Những ngày qua, Dân trí nhận được nhiều phản ánh của các nạn nhân về các chiêu thức bị dụ dỗ mua bán hợp đồng kỳ nghỉ. Trong đó, nhóm nạn nhân phổ biến nhất của các vụ việc liên quan đến hợp đồng kỳ nghỉ là người cao tuổi.
Gia đình bà T. tại Hà Nội là một trong những trường hợp như vậy. Trong vòng gần 3 năm, người phụ nữ lớn tuổi này đã ký hơn chục hợp đồng kỳ nghỉ thông qua 4 công ty khác nhau với tổng số tiền hơn 2 tỷ đồng.
Điều xót xa nhất, dù bà T. sống cùng con cái nhưng âm thầm giấu gia đình. Chỉ khi không còn bất cứ khoản tiền, bà T. ngỏ ý muốn lấy sổ hưu của chồng mang thế chấp, mọi chuyện mới vỡ lở.
Vét sạch tiền dưỡng già, vay thêm họ hàng 1 tỷ đồng để ký hợp đồng
Chia sẻ với phóng viên Dân Trí, chị Y. – con gái bà T. – cho biết, mẹ mình bắt đầu tham gia hợp đồng kỳ nghỉ cách đây gần 3 năm.
Ban đầu, bà mua hợp đồng đầu tiên của một công ty nghỉ dưỡng với số tiền khoảng 100 triệu đồng. Sau đó, bà bán lại được hợp đồng này và thu về khoản lãi khoảng 50 triệu đồng.
Khoản lợi nhuận ban đầu khiến bà tin tưởng đây là một hình thức đầu tư hiệu quả.
“Sau lần đầu bán được hợp đồng và có lãi, mẹ tôi tiếp tục bỏ thêm vài trăm triệu đồng để mua các hợp đồng khác. Nhưng những hợp đồng sau đó không bán được nữa”, chị Y. kể.
Không lâu sau, bà tiếp tục được nhân viên của nhiều công ty khác tiếp cận và mời gọi tham gia các chương trình nghỉ dưỡng mới.
Theo lời của người con gái, mô hình tư vấn đều có điểm chung. Muốn bán được hợp đồng cũ hoặc thu hồi vốn, khách hàng buộc phải mua thêm hợp đồng mới.
Mỗi lần như vậy, bà T. bị cuốn vào vòng xoáy không thể thoát ra. Khi nghe nhân viên tư vấn mở thêm gói mới, đóng thêm tiền mới đủ điều kiện giao dịch, người phụ nữ lớn tuổi đều làm theo.
Từ một hợp đồng ban đầu, bà T. lần lượt tham gia các chương trình của 4 công ty khác nhau. Gia đình chỉ thực sự tá hỏa khi biết tổng số hợp đồng mà bà đang nắm giữ không phải một vài hợp đồng như họ nghĩ ban đầu mà lên tới khoảng 12-13 hợp đồng.
Dấu hiệu bất thường đầu tiên xuất hiện khi bà về nhà mượn sổ hưu của chồng. Lúc này, gia đình mới nghi ngờ và tìm hiểu sâu hơn. Đích thân chị Y. nhiều lần đưa mẹ tới làm việc trực tiếp tại các công ty có trụ sở đặt tại Hà Nội.
Tại đây, họ gặp nhiều khách hàng khác cũng phản ánh việc bị lôi kéo tham gia hợp đồng kỳ nghỉ. Tuy nhiên, ngay cả khi tận mắt chứng kiến những người tự nhận là nạn nhân, bà T. vẫn không tin mình bị lừa.
Khi được phóng viên đặt câu hỏi, tại sao bà T. sống cùng con cháu, nhưng không ai biết vụ việc, chị Y. cho biết, thời điểm đó, bố ruột của chị Y. đang điều trị trong bệnh viện dài ngày. Bà T. thường xuyên không có nhà để chăm sóc chồng.
Tranh thủ khoảng thời gian này, bà nói với người thân rằng mình đi thăm chồng, nhưng thực tế lại tranh thủ gặp nhân viên tư vấn hoặc tới các công ty làm việc.
Tới đầu năm 2026, khi một hợp đồng được gửi về nhà, gia đình mới phát hiện bà vẫn tiếp tục tham gia thêm các gói mới.
Sau đó, một người cô trong gia đình gọi điện thông báo rằng, bà T. từng vay tiền người thân với nhiều lý do khác nhau.
Lúc này, mọi người tá hỏa vỡ lẽ, bà T. vay mượn từ họ hàng số tiền lên tới 1 tỷ đồng để tiếp tục đóng cho các hợp đồng kỳ nghỉ.
Theo lời kể của gia đình, trong một số trường hợp, nhân viên tư vấn còn khuyến khích bà đi vay tiền người thân. Đích thân những nhân viên này đưa bà tới công ty để hoàn tất việc chốt hợp đồng.
Ngoài khoản vay từ họ hàng, khoảng 1 tỷ đồng còn lại là toàn bộ số tiền dưỡng già mà bà tích lũy trong nhiều năm.
Tuy nhiên, chị Y. cho rằng gia đình vẫn còn may mắn khi phát hiện vụ việc và giữ lại các tài sản quan trọng như sổ đỏ nên không bị mang đi thế chấp.
Bất ngờ được nhân viên tư vấn mời lên công ty nhận lại tiền
Một diễn biến bất ngờ xảy ra sau khi các vụ việc liên quan đến hợp đồng kỳ nghỉ được phản ánh rộng rãi.
Theo chị Y., ngày 14/6, một nhân viên từng bán hợp đồng cho mẹ chị đã chủ động tìm tới bệnh viện nơi gia đình đang chăm sóc người thân để nói chuyện.
Người này hẹn bà T. lên công ty vào ngày hôm sau (15/6) để làm việc về việc hoàn tiền. Khi chị Y. đi cùng mẹ tới công ty, khung cảnh trước mắt khiến chị bất ngờ.
Theo quan sát của chị Y., thời điểm họ tới, công ty gần như không còn hoạt động kinh doanh, chủ yếu tập trung giải quyết các trường hợp hoàn tiền. Khá nhiều người là khách hàng lớn tuổi có mặt tại buổi làm việc này. Tuy nhiên, mỗi người được bố trí vào một phòng riêng, không được ngồi cùng nhau.
Sau quá trình thương lượng, gia đình bà T. được hoàn lại một phần tiền của hợp đồng cuối cùng – tức hợp đồng được ký với công ty thứ 4.
Tuy nhiên, số tiền được hoàn không phải toàn bộ. Gia đình được yêu cầu ký vào bản cam kết không tiết lộ các chi tiết trong buổi làm việc này.
Theo tìm hiểu của chị Y., mỗi người được thương lượng một mức khác nhau. Có trường hợp chỉ nhận về khoảng 50% giá trị hợp đồng. Mức hoàn tiền phụ thuộc vào từng hợp đồng, từng khách hàng và quá trình đàm phán.
“Nếu người thân đi cùng và làm việc quyết liệt hơn thì có thể nhận về con số tốt hơn”, chị nhận xét.
Công ty đóng cửa, cơ hội đòi lại tiền rất mong manh
Dù đã nhận lại một phần tiền từ hợp đồng cuối cùng (trong tổng số 12-13 hợp đồng của bà T.), chị Y. đánh giá, hành trình lấy về những khoản tiền còn lại rất gian nan.
Người phụ nữ tiết lộ thêm, mới đây, một nhân viên tư vấn của công ty H.K. đã chủ động lấy tiền cá nhân để hoàn trả cho mẹ chị một phần nhỏ vì lo ngại trách nhiệm pháp lý. Tuy nhiên, công ty mà bà T. ký nhiều hợp đồng nhất hiện đã đóng cửa.
Gia đình chị Y. chủ động tìm tới địa chỉ cũ của công ty thì được biết đơn vị này không còn hoạt động tại đây. Hiện một công ty khác đã thuê lại mặt bằng. Điều này đồng nghĩa với việc khả năng thu hồi số tiền lớn nhất gần như rất mong manh.
Không chỉ thiệt hại về tài chính, trải nghiệm nghỉ dưỡng thực tế khi dùng quyền sử dụng hợp đồng kỳ nghỉ của bà T. cũng khiến gia đình thất vọng.
Trong hơn 3 năm tham gia, gia đình mới dùng quyền nghỉ dưỡng một lần duy nhất. Ban đầu, bà T. được tư vấn sẽ nghỉ tại khu lưu trú cao cấp tương đương khách sạn 5 sao ở Thanh Hóa.
Tuy nhiên sát ngày đi, họ nhận được thông báo từ nhân viên cho biết đã hết phòng và đưa ra nhiều lý do khác nhau. Cuối cùng, gia đình được bố trí chỗ nghỉ là một căn homestay xuống cấp với cơ sở chất lượng thấp.
Sau tất cả những gì xảy ra, chị Y. thừa nhận, điều khiến gia đình day dứt nhất không chỉ là khoản tiền lớn. Chị băn khoăn không hiểu lý do vì sao mẹ của mình luôn tin tưởng tuyệt đối những lời hứa và viễn cảnh do các nhân viên vẽ ra, nhưng từ chối nghe khuyên răn, phân tích từ người thân.
“Có lẽ, đó cũng là điểm yếu chung của những người cao tuổi khiến các nhân viên tư vấn lợi dụng tới tận cùng”, chị cay đắng nói.
Theo luật sư Hoàng Văn Hướng, Trưởng Văn phòng Luật sư Hoàng Hưng, những người đã trót ký hợp đồng hoặc nghi ngờ bị lừa đảo cần nhanh chóng tìm đến luật sư hoặc cơ quan bảo vệ pháp luật để được tư vấn.
Luật sư này cũng lưu ý những chứng cứ quan trọng cần được thu thập gồm toàn bộ hợp đồng đã ký, chứng từ chuyển tiền, sao kê giao dịch ngân hàng, tin nhắn, email, ghi âm cuộc gọi, nội dung quảng cáo, thư mời hội thảo và mọi tài liệu liên quan đến quá trình giao dịch.
Đặc biệt, khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người dân cần sớm làm đơn tố giác gửi cơ quan công an để được xem xét, xử lý và ngăn chặn các thiệt hại tiếp theo.
Cá chạch lấu sống chủ yếu ở các vùng sông ngòi, kênh rạch miền Tây Nam Bộ. Loài cá này có thân dài, trơn bóng, hoa văn loang lổ nên khá giống rắn, đặc biệt khi còn sống và bò trườn trên mặt đất ướt. Chính ngoại hình "khó gần" ấy khiến không ít người lần đầu nhìn thấy cảm thấy e dè.
Tuy nhiên, với người dân miền Tây, cá chạch lấu từ lâu đã là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều bữa cơm gia đình. Thịt cá săn chắc, ít xương dăm, vị ngọt tự nhiên nên được đánh giá cao hơn nhiều loại cá đồng khác.
Từ cá chạch lấu, người dân có thể chế biến thành hàng loạt món ăn hấp dẫn như lẩu chua, nướng muối ớt, kho tiêu hay nấu canh lá giang. Trong đó, món lẩu cá chạch lấu được nhiều thực khách yêu thích vì nước dùng đậm đà, thịt cá béo thơm nhưng không ngấy.
Theo kinh nghiệm dân gian, dòng họ cá chạch gồm nhiều loại như chạch khoang, chạch rằn, chạch bông, chạch lá tre, chạch gai và đặc biệt là chạch lấu- loài lớn và ngon hơn cả. Vì da cá trơn và nhớt, nên khi làm cá, người dân thường dùng tro bếp hoặc lá sả, lá tre chà sát để làm sạch nhớt, giúp cá săn chắc và dễ chế biến hơn.
Người địa phương còn truyền miệng câu nói quen thuộc về "thứ hạng" ngon của cá suối: "Nhất liên, nhì chiên, tam chình, tứ lấu" – ý nói cá liên là ngon nhất, rồi đến cá chiên, cá chình và cá chạch lấu đứng thứ tư. Dù vậy, vị ngon ngọt, thịt béo và độ dai vừa phải của cá chạch lấu vẫn khiến nó trở thành món đặc sản quý của vùng sông suối Trường Sơn.
Cá chạch lấu được chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn, từ kho nghệ, chiên tươi, muối sả chiên, nướng than hồng đến nấu cháo, nấu canh chua hay um lá giang. Mỗi cách nấu lại mang đến một hương vị riêng biệt, nhưng phổ biến và được ưa chuộng nhất vẫn là món canh chua cá chạch lấu nấu với lá giang – một loại lá rừng có vị chua thanh, mọc nhiều ở vùng núi.
Đặc biệt, cá chạch lấu tự nhiên hiện không còn nhiều như trước do môi trường sống thay đổi và nguồn khai thác ngày càng tăng. Vì vậy, loại cá này ngày càng có giá trị, xuất hiện trong thực đơn của nhiều quán ăn, nhà hàng đặc sản miền Tây.
Nhiều người dân miền Tây cho biết, cá chạch lấu ngon nhất là vào mùa nước nổi. Khi ấy, cá béo và chắc thịt hơn, chỉ cần chế biến đơn giản cũng đủ tạo nên hương vị khó quên.
Không chỉ là món ăn dân dã, cá chạch lấu còn mang giá trị kinh tế cao. Những con cá lớn có thể bán với giá đắt, được xem là đặc sản được nhiều du khách săn tìm. Người dân địa phương thường đem cá tươi hoặc cá đã sơ chế sẵn bày bán tại các phiên chợ, vừa phục vụ nhu cầu trong tỉnh, vừa cung cấp cho các nhà hàng.
Món ngon từ cá chạch lấu.
Những món ăn từ cá chạch lấu không chỉ là sự kết tinh của sản vật núi rừng mà còn là biểu tượng cho tinh thần sáng tạo trong ẩm thực của người dân nơi đây. Giữa nhịp sống hiện đại, những bữa cơm có món cá chạch kho nghệ hay bát canh chua nấu lá giang vẫn mang đến hương vị mộc mạc, thân quen, gợi nhớ về những ngày tháng bình yên nơi miền sông nước.
Tối cuối tháng 3, đi ngang quầy kem, bé Phương Anh níu tay mẹ nài nỉ. Người mẹ bối rối. "Từ chối thì áy náy vì con bé chịu nhiều thiệt thòi nhưng đồng ý cũng không được vì chút đường trong que kem có thể khiến con phải nhập viện", chị Mạc Thị Nga, 38 tuổi, ở Kinh Môn, Hải Phòng nói. "Cuộc đấu tranh tâm lý này thường trực trong tôi suốt 7 năm nay, kể từ ngày con mang án bệnh hiếm".
Cú sốc ngày thứ 21
Chị Nga sinh bé Phương Anh vào một ngày giáp Tết năm 2019. Ngay từ những nhịp bú đầu tiên, chị nhận thấy lực mút của con yếu, hơi thở hẫng nhịp. Linh tính của người mẹ mách bảo có bất thường, chị đề nghị bác sĩ kiểm tra.
Kết quả sàng lọc cho thấy bé bị cơ tim phì đại. Phương Anh phải nhiều lần chuyển viện, thực hiện đủ các xét nghiệm. Ngày thứ 21, giấy báo kết quả từ nước ngoài gửi về cho biết bé mắc bệnh hiếm Pompe thể nhi.
Pompe là một rối loạn di truyền vô cùng hiếm gặp với tỷ lệ mắc trên thế giới chỉ dao động từ 1/40.000 đến 1/300.000 trẻ sinh ra sống. Bệnh do đột biến gene alpha glucosidase (GAA), khiến đường glycogen tích tụ, làm dày cơ tim, yếu cơ chi và phì đại lưỡi. Theo số liệu từ Khoa Nội tiết - Chuyển hóa - Di truyền (Bệnh viện Nhi Trung ương), tính từ năm 2014 đến 2021, bệnh viện mới phát hiện 52 bệnh nhi mắc Pompe. Trong số đó, chỉ có 25 trẻ có khả năng và điều kiện theo đuổi phác đồ truyền enzyme thay thế kéo dài suốt đời.
Ngày thứ 34 cuộc đời, Phương Anh được truyền tĩnh mạch mũi enzyme thay thế đầu tiên.
Suốt ba tháng đầu, chị Nga rơi vào trầm cảm, chối bỏ sự thật. "Khi bác sĩ thông báo, vợ chồng tôi phủ nhận: Không đời nào con mình mắc thứ bệnh lạ đó", chị kể. Đưa con đi truyền thuốc, người mẹ bước đi như mộng du. Đến khi nhìn thấy những em nhỏ đồng cảnh ngộ với lồng ngực biến dạng, chân tay buông thõng, chị mới bừng tỉnh.
Điểm tựa của gia đình lúc đó là đội ngũ y bác sĩ của Bệnh viện Nhi Trung ương. Họ đẩy nhanh thủ tục cho bé được điều trị, đưa ra minh chứng về các bệnh nhi vẫn khôn lớn. "Thế giới nghiên cứu ra thuốc rồi, cố gắng đưa con đi truyền đều đặn là sẽ khỏe", lời bác sĩ vực dậy người mẹ.
Chu kỳ 14 ngày và hóa đơn nửa tỷ đồng
Từ ngày đó, thời gian của gia đình không còn tính bằng năm tháng, mà đếm bằng chu kỳ truyền thuốc. Cứ 14 ngày, Phương Anh phải vào viện truyền enzyme. Khối lượng thuốc tăng dần theo cân nặng. Ở mốc 27 kg hiện tại, mỗi đợt truyền tốn khoảng 250 triệu đồng.
Chị Nga thừa nhận mình "trong rủi có may", bởi Pompe là một trong số ít các bệnh hiếm đã có thuốc đặc trị. Từ năm 2019, bệnh được đưa vào danh mục Bảo hiểm y tế chi trả 100% cho trẻ dưới 6 tuổi. Năm 2025, Phương Anh được bảo hiểm thanh toán hơn 4,5 tỷ đồng. Tuy nhiên, bước sang tuổi thứ 7, "lá chắn" bảo hiểm thay đổi, gia đình phải tìm kiếm các nguồn tài trợ từ hãng dược.
"Thu nhập hai vợ chồng chỉ hơn chục triệu đồng, nếu đứt tài trợ, đường sống của con cũng tắt", anh Nguyễn Văn Du, 38 tuổi, bố Phương Anh nói.
Chăm sóc một đứa trẻ Pompe đòi hỏi sự kỷ luật. Chị Nga nghỉ việc trong ngành viễn thông, tự học các kỹ năng của một điều dưỡng, từ cách vỗ rung đờm đến đo nhịp thở. Trong căn phòng trọ nhỏ, bình oxy, máy khí dung, nẹp chân chiếm dụng mọi không gian sinh hoạt.
Bữa ăn của Phương Anh cũng là một "trận chiến". Đường bị cấm tuyệt đối, tinh bột hạn chế tối đa. Cô bé chỉ được ăn nửa bát cơm, bù lại bằng thịt và sữa không đường. Có hôm mẹ nấu cơm ngon, cô bé lén xúc thêm nhưng cũng bị mẹ lắc đầu. Các loại hoa quả có vị ngọt như chuối, táo cũng phải tránh xa.
Bản năng trẻ thơ đôi khi lấn át nỗi sợ bệnh tật. Có lần, khách đến thăm tặng vài lốc sữa có đường, vài giờ sau chị Nga đã thấy bốn vỏ hộp lăn lóc góc nhà. Nhìn cảnh ấy, người mẹ thắt ruột. "Con lần đầu phát hiện sữa ngọt dễ uống hơn sữa nguyên bản. Với đứa trẻ mang bệnh Pompe, không có nhiều cơ hội để thử nghiệm những rủi ro như thế", chị nói.
Chặng đường hòa nhập
Mọi gánh nặng sinh kế đổ dồn lên vai người chồng làm công nhân điện. Ban ngày lăn lộn mưu sinh, tối đến anh Du giành phần tắm rửa, bón cơm cho con để vợ nghỉ ngơi. "Buổi tối tôi hay rủ cô ấy đi dạo. Nhìn con tập tễnh đạp xe, bao mệt mỏi cũng tan biến", anh Du nói.
Hiện tại, Phương Anh học lớp 1 hòa nhập. Vì yếu cơ, tay chân bé vận động khó khăn. Cứ đến giờ ra chơi, chị Nga lại có mặt ở trường dắt con đi vệ sinh, uống sữa. Chiều tan học là những giờ phục hồi chức năng kéo dài đến tối mịt.
Tuần trước, do kẹt xe, chị Nga đến đón muộn vài phút. Vừa tới nơi, đập vào mắt chị là cảnh con gái đang tập tễnh men theo lề đường một mình giữa dòng xe cộ. "Giây phút đó tự nhiên tôi cay mắt, tự hỏi có rất nhiều người lớn nhìn thấy một đứa trẻ khuyết tật đi lại một mình, nhưng sao không ai giữ bé lại hay dắt vào phòng bảo vệ", chị nói.
Đó cũng không phải lần đầu gia đình cảm thấy bị "bỏ lại phía sau". Nhiều lần, vợ chồng chị đã phải nghe các câu như "Nó bị thế thì cho đi học làm gì cho tốn tiền", hay "Chữa nhiều tiền thế, không sống được thì tiếc".
"Tôi hy vọng cùng với sự tiến bộ của y học, sự hiểu biết về bệnh hiếm của xã hội sẽ được nâng cao", người mẹ nói.
Hỗ trợ bệnh nhi có bệnh hiếm, hoàn cảnh khó khăn là hoạt động trong chương trình Mặt trời Hy vọng do Quỹ Hy vọng triển khai. Thêm một sự chung tay của cộng đồng là thêm một tia sáng gửi tới thế hệ tương lai của đất nước. Độc giả có thể đồng hành cùng chương trình tại đây:
Ngày 23/6, Mboladinga có mặt trên khán đài sân vận động Akron (Mexico) để theo dõi trận đấu giữa đội tuyển quê nhà CHDC Congo và Colombia. Ông đến sân một tiếng trước giờ bóng lăn, mặc vest đỏ, thắt cà vạt, áo sơ mi vàng và quần xanh lam.
Khi trọng tài thổi còi bắt đầu trận đấu, người đàn ông di chuyển lên bục phía sau khu vực kỹ thuật của đội tuyển CHDC Congo. Tại đây, ông đứng yên, giơ tay phải lên trời suốt hiệp một, nhằm tái hiện tư thế của bức tượng cố thủ tướng Patrice Lumumba tại thủ đô Kinshasa. Phía sau, đám đông liên tục hò reo cổ vũ.
Khán giả gọi Mboladinga là "Lumumba Vea" (Lumumba sống mãi) do ngoại hình có nét tương đồng với vị cố lãnh đạo. Khi được hỏi về trải nghiệm dự giải, ông từ chối phỏng vấn, chỉ mỉm cười và gật đầu.
Mboladinga duy trì thói quen mặc vest đỏ, thắt cà vạt tới sân vận động từ năm 2013. Đầu năm 2026, hình ảnh của CĐV này từng xuất hiện nhiều trên mạng xã hội khi đồng hành cùng đội tuyển tại Cúp bóng đá châu Phi (Afcon) ở Morocco. Trong giờ nghỉ giải lao của trận đấu hôm 23/6, nhiều cổ động viên Colombia đã đến làm quen và xin chụp ảnh kỷ niệm cùng ông.
Để có mặt tại khán đài ở Mexico, Mboladinga đã trải qua hành trình dài. Đầu năm nay, ông lỡ trận play-off tranh vé dự World Cup của đội nhà trước Jamaica vì vấn đề thị thực, phải di chuyển đến Kenya và Ethiopia để hoàn thiện giấy tờ. Dù lên kế hoạch xem trận ra quân gặp Bồ Đào Nha, ông tiếp tục phải vắng mặt và trải qua đợt cách ly y tế 21 ngày do quy định phòng dịch Ebola. Sau khi hoàn thành cách ly, Liên đoàn Bóng đá CHDC Congo đã tài trợ để ông tiếp tục chuyến đi.
Cố thủ tướng Patrice Lumumba là người dẫn dắt phong trào chấm dứt sự cai trị của thực dân Bỉ tại CHDC Congo năm 1960. Ông nhậm chức thủ tướng, thiết lập nền móng điều hành quốc gia này. Năm 1961, ông bị sát hại giữa thời điểm nổ ra xung đột với phong trào ly khai ở vùng Katanga.
