Là 1 người đàn ông có ngoại hình khá đậm người, anh S. chủ quan cho rằng việc thừa cân, tăng huyết áp hay ngủ ngáy là điều hết sức bình thường. Anh không hề biết rằng, chính những tiếng ngáy ấy lại là lời cảnh báo âm thầm của cơ thể trước hội chứng ngưng thở khi ngủ – một bệnh lý nguy hiểm nhưng rất dễ bị qua.
Mọi chuyện đổ ập xuống vào một ngày đầu năm. Anh S. nhập viện tại Bệnh viện đa khoa quốc tế Nam Sài Gòn trong tình trạng khiến bất cứ ai chứng kiến cũng phải lo lắng: toàn thân phù nề, môi tím tái, tinh thần lơ mơ và hơi thở đứt quãng. Chỉ số oxy trong máu (SpO2) – vốn là thước đo sự sống – đã tụt xuống dưới mức 85%. Kết quả chụp phim MSCT cho thấy anh rơi vào tình trạng suy hô hấp cấp, tổn thương phổi do thiếu khí kéo dài.
Ngay lập tức, anh được chuyển thẳng vào Khoa Hồi sức tích cực (ICU). Các bác sĩ phải đặt ống nội khí quản, cho anh thở máy hoàn toàn để giành giật lại từng nhịp thở.
Sau khi được cấp cứu qua cơn nguy kịch và cai máy thở thành công, để tìm nguyên nhân gốc rễ, các bác sĩ đã tiến hành đo đa ký giấc ngủ – một kỹ thuật chuyên sâu giúp “giải mã” tiếng ngáy và các bất thường hô hấp trong lúc ngủ. Kết quả khiến các bác sĩ không khỏi lo ngại khi chỉ số ngưng thở (AHI) của anh S. lên tới 104 lần/giờ. Điều này có nghĩa là cứ chưa đầy 1 phút, anh lại bị ngưng thở một lần. Có những thời điểm, lượng oxy trong máu tụt sâu chạm mốc nguy hiểm, chỉ còn 51%. Đường thở vùng họng của anh bị chèn ép hoàn toàn bởi khối amidan quá phát và phần màn hầu, lưỡi gà sa thấp như một chiếc cửa sập đóng kín lối đi của oxy.
“Nếu không phẫu thuật triệt để để khơi thông đường thở, người bệnh khó có cơ hội cai máy thở, thậm chí nguy cơ đột quỵ hoặc ngừng tim ngay trên giường bệnh là rất cao”, thạc sĩ – bác sĩ chuyên khoa 2 Lê Nhật Vinh (phụ trách Khoa Liên chuyên khoa) chia sẻ về mức độ nguy kịch của ca bệnh.
Một cuộc hội chẩn khẩn cấp được đưa ra. Sau khi nâng đỡ thể trạng của anh S. ổn định, ê kíp phẫu thuật và gây mê hồi sức đã quyết định thực hiện ca phẫu thuật “3 trong 1” chỉnh hình hình đường thở trên.
Trong phòng mổ, bằng sự chuẩn xác và hỗ trợ của công nghệ Coblator (sóng plasma nhiệt độ thấp), bác sĩ Lê Nhật Vinh đã khéo léo cắt bỏ hai khối amidan khổng lồ, thu gọn mô lưỡi gà phì đại, đồng thời chỉnh hình màn hầu và làm gọn vùng đáy lưỡi dưới sự hỗ trợ của camera nội soi. Từng mm đường thở bị tắc nghẽn suốt 5 năm qua của người bệnh lần lượt được giải phóng, mở ra lối đi thông thoáng cho dòng khí lưu thông.
Năm ngày sau ca phẫu thuật phức tạp, phòng bệnh không còn những tiếng thở dốc nghẹn ngào, cũng không còn tiếng còi báo động của máy đo SpO2. Anh S. tỉnh dậy, nở một nụ cười nhẹ nhõm. Lần đầu tiên sau nhiều năm, anh cho biết mình có lại một giấc ngủ sâu đúng nghĩa – một giấc ngủ không còn những cơn ngột ngạt giữa đêm.
Sau nửa tháng điều trị kiên trì, anh S. đã được cầm trên tay tờ giấy xuất viện, khép lại hành trình “vượt cửa tử” đầy ngoạn mục.
Câu chuyện của anh S. không chỉ là 1 ca bệnh được điều trị thành công, mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh cho nhiều người: Đằng sau tiếng ngáy to, đằng sau những cơn hụt hơi ban đêm rất có thể là một lưỡi hái tử thần đang rình rập.
Đáng nói hơn, các chuyên gia y tế cảnh báo, nguy cơ suy hô hấp hay tử vong do ngưng thở khi ngủ thường diễn tiến âm thầm và nghiêm trọng hơn trên các bệnh lý nền như tăng huyết áp, béo phì, tim mạch hay rối loạn chuyển hóa – những bệnh lý hoàn toàn có thể phát hiện sớm qua các danh mục khám tổng quát.
Trong cuộc họp báo hôm 5/5, chuyên gia dịch tễ học Maria Van Kerkhove của WHO tin rằng có sự lây truyền hiếm gặp từ người sang người của Hantavirus trên con tàu du lịch là tâm điểm của đợt bùng phát khiến 8 người nhiễm, trong đó có 3 người chết. "Chúng tôi tin rằng có thể đã xảy ra sự lây truyền từ người sang người giữa các nhóm có tiếp xúc rất gần như vợ chồng, những người ở chung cabin. Tôi xin nhắc lại, giả định của chúng tôi là điều đó đã xảy ra", bà Van Kerkhove nói, đề cập đến cặp vợ chồng người Hà Lan tử vong sau thời gian lưu lại trên tàu MV Hondius.
Đại diện cơ quan y tế Liên Hợp Quốc cũng đặt giả thuyết du khách mang mầm bệnh khi tham quan các vùng hoang dã tại Argentina hoặc những hòn đảo dọc bờ biển châu Phi.
Tuy nhiên, giới khoa học bác bỏ khả năng lây nhiễm trực tiếp giữa người với người. Tiến sĩ Yomani Sarathkumara từ Đại học Queensland và giáo sư Vinod Balasubramaniam thuộc Đại học Monash Malaysia khẳng định Hantavirus chủ yếu truyền sang người qua phân, nước tiểu, nước bọt của loài gặm nhấm trong không gian kín hoặc thiếu thông khí.
Các chuyên gia đánh giá nguy cơ lây nhiễm từ việc hít thở chung bầu không khí với người bệnh rất khó xảy ra. Tiến sĩ Céline Gounder, phóng viên y tế của CBS News, cũng cho rằng việc lây truyền từ người sang người đòi hỏi "tiếp xúc gần và kéo dài", đồng thời nhấn mạnh "đây không phải loại virus có khả năng gây đại dịch".
"Điều này cũng đặt ra câu hỏi liệu có phải nhiều hành khách đã cùng tiếp xúc với một môi trường bị ô nhiễm hay không. Nếu đúng như vậy, một số ca bệnh có lẽ hoàn toàn không phải do lây nhiễm từ người sang người", bà Gounder nhận định.
Thay vì lây chéo, giới chuyên gia đưa ra ba kịch bản sát thực tế hơn. Thứ nhất, chuột mang mầm bệnh xâm nhập vào kho chứa đồ hoặc buồng ngủ trên tàu rồi phát tán virus qua chất thải.
Thứ hai, du khách nhiễm mầm bệnh từ các hoạt động trên đất liền trước chuyến đi do Hantavirus có thời gian ủ bệnh dài.
Thứ ba, nhiều hành khách cùng sinh hoạt chung trong một môi trường đất liền ô nhiễm.
Việc tỉnh Ushuaia của Argentina chưa từng xuất hiện bệnh nhân Hantavirus càng củng cố khả năng du khách nhiễm bệnh tại một điểm dừng chân khác dọc hành trình, bất chấp việc quốc gia Nam Mỹ này từng trải qua đợt bùng phát virus Andes lớn làm 34 người mắc và 11 người chết hồi năm 2018.
Theo chuyên gia dinh dưỡng Caitlin Beale (Mỹ), tốc độ chuyển hóa caffeine phụ thuộc rất lớn vào cơ địa và gene của mỗi người. Nghiên cứu cho thấy caffeine có thể tồn tại trong cơ thể từ 2 đến 10 giờ. Do đó, một ly cà phê vào lúc 3 giờ chiều vẫn có thể là "thủ phạm" khiến bạn thao thức vào ban đêm.
Bên cạnh yếu tố di truyền, những người có cơ địa dễ mất ngủ, đang bị căng thẳng hoặc thiếu ngủ sẽ nhạy cảm hơn với caffeine. Trong trạng thái lo âu hoặc sau một đêm thức trắng, việc nạp caffeine có thể gây hồi hộp, đánh trống ngực, khiến cơ thể càng khó thư giãn hơn.
Chuyên gia Beale khuyên rằng, bạn nên cố gắng kết thúc ly cà phê cuối cùng vào khoảng đầu hoặc giữa buổi chiều. Nếu vẫn thấy khó ngủ hoặc hay tỉnh giấc, hãy đẩy thời điểm này lên sớm hơn nữa.
Nhiều người thắc mắc giữa Espresso, cà phê pha phin hay Cold Brew, loại nào dễ gây mất ngủ hơn? Thực tế, tổng lượng caffeine nạp vào mới là yếu tố quyết định.
Espresso: Một shot chứa khoảng 65 mg caffeine.
Cà phê pha phin (Drip coffee): Một tách khoảng 237 ml chứa khoảng 95 mg caffeine.
Cold Brew (cà phê ủ lạnh): Do thời gian ủ lâu, lượng caffeine có thể cao hơn, đạt mức gần 100 mg cho mỗi 237 ml.
Cần lưu ý rằng kích thước ly cà phê thực tế tại các cửa hàng thường lớn hơn nhiều so với tiêu chuẩn, khiến lượng caffeine tích tụ nhanh chóng. Ngay cả cà phê tách caffeine (decaf) vẫn chứa một lượng nhỏ (dưới 5 mg), có thể gây ảnh hưởng với những người cực kỳ nhạy cảm.
Khuyến nghị từ chuyên gia:
Để duy trì thói quen uống cà phê mà vẫn bảo vệ giấc ngủ, bạn có thể áp dụng 4 quy tắc sau:
Đẩy sớm thời điểm uống ly cuối cùng
Nên kết thúc việc uống cà phê ít nhất 8 tiếng trước khi đi ngủ.
Chọn size nhỏ
Việc giảm kích cỡ ly giúp bạn vẫn tận hưởng được hương vị mà không làm quá tải lượng caffeine trong máu.
Không uống khi bụng đói
Kết hợp cà phê với bữa ăn chính hoặc đồ ăn nhẹ giúp giảm cảm giác bồn chồn, run rẩy hay cồn cào ruột gan.
Bạn có thể pha trộn cà phê thường với cà phê decaf. Cách này giúp giữ nguyên hương vị và "nghi thức" thưởng thức mà vẫn cắt giảm được đáng kể lượng caffeine.
Ngày 10-5, tại buổi khám đầu tiên trong chương trình khám, tư vấn miễn phí sàng lọc ung thư phổi sớm cho người có nguy cơ cao tại Bệnh viện Bạch Mai, PGS.TS Phạm Cẩm Phương cho biết Việt Nam ghi nhận khoảng 24.000 ca mắc ung thư phổi mới/năm, chỉ 10-20% trong số này được phát hiện sớm, 80-90% đến bệnh viện khi đã ở giai đoạn muộn hoặc có di căn, dẫn đến chi phí điều trị cao nhưng tỉ lệ tử vong cũng cao.
"Tại nhiều nước, 10-20 năm trước cũng có tình trạng tương tự chúng ta hiện nay, nhưng nhờ áp dụng các chương trình sàng lọc bệnh sớm, hiện tỉ lệ bệnh nhân được phát hiện sớm đã lên tới 50%. Tại Đài Loan (Trung Quốc) đã khởi động chương trình sàng lọc ung thư phổi 10 năm trước và quản lý nốt mờ bằng thăm khám định kỳ tùy tình trạng bệnh, hiệu quả cũng rất tốt" - PGS Phương cho biết.
Chụp CT phổi liều thấp được khuyến nghị để sàng lọc ung thư phổi, là hình thức chụp mới và cập nhật hơn so với chụp X-quang truyền thống, phương pháp chụp này có thể phát hiện những tổn thương nhỏ hơn X-quang nên hiệu quả để chẩn đoán ung thư phổi ở giai đoạn sớm, giúp bệnh nhân có thể phải trải qua phẫu thuật xâm lấn tối thiểu và cắt bỏ ít mô phổi hơn.
Kỹ thuật chụp này có thể cho thấy bất thường phổi kích thước của một hạt gạo, trong khi chụp X-quang truyền thống có thể xác định ung thư phổi kích thước của một đồng xu. Khi phát hiện các bất thường (nốt mờ) ở phổi, người bệnh sẽ được đưa vào nhóm theo dõi định kỳ 6 tháng - 1 năm để theo dõi các tiến triển và nguy cơ, từ đó xử lý sớm nếu nốt mờ/bất thường trở thành ung thư.
Đợt này, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức sàng lọc, khám, tư vấn và chụp CT liều thấp miễn phí cho 240 người từ 50 tuổi, có các yếu tố nguy cơ cao như hút thuốc lá, gia đình có người thân mắc ung thư phổi, có dấu hiệu nghi mắc ung thư phổi... vào các ngày 10, 17 và 24-5 tại Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu.
Trong ngày sàng lọc đầu tiên các bác sĩ đã ghi nhận một số trường hợp có nốt mờ ở phổi để đưa vào diện theo dõi. Mục tiêu của đợt tầm soát, theo PGS Phương, không chỉ là tìm ra bệnh nhân, quan trọng hơn là nâng cao nhận thức cộng đồng để người dân chủ động đi khám từ khi còn khỏe, từ đó có thể phát hiện bệnh sớm và được điều trị với kết quả tốt.
