Ông N.V.B. (63 tuổi, Hà Nội), cán bộ đã nghỉ hưu, đến khám tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 trong tình trạng đau khớp gối phải kéo dài, đau tăng nhiều khi đi lại và lên xuống cầu thang.
Khai thác tiền sử cho thấy khoảng 5 năm nay, ông duy trì thói quen chạy bộ đường dài hằng ngày với quãng đường 6 – 8km, ít chú ý khởi động và không điều chỉnh cường độ tập luyện theo tuổi.
Thăm khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh, các bác sĩ xác định ông bị thoái hóa khớp gối độ II – III, kèm theo tổn thương sụn khớp. Người bệnh được chỉ định điều trị nội khoa kết hợp vật lý trị liệu, đồng thời được tư vấn giảm cường độ vận động và chuyển sang các hình thức tập luyện phù hợp hơn nhằm hạn chế tiến triển của bệnh.
Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, không ít trường hợp mắc các bệnh lý cơ xương khớp có liên quan trực tiếp đến việc tập luyện thể thao không đúng cách dẫn đến các bệnh như đau khớp gối, khớp háng, cột sống cổ và cột sống thắt lưng ngày càng gia tăng.
Trong đó, nhiều trường hợp nguyên nhân đến từ lựa chọn môn tập và phương pháp tập thể thao chưa phù hợp, khiến tình trạng thoái hóa xương khớp diễn tiến nhanh hơn…
Theo cán bộ y tế của khoa khám bệnh cán bộ cao cấp, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, thoái hóa xương khớp là bệnh lý mạn tính, tiến triển từ từ, đặc trưng bởi tổn thương sụn khớp, xương dưới sụn và các cấu trúc quanh khớp, gây đau, hạn chế vận động và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.
Trước đây bệnh thường gặp ở người cao tuổi, song hiện nay có xu hướng trẻ hóa, đặc biệt ở nhóm người trên 40 tuổi.
Một trong những sai lầm phổ biến là lựa chọn môn thể thao có cường độ cao, tạo áp lực lớn lên khớp trong khi hệ cơ xương khớp ở tuổi trung niên đã bắt đầu có những thay đổi sinh lý “đi xuống”, không còn phù hợp với các môn thể thao, như chạy bộ đường dài, đá bóng, tennis, pickleball, cầu lông…
“Đây là những môn thể thao có động tác bật nhảy, xoay vặn khớp liên tục, nếu tập luyện kéo dài, không kiểm soát cường độ dễ gây quá tải, làm tổn thương sụn khớp và dây chằng. Hoặc không khởi động kỹ, tập sai tư thế cũng là những nguyên nhân thường gặp dẫn đến tổn thương khớp”, vị này cho hay.
Để việc tập luyện thể dục thể thao thực sự mang lại hiệu quả và an toàn, chuyên gia khuyến cáo mọi người cần lựa chọn môn tập phù hợp với thể trạng và tình trạng xương khớp.
Các hình thức vận động nhẹ nhàng, ít gây áp lực lên khớp như đi bộ, bơi lội, đạp xe, yoga, thái cực quyền… được khuyến khích, nhất là với những người đã có biểu hiện đau khớp. Trước mỗi buổi tập, cần khởi động đầy đủ, chú ý thực hiện đúng kỹ thuật, tư thế và nhịp độ.
Việc tập luyện nên được duy trì đều đặn nhưng không quá sức, tránh tâm lý chạy theo thành tích. Khi xuất hiện các dấu hiệu đau khớp kéo dài, sưng, cứng khớp buổi sáng, người tập cần giảm cường độ hoặc tạm dừng ngay tập luyện và đi khám chuyên khoa.
Cường độ tập luyện phù hợp, chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt hợp lý cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hệ xương khớp. Bổ sung đầy đủ canxi, vitamin D, protein và duy trì cân nặng phù hợp sẽ giúp giảm tải cho các khớp, góp phần làm chậm quá trình thoái hóa.
Tập luyện thể dục thể thao đúng cách không chỉ góp phần nâng cao sức khỏe, tăng cường thể lực mà còn là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa các bệnh lý cơ xương khớp, góp phần giữ gìn sức khỏe lâu dài.
Tại Đài Loan, ước tính ít nhất 2 triệu người mắc bệnh thận mạn tính. Bác sĩ chuyên khoa thận Hồng Vĩnh Tường cho biết thông tin này và cảnh báo rằng "kẻ thù" số một của thận không phải dầu mỡ mà chính là thực phẩm chứa hàm lượng natri cao.
Đáng chú ý, thận không bị hỏng sau một bữa ăn quá mặn, mà bị hủy hoại dần bởi thói quen ăn dư thừa muối mỗi ngày.
Kẻ thù thầm lặng mang tên "natri"
Trên trang cá nhân, bác sĩ Hồng Vĩnh Tường viết: "Mỗi hạt muối bạn ăn vào mỗi ngày đều quyết định tuổi thọ của thận".
Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng cơ thể hấp thụ hàm lượng natri cao liên quan chặt chẽ đến sự hình thành và diễn tiến xấu của bệnh thận mạn tính. Ngược lại, một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên cũng chứng minh hạn chế muối có thể giảm đáng kể tình trạng protein niệu (đạm trong nước tiểu) và cải thiện huyết áp rõ rệt.
Do đặc thù ẩm thực truyền thống thường chứa lượng muối lớn, bác sĩ Hồng đưa ra 3 nguyên tắc vàng dành cho người thường xuyên ăn ở ngoài hàng quán để bảo vệ thận:
Tránh tuyệt đối các loại canh, súp
Nhiều người có thói quen húp cạn bát canh khi ăn bún, phở hay mì. Tuy nhiên, nước dùng chính là nơi tập trung nồng độ natri đậm đặc nhất. Bác sĩ khuyên: "Nếu có thể không uống thì tốt nhất đừng uống".
Không để thức ăn ngâm trong nước sốt
Các loại nước chấm, nước sốt nên được để riêng. Đừng để thức ăn ngâm trực tiếp trong nước sốt vì thực phẩm sẽ thẩm thấu rất nhiều muối vào bên trong trước khi bạn kịp thưởng thức.
Chỉ ăn tối đa một bữa "đậm đà" mỗi ngày
Nếu bạn đã lỡ ăn một bữa mặn hoặc đồ chiên rán nhiều gia vị, hãy cố gắng giữ các bữa còn lại trong ngày thật thanh đạm. Điều này giúp thận có "khoảng nghỉ" để lọc thải và hồi phục.
"Chúng ta không nhất thiết phải từ bỏ hoàn toàn niềm đam mê ẩm thực hay trở thành một người kỷ luật cực đoan", bác sĩ Hồng khuyên. Bí quyết ở chỗ giảm bớt tổn thương cho thận trong từng lựa chọn nhỏ: Bớt đi một ngụm canh, bớt một lần chấm nước sốt, ăn nhạt đi một chút.
"Những thay đổi nhỏ này chính là cách bạn yêu thương hai quả thận của mình mỗi ngày", bác sĩ Hồng nhắn nhủ.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Đức Quốc, bác sĩ chuyên khoa Mắt, Bệnh viện đa khoa quốc tế Nam Sài Gòn, cho biết không phải ngẫu nhiên mà nhiều người cảm thấy khó ngủ hơn sau khi sử dụng điện thoại trước khi ngủ. Nguyên nhân chính đến từ ánh sáng xanh (blue light) - loại ánh sáng phát ra từ màn hình thiết bị điện tử.
Trong điều kiện bình thường, khi trời tối, cơ thể sẽ tăng tiết hormone melatonin - yếu tố quan trọng giúp điều hòa chu kỳ ngủ - thức. Tuy nhiên, ánh sáng xanh có thể ức chế đáng kể quá trình sản xuất melatonin, khiến não bộ "hiểu nhầm" rằng vẫn còn ban ngày.
"Khi ánh sáng xanh tác động vào võng mạc, tín hiệu sẽ truyền đến não và ức chế tuyến tùng tiết melatonin. Điều này khiến cơ thể khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu và dễ thức giấc giữa đêm", bác sĩ Quốc phân tích.
Việc trì hoãn tín hiệu buồn ngủ không chỉ làm bạn ngủ muộn hơn mà còn dễ gây rối loạn nhịp sinh học nếu kéo dài. Giấc ngủ là thời điểm não bộ phục hồi và tái tạo năng lượng. Đặc biệt, giai đoạn ngủ sâu (deep sleep) đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố trí nhớ và loại bỏ các "chất thải" thần kinh. Tuy nhiên, việc lướt điện thoại trước khi ngủ khiến não bộ tiếp tục bị kích thích bởi thông tin liên tục.
Theo bác sĩ Quốc, não cần một khoảng thời gian "chuyển trạng thái" trước khi ngủ. Nếu tiếp tục tiếp nhận thông tin, đặc biệt là nội dung có tính kích thích cao, não sẽ duy trì trạng thái tỉnh táo. Điều này làm giảm thời gian ngủ sâu và ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ, tập trung. Hệ quả là dù ngủ đủ thời gian, nhiều người vẫn cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng vào ngày hôm sau. Bên cạnh não bộ, mắt cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp. Khi nhìn vào màn hình trong thời gian dài, tần suất chớp mắt giảm, dẫn đến khô mắt, mỏi mắt và nhìn mờ tạm thời.
Trong bối cảnh điện thoại đã trở thành một phần của cuộc sống, việc loại bỏ hoàn toàn trước giờ ngủ là không dễ. Tuy nhiên, người dùng có thể giảm thiểu tác động bằng những điều chỉnh như sau:
Ngừng sử dụng điện thoại ít nhất 30 - 60 phút trước khi ngủ. Nếu cần thiết, bật chế độ lọc ánh sáng xanh (night mode) và giảm độ sáng màn hình. Giữ khoảng cách mắt - màn hình từ 30 - 40 cm, tránh nằm nghiêng khi sử dụng. Áp dụng quy tắc 20 - 20 - 20, tức là sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, dành khoảng 20 giây để nhìn ra xa để giảm mỏi mắt. Ưu tiên các hoạt động thư giãn như đọc sách, nghe nhạc nhẹ.
Không nên dùng điện thoại trong bóng tối hoàn toàn hoặc để màn hình quá gần mắt. Thói quen này kéo dài có thể làm tăng nguy cơ tiến triển tật khúc xạ, đặc biệt ở người trẻ.
Có thể thấy, việc sử dụng điện thoại trước khi ngủ không đơn thuần chỉ gây mỏi mắt mà còn ảnh hưởng sâu đến não bộ và chất lượng giấc ngủ. Điều chỉnh thói quen nhỏ mỗi ngày chính là cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA), chế độ ăn giàu kali có thể giúp giảm tác động của natri - yếu tố chính làm tăng huyết áp - đồng thời hỗ trợ điều hòa hoạt động của mạch máu.
Chuối là một trong những nguồn cung cấp kali tự nhiên dồi dào và dễ hấp thu. Một quả chuối cỡ trung bình chứa khoảng 400 - 450 mg kali, tương đương khoảng 10% nhu cầu hằng ngày của cơ thể.
Giáo sư Frank Hu, chuyên gia dinh dưỡng tại Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan (Mỹ), cho biết việc tăng cường thực phẩm giàu kali từ trái cây và rau củ có thể góp phần làm giảm nguy cơ tăng huyết áp và các bệnh tim mạch.
Kali đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng điện giải và duy trì huyết áp ổn định. Khi chế độ ăn chứa quá nhiều natri - thường đến từ muối và thực phẩm chế biến - cơ thể có xu hướng giữ nước, làm tăng áp lực lên thành mạch.
Kali giúp trung hòa tác động này bằng cách thúc đẩy đào thải natri qua nước tiểu, đồng thời hỗ trợ giãn mạch, giúp máu lưu thông dễ dàng hơn. Đây là lý do vì sao chế độ ăn giàu kali thường được khuyến nghị cho người bị tăng huyết áp.
Không chỉ vậy, chuối còn cung cấp chất xơ và các hợp chất chống oxy hóa, góp phần giảm viêm và cải thiện sức khỏe tim mạch tổng thể.
Tiến sĩ Penny Kris-Etherton, chuyên gia dinh dưỡng tại Đại học Penn State (Mỹ), cho biết chế độ ăn giàu trái cây và rau củ không chỉ giúp kiểm soát huyết áp mà còn làm giảm nguy cơ đột quỵ và bệnh tim.
Chuối có thể dễ dàng đưa vào bữa sáng hoặc bữa phụ. Bạn có thể ăn trực tiếp hoặc kết hợp với yến mạch, sữa chua, các loại hạt để tăng giá trị dinh dưỡng và kéo dài cảm giác no.
Một bữa sáng cân bằng với chuối, chất đạm và chất béo lành mạnh không chỉ giúp ổn định huyết áp mà còn hỗ trợ kiểm soát đường huyết và cân nặng.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý không nên lạm dụng. Người mắc bệnh thận hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đến kali cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tăng lượng thực phẩm giàu khoáng chất này.
Dù mang lại nhiều lợi ích, chuối không phải “giải pháp duy nhất” cho huyết áp cao. Hiệu quả kiểm soát huyết áp phụ thuộc vào tổng thể chế độ sống, bao gồm ăn uống cân bằng, giảm muối, duy trì cân nặng hợp lý và vận động thường xuyên, theo AHA.
Chuối là lựa chọn đơn giản, dễ thực hiện và chi phí thấp nhưng có thể mang lại lợi ích rõ rệt cho việc hỗ trợ kiểm soát huyết áp nếu được sử dụng hợp lý trong chế độ ăn hằng ngày.
