Trưa cuối tháng 5, căn nhà cổ của gia đình bà Nguyễn Thị Ngà ở xã Thuận Mỹ (Tây Ninh) vang tiếng búa, cưa. “Chờ nhà nước sửa gần 20 năm không xong nên chúng tôi quyết định tự sửa để cứu căn nhà”, bà Ngà nói.
Trong khi nhóm thợ trèo lên mái thay những viên ngói vỡ, người nhà tranh thủ che chắn đồ đạc, di chuyển di ảnh trên bàn thờ để tránh vật liệu rơi xuống.
Bên trong, hệ thống cột gỗ căm xe vẫn còn chắc chắn nhưng nhiều đòn tay, kèo đã bị mối mọt. Tường bong tróc, ẩm mốc, xuất hiện nhiều vết nứt lớn. Nền gạch lún, vỡ; nhiều cửa gỗ hư hỏng không thể sử dụng. Khu vực hàng ba xuống cấp nặng, một số cột chống bị gãy phải chèn tạm bằng gỗ.
Nhà bà Ngà là một trong ba căn thuộc cụm “xóm nhà giàu” nổi tiếng ở xã Thanh Phú Long (Long An cũ), được công nhận di tích quốc gia năm 2006.
Cụm nhà cổ hơn 100 năm tuổi thuộc dòng họ Nguyễn Hữu, từng là những phú hào nổi tiếng trong vùng. Mỗi căn rộng khoảng 600 m2, mang kiến trúc Nam Bộ truyền thống với hệ khung gỗ quý và nhiều chi tiết chạm khắc tinh xảo.
Ngôi nhà của gia đình bà Ngà được xây dựng từ năm 1924, mất 5 năm hoàn thành. Thời điểm đó, chi phí xây dựng khoảng 12.000 đồng Đông Dương, là khoản tiền rất lớn.
Trong chiến tranh, công trình nhiều lần bị trúng pháo và phải sửa chữa. Gia đình bà Ngà có bốn anh chị em nhưng đều lập nghiệp nơi khác, chỉ còn bà ở lại trông coi nhà thờ họ.
Mỗi năm vào mùa mưa, người phụ nữ 75 tuổi lại tất bật chuẩn bị hàng chục xô chậu hứng nước. Có thời điểm, bà phải đặt gần 50 vật dụng khắp nhà vì mái ngói dột nhiều vị trí.
Theo quy định, công trình thuộc diện di tích phải được cơ quan chuyên môn chấp thuận trước khi sửa chữa. Những năm qua, không ít lần gia đình kiến nghị được trùng tu nhưng vì nhiều lý do việc bảo tồn chưa thể thực hiện.
Ba năm trước, căn nhà sau có nguy cơ đổ sập nên gia đình buộc phải tháo dỡ toàn bộ đòn tay gỗ và mái ngói, thay bằng kết cấu thép, mái tôn. Riêng căn nhà chính tiếp tục xuống cấp, bà không dám ở mà chỉ vào thắp hương.
Gần đây, tình trạng dột mưa trở nên nghiêm trọng hơn. Đồ đạc bên trong liên tục bị ướt, hư hỏng. Không thể chờ đợi thêm, các anh chị em bà Ngà góp tiền thuê thợ sửa mái.
Họ tận dụng một phần đòn tay gỗ và ngói cũ từ căn nhà sau để tiết kiệm chi phí. Dù vậy, đợt sửa chữa vẫn dự kiến tiêu tốn khoảng 100 triệu đồng.
Cách đó hơn 100 km, căn nhà cổ Huỳnh Thủy Lê ở phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp – một trong những ngôi nhà cổ nổi tiếng nhất miền Tây – cũng đang xuống cấp.
Dù là cuối tuần, khu di tích vẫn khá vắng khách. Nhân viên tại đây cho biết phần lớn khách tham quan là người châu Âu, thường tập trung vào cuối và đầu năm. Một số du khách cho hay tình trạng xuống cấp của căn nhà khiến họ ngại đến.
Ngôi nhà rộng gần 260 m2 được xây dựng năm 1895, nổi tiếng nhờ sự kết hợp kiến trúc Việt – Hoa – Pháp và gắn với chuyện tình giữa ông Huỳnh Thủy Lê và nữ văn sĩ Pháp Marguerite Duras.
Sau hơn 130 năm tồn tại, nhiều hạng mục đã xuống cấp. Mặt tiền phủ rêu, một số phù điêu và chữ đắp nổi bong tróc. Mái ngói hư hỏng khiến nước mưa thấm vào tường, gây ẩm mốc và bong sơn.
Tại khu vực hàng ba, nhiều bức tường mọc rêu và dương xỉ. Nền nhà lún lệch, một số chi tiết gỗ trong gian thờ bị mối mọt.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại làng cổ Đông Hòa Hiệp, xã Cái Bè. Nơi đây có hàng chục căn nhà cổ hơn 100 năm tuổi nhưng chỉ khoảng ba căn được quản lý và khai thác du lịch hiệu quả. Phần lớn còn lại đang xuống cấp theo thời gian.
Đứng cạnh hàng cột gỗ bị mối mọt ăn hỏng tại nhà cổ Ông Tòng, chị Đỗ Hồng Vân, 39 tuổi, hậu duệ đời thứ tư của chủ nhà, cho biết gia đình đã nhiều lần sửa chữa để giữ gìn công trình.
Năm 2000, do phần vách cây mục nát, gia đình phải xây tường và lát lại nền nhà. Sáu năm sau chủ nhà tiếp tục gia cố khu bếp.
Vài năm gần đây, kinh tế gia đình khá hơn nhờ trồng khoảng một ha sầu riêng. Hai vợ chồng chị Vân muốn kết hợp khai thác du lịch nhưng gặp nhiều trở ngại.
“Khách đến chủ yếu đứng ngoài chụp ảnh rồi đi vì căn nhà quá xập xệ”, chị nói.
Theo chị Vân, nhiều bao lam gỗ đã mục nát, một số vị trí phải dùng tre chống tạm. Kèo, đòn tay cũng hư hỏng nặng, có thể rơi bất cứ lúc nào. Mỗi khi mưa lớn, nước lại dột xuống khiến đồ đạc trong nhà tiếp tục hư hại.
Không riêng Tây Ninh hay Đồng Tháp, nhiều địa phương miền Tây đang đối mặt bài toán bảo tồn nhà cổ.
Tại Cà Mau, địa phương hiện có 21 căn nhà cổ, trong đó 14 căn được xếp hạng di tích cấp tỉnh. Theo thống kê, có ít nhất 8 công trình đang xuống cấp, một số cần trùng tu khẩn cấp như nhà cổ 174 trên đường Điện Biên Phủ, nhà cổ số 29 đường Trần Phú hay nhà cổ số 25 trên đường Hai Bà Trưng.
Ông Lý Vỹ Triều Dương, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau, cho biết phần lớn công trình được xây dựng từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20.
Một số ngôi nhà bị bỏ trống sau quá trình sắp xếp bộ máy hành chính, số khác thuộc sở hữu tư nhân nên việc quản lý, bảo tồn gặp nhiều khó khăn.
Theo ông Dương, giá trị lớn nhất của các công trình nằm ở kiến trúc nghệ thuật, song kinh phí tu bổ rất cao trong khi nguồn lực địa phương hạn chế.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tấn Quốc, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh, cho rằng Đồng bằng sông Cửu Long có số lượng nhà cổ lớn nhưng không phải công trình nào cũng đủ điều kiện để được đầu tư trùng tu.
Việc xếp hạng di tích phải dựa trên các tiêu chí về giá trị tiêu biểu, trong khi ngân sách bảo tồn phải chia sẻ cho nhiều loại hình di sản khác nhau.
Theo ông Quốc, một số nhà cổ ở Tây Ninh đã được đầu tư tu bổ nhưng nhu cầu thực tế vẫn rất lớn. Vì vậy, ngoài nguồn vốn nhà nước, cần huy động thêm nguồn lực xã hội hóa.
“Tăng cường năng lực quản lý và khai thác hiệu quả sẽ giúp các công trình có thêm nguồn lực để bảo tồn lâu dài”, ông nói.
Sau hơn một thế kỷ, ba căn nhà trong cụm di tích “xóm nhà giàu” có số phận khác nhau.
Một căn được nhà nước đầu tư khoảng 7 tỷ đồng để trùng tu cách đây 14 năm. Căn khác do chủ nhà tự bỏ khoảng 800 triệu đồng sửa chữa.
Riêng căn nhà của bà Nguyễn Thị Ngà vẫn chật vật chống chọi với thời gian.
“Anh chị em chúng tôi đều đã về hưu, không dư giả gì nên có bao nhiêu sửa bấy nhiêu. Không biết còn giữ được căn nhà bao lâu nữa”, bà Ngà buồn rầu nói.
Theo đó, thông tư quy định, đối tượng trọng dụng nhân tài là cán bộ chỉ huy, quản lý thuộc lĩnh vực khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự phải đáp ứng các tiêu chí, tiêu chuẩn, điều kiện sau: có tư duy hệ thống và tầm nhìn đặc biệt xuất sắc trong phát hiện thách thức, thời cơ, dự báo xu hướng phát triển để tham mưu xây dựng và thực hiện thắng lợi chủ trương, đường lối về lĩnh vực khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự.
Cạnh đó, đối tượng trọng dụng nhân tài phải có năng lực chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ đặc biệt xuất sắc, triển khai các giải pháp, biện pháp mới có tính sáng tạo, đột phá mang lại hiệu quả cao trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Đồng thời, có khả năng tiếp nhận, chuyển giao, nghiên cứu, phát triển làm chủ công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, công nghệ nền, công nghệ tiên tiến để ứng dụng nhanh, hiệu quả trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự hoặc có năng lực quản trị đặc biệt xuất sắc trong tổ chức thực hiện công tác kỹ thuật ở cấp mình; tham gia xây dựng, tư vấn, đánh giá phản biện về chính sách phát triển ngành, lĩnh vực, quốc gia.
Các đối tượng này cũng cần phải chủ trì tối thiểu 1 hoặc 2 và tham gia chính tối thiểu 2 công trình nghiên cứu khoa học hoặc phát minh, sáng chế, giải pháp hữu ích có tính chất đột phá về khoa học kỹ thuật và công nghệ, được cấp có thẩm quyền công nhận, áp dụng trong phạm vi cấp ngành, lĩnh vực hoặc toàn quân, có hiệu quả cao;
Ngoài ra, phải đạt từ hạng ba trở lên trong các hội thi uy tín cấp bộ, ngành, quốc gia hoặc quốc tế theo lĩnh vực công tác; đơn vị có mô hình, giải pháp, cách làm mới, sáng tạo về công tác khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự đạt hiệu quả cao.
Đối với nhân tài được trọng dụng là cán bộ, nhân viên chuyên môn trong hoạt động nghiên cứu, thiết kế, chế tạo đáp ứng các tiêu chí, tiêu chuẩn, điều kiện gồm: có năng lực đặc biệt xuất sắc trong nghiên cứu, đề xuất các giải pháp khoa học giải quyết tốt các nhiệm vụ khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự khó khăn, phức tạp.
Chủ trì tối thiểu 2 hoặc 1 và tham gia chính tối thiếu 2 nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đã được nghiệm thu, sản phẩm của nhiệm vụ được triển khai sản xuất loạt, đưa vào trang bị trong quân đội hoặc bằng độc quyền sáng chế, phát minh, giải pháp hữu ích được cấp có thẩm quyền công nhận, áp dụng vào sản xuất quốc phòng đạt hiệu quả cao; đạt từ hạng ba trở lên trong các hội thi uy tín cấp bộ, ngành, quốc gia hoặc quốc tế theo lĩnh vực công tác.
Với lĩnh vực công nghệ thông tin, an ninh mạng, ngoài các tiêu chí, tiêu chuẩn, điều kiện nêu trên, đồng thời phải có chứng chỉ quốc tế về công nghệ thông tin, an ninh mạng.
Đối với nhân tài được trọng dụng là cán bộ, nhân viên chuyên môn trong hoạt động sản xuất vũ khí trang bị kỹ thuật cần có năng lực đặc biệt xuất sắc trong thực hiện các nhiệm vụ kỹ thuật và công nghệ khó khăn, phức tạp của đơn vị; chủ trì tối thiểu 2 hoặc 1 và tham gia chính tối thiểu 2 nhiệm vụ kỹ thuật hoặc nhiệm vụ khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc giải pháp hữu ích được cấp bằng độc quyền, sáng chế được cấp có thẩm quyền công nhận, áp dụng trong phạm vi cấp ngành, lĩnh vực hoặc toàn quân, đạt hiệu quả cao.
Đối với nhân tài là cán bộ, nhân viên chuyên môn trong công tác bảo đảm kỹ thuật đáp ứng các tiêu chí gồm: có năng lực đặc biệt xuất sắc thực hiện công tác bảo đảm kỹ thuật trong nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu;
Đồng thời, các đối tượng này cũng phải chủ trì tối thiểu 2 hoặc 1 và tham gia chính tối thiểu 2 nhiệm vụ kỹ thuật hoặc giải pháp hữu ích được cấp bằng độc quyền, sáng chế được cấp có thẩm quyền công nhận, áp dụng trong phạm vi cấp ngành, lĩnh vực hoặc toàn quân, đạt hiệu quả cao.
Theo báo cáo từ các tỉnh Cao Bằng, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Đắk Lắk gửi về Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mưa lớn, dông lốc xảy ra trong ngày 15-17/5 khiến một người dân ở Đắk Lắk bị thương do cây đổ vào người, một nhà sập (Đắk Lắk), 27 nhà tốc mái, hư hỏng (Thanh Hóa có một nhà và Đắk Lắk 26 nhà); 187 nhà bị ngập dưới 1m tại Cao Bằng.
Gần 280ha lúa và hoa màu ở tỉnh Cao Bằng, Đắk Lắk bị ngập, thiệt hại. Hai tàu bị chìm tại tỉnh Thanh Hóa do dông làm đứt dây neo, tàu bị trôi ra xa; chính quyền cùng người dân địa phương đã trục vớt đưa vào gần bờ.
Về giao thông, thống kê cho thấy tỉnh Cao Bằng có 28 vị trí trên quốc lộ 4A bị ngập, sạt lở (hiện đã thông tuyến) và 6 vị trí giao thông nông thôn bị ngập, sạt lở (nước đã rút và được khắc phục tạm thời).
Tỉnh Quảng Ninh có 2 vị trí trên quốc lộ 18C bị sạt lở với khối lượng 400m3 đất đá; đường tỉnh 326 bị bong tróc khoảng 30m mặt nhựa đường, đã được địa phương tổ chức khắc phục tạm thời để phương tiện qua lại.
Ngập cục bộ trên các tuyến phố xảy ra tại phường Hạ Long, Việt Hưng, Hòn Gai, Mạo Khê…
Ngoài ra, một ô tô khách bị hư hỏng ở tỉnh Cao Bằng; 5 cột điện bị gãy, đổ; một trạm biến áp ở Đắk Lắk hư hỏng.
Ước tính thiệt hại do mưa lớn, dông, lốc ở tỉnh Cao Bằng, Đắk Lắk khoảng 10,2 tỷ đồng (Cao Bằng 6,7 tỷ đồng và Đắk Lắk 3,5 tỷ đồng). Các tỉnh Quảng Ninh, Thanh Hóa chưa có ước tính thiệt hại.
Ngay sau khi thiên tai xảy ra, chính quyền địa phương đã huy động lực lượng, phương tiện hỗ trợ người dân khắc phục thiệt hại; đồng thời tổ chức canh gác, cắm biển cảnh báo tại các ngầm tràn, thông tuyến giao thông.
Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dự báo đêm 17/5 khu vực Tây Bắc Bộ có mưa 15-30mm, có nơi trên 90mm; khu vực Đông Bắc Bộ có mưa 20-40mm, có nơi trên 100mm.
Khu vực cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có mưa 10-30mm, có nơi trên 90mm. Khu vực từ Thanh Hóa đến Huế và duyên hải Nam Trung Bộ có mưa 10-30mm, có nơi trên 90mm.
Khoảng 9h, anh Thành Quang, nhân viên du lịch tại đảo Cù Lao Mái Nhà - làng chài Phước Đồng, xã Ô Loan, lái tàu chở khách tham quan thì phát hiện hai con cá voi đang kiếm ăn cách bờ hơn 300 m.
Theo anh Quang, hai con cá liên tục ngoi lên, lặn xuống và há miệng đớp đàn cá nhỏ trong khoảng 10 phút. Con lớn dài khoảng 10 m, con còn lại khoảng 7 m, đều có màu đen.
"Hai con cá rất lớn, có thể nặng hàng tấn. Cảnh tượng rất thú vị nên chúng tôi dừng thuyền quay lại", anh Quang nói.
Các chuyên gia môi trường biển cho rằng sự xuất hiện của cá voi là tín hiệu tích cực, cho thấy hệ sinh thái biển địa phương ổn định, nguồn thức ăn ven bờ phong phú.
Nhiều năm qua, cá voi thường xuyên xuất hiện tại vùng biển miền Trung như Quy Nhơn, Tuy Hòa, Nha Trang. Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân giữ khoảng cách an toàn, không tiếp cận hoặc khai thác thủy sản quanh khu vực cá xuất hiện.
Cá voi là loài động vật biển cỡ lớn, từ lâu được ngư dân xem như "cá Ông" - vị thần bảo hộ trên biển, thường cứu giúp người gặp nạn. Vì vậy, tại nhiều địa phương ven biển, khi cá voi chết dạt vào bờ, người dân tổ chức mai táng, thờ cúng theo phong tục truyền thống.
