đau, không mệt" nên mặc định cơ thể vẫn hoàn toàn khỏe mạnh. Một nam bệnh nhân 53 tuổi từng nằng nặc từ chối tiêm insulin, chọn uống thuốc nam truyền miệng. Khi đường huyết giảm được một nửa, ông thoải mái uống rượu rồi rơi vào trạng thái hôn mê với mức đường huyết vọt lên 50 mmol/L.
Một thai phụ 23 tuổi cũng phớt lờ chẩn đoán tiểu đường thai kỳ do tự thử máu thấy kết quả bình thường. Sự cố chấp này khiến thai nhi ngừng tim, còn người mẹ nhập viện trong tình trạng nhiễm toan ceton nặng.
Bên cạnh tâm lý chủ quan, người bệnh còn hiểu sai về cơ chế sinh bệnh. Đái tháo đường không phụ thuộc hoàn toàn vào vóc dáng bên ngoài mà nằm ở chất lượng chuyển hóa nội tại. Người châu Á có yếu tố di truyền và cấu trúc phân bổ mỡ đặc thù, dễ dẫn đến tình trạng kháng insulin ngay cả khi chỉ số khối cơ thể thấp.
Niềm tin mù quáng vào các phương pháp dân gian cũng đẩy bệnh nhân đến bờ vực rủi ro. Nghiên cứu của Viện Chính sách và Quản lý Y tế cho thấy 73% người Việt từng dùng thuốc truyền thống, trong đó 68% lầm tưởng các loại thảo dược hoàn toàn không gây tác dụng phụ.
Trì hoãn can thiệp y khoa đúng cách sẽ tàn phá cơ thể nặng nề, đặc biệt ở nhóm tuổi trẻ. Thời gian mắc bệnh càng kéo dài, cửa sổ phơi nhiễm với tình trạng đường huyết cao càng lớn, khiến các biến chứng mù lòa hay đột quỵ đến sớm hơn. Những người tự ý dùng sản phẩm chức năng trôi nổi đối mặt với nguy cơ suy hô hấp, tụt huyết áp và tử vong nhanh chóng.
Bác sĩ Hà Hải Nam từ Bệnh viện K cảnh báo khi bệnh bùng phát trở lại, bệnh nhân thường phải gánh chịu chi phí phác đồ mới vô cùng đắt đỏ hoặc rơi vào ngõ cụt y khoa. Để kiểm soát căn bệnh này, giới chuyên môn yêu cầu người bệnh duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học kết hợp vận động thường xuyên, đồng thời tuân thủ tuyệt đối chỉ định dùng thuốc. Các cơ quan quản lý cũng cần siết chặt giám sát để loại bỏ mạng lưới buôn bán thuốc tiểu đường giả mạo đang tràn lan.
Chiều 3-5, Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết trong dịp nghỉ lễ 30-4 và 1-5, các cơ sở y tế trên cả nước đã khám, cấp cứu cho hơn 316.800 lượt người bệnh.
Riêng trong 24 giờ từ 7h ngày 2-5 đến 7h ngày 3-5, toàn ngành y tế đã tiếp nhận 141.187 lượt khám, cấp cứu. Trong đó có 31.002 người nhập viện điều trị nội trú, 22.252 người ra viện và 2.308 trường hợp được chuyển tuyến.
Tổng số người bệnh đang điều trị tại các cơ sở khám, chữa bệnh tính đến 7h sáng 3-5 là 250.594 người, trong đó có 3.617 ca nặng, nguy kịch.
Trong 24 giờ qua ghi nhận 266 ca tử vong (bao gồm cả trước viện và tiên lượng tử vong xin về). Số ca khám, cấp cứu nghi do tai nạn giao thông là 2.702 trường hợp, trong đó 15 ca tử vong.
Tính chung từ 7h ngày 30-4 đến 7h ngày 3-5, các cơ sở y tế đã tiếp nhận 316.870 lượt khám, cấp cứu; 91.749 ca nhập viện và 67.584 người ra viện. Tổng số ca tử vong trong thời gian này là 730 trường hợp.
Theo Cục Quản lý khám, chữa bệnh, dù khối lượng công việc tăng cao trong kỳ nghỉ lễ, các cơ sở y tế vẫn duy trì trực 4 cấp, bảo đảm công tác cấp cứu, điều trị, đặc biệt với các ca nặng, nguy kịch.
Tình hình tai nạn giao thông trong những ngày nghỉ lễ không ghi nhận diễn biến đột biến.
