Sau khi làm thủ tục check in, chọn chỗ ngồi, tiêu hết số tiền rupiah Indonesia cuối cùng để mua quà lưu niệm ở sân bay và nhanh chóng qua cửa an ninh, du khách Mỹ Kevin Miller tin rằng chuyến đi đến đảo Bali năm 2013 đã kết thúc thuận lợi. Anh chỉ cần ngồi đợi giờ lên máy bay để về nước. Nhưng ngay sau đó, anh bất ngờ được yêu cầu trả một khoản phí xuất cảnh.
Miller lúc đó đã bực bội nhưng vẫn phải tìm cách kiếm đủ số tiền mặt, để có thể rời đi. Lúc đó là sáng sớm, các quầy đổi tiền chưa mở, máy ATM không hoạt động. Cuối cùng, một du khách người Mỹ khác động lòng và đưa cho anh số tiền cần thiết. Khi Miller xin liên hệ để sau này trả lại, người này chỉ lắc đầu và nói rằng ông từng rơi vào hoàn cảnh tương tự.
Miller thừa nhận việc bị thu phí xuất cảnh giống như “bị ném cho một cú bóng xoáy” và khiến anh bất ngờ. Vì mất thêm thời gian chạy vạy trong sân bay, anh và vợ đã lỡ chuyến bay đến Kuala Lumpur, Malaysia.
“Chúng tôi phải mua vé chuyến bay tiếp theo, vì đây là vấn đề của sân bay chứ không phải của hãng hàng không”, anh nhớ lại.
Mỗi ngày có hàng nghìn du khách phải trả thuế xuất cảnh, nhưng ít người hay biết. Trong khi một số quốc gia yêu cầu khách trả tiền mặt trực tiếp trước khi rời sân bay, phần lớn các khoản phí này đã được gộp luôn vào giá vé máy bay. Indonesia, nơi Miller gặp sự cố, chuyển sang hình thức thu tiền mặt từ năm 2014.
Các khoản phí này rất phổ biến. Phần lớn thuế xuất cảnh được dùng cho các dự án hạ tầng, bao gồm duy trì hoạt động của chính các sân bay.
Theo báo cáo của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), các sân bay trên thế giới đã thu tổng cộng 60,4 tỷ USD từ thuế xuất cảnh và các loại phí tương tự trong năm 2024, tương đương trung bình 6,80 USD mỗi hành khách. Mức phí này cao nhất ở Bắc Mỹ và thấp nhất tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Năm 2024, Argentina là quốc gia thu mức cao nhất, trung bình 138 USD mỗi hành khách. Xếp sau là Mauritius, Mexico, Anh, CH Dominica, Mỹ, Ai Cập và Kenya.
Liệu những khoản phí này có xứng đáng? IATA cho rằng “không”.
“Thuế vé máy bay có thể xung đột với các mục tiêu kinh tế – xã hội rộng lớn hơn, vì chúng đặt gánh nặng đáng kể lên người vai hành khách nhưng lại không đóng góp đáng kể vào ngân sách chính phủ”, IATA nhận định trong báo cáo công bố tháng 11/2025.
Trong ngành du lịch, những loại phí này đã trở thành chủ đề gây tranh luận thu hút nhiều người quan tâm trong giai đoạn hậu đại dịch, khi tình trạng quá tải du lịch (overtourism) tiếp tục gây áp lực lên nguồn lực tại nhiều điểm đến toàn cầu.
Nhật Bản, quốc gia đang vật lộn với lượng khách tăng mạnh, đã áp dụng “thuế sayonara” 1.000 yên (khoảng 6 USD) từ năm 2019 và có kế hoạch tăng gấp ba. Khoản phí này được cộng trực tiếp vào giá vé máy bay, thay vì thu tại sân bay.
Các khoản phí du lịch này có nhiều tên gọi khác nhau trên thế giới và không được tiêu chuẩn hóa, khiến du khách khó biết chính xác mình đang trả tiền cho điều gì.
Tại Australia, khoản phí này được gọi là Passenger Movement Charge (phí di chuyển), khoảng 40 USD. Ở Anh, Air Passenger Duty (thuế dành cho hành khách đường bay) thay đổi tùy theo điểm đến, với mức tối đa lên tới 336 USD cho các chuyến bay đường dài. Tại Mexico, đó là Tarifa de Uso de Aeropuerto (phí sử dụng sân bay), và mỗi sân bay tự quyết định mức thu riêng.
Tuy nhiên, một số nơi đã quyết định loại bỏ các khoản phí này. Thụy Điển đã bãi bỏ thuế hàng không vào năm ngoái nhằm cắt giảm các chuyến bay ngắn, khuyến khích người dân chuyển sang tàu hỏa hoặc phà.
“Với tư cách du khách, chúng ta cần nhận thức rằng mình đang gây áp lực lớn lên tài nguyên – từ nước, điện đến hạ tầng giao thông. Những thứ đó cần được bù đắp”, Anna Abelson, giáo sư ngành quản trị du lịch tại Đại học New York, Mỹ, cho biết.
Dù vậy, bà cũng nhận định rằng việc thu tiền mặt trực tiếp, như trải nghiệm của Miller ở Bali, thường không được du khách ưa chuộng.
Theo bà, việc phải trả tiền ngay trước khi lên máy bay “tạo ra sự khó chịu”, khiến du khách cảm thấy như đang bị “làm khó” hoặc thậm chí giống như phải trả một khoản “lót tay”. Điều này dễ làm hỏng ấn tượng cuối cùng của một kỳ nghỉ đẹp, giống như trải nghiệm chạy đôn đáo tìm ATM của Kevin Miller.
Theo kinh nghiệm của Abelson, du khách thường không ngại trả phí nếu họ được thông báo rõ ràng từ đầu về mục đích của khoản tiền. Minh bạch là yếu tố then chốt.
“Các điểm đến cần cởi mở hơn, sáng tạo hơn, và giải thích rõ vì sao khoản phí này tồn tại và tại sao họ cần nó”, Albelson nói.
Bà lấy ví dụ về “Cam kết Palau” (Palau Pledge) như một cách tích cực để giới thiệu phí du lịch tại Palau. Quốc đảo gần Philippines này chỉ đón vài nghìn khách mỗi năm, nhưng nỗ lực về bảo vệ môi trường đã khiến họ yêu cầu mọi du khách phải ký cam kết trước khi nhập cảnh.
Cam kết này được đóng dấu vào hộ chiếu, mở đầu bằng lời hứa:
“Với tư cách là một du khách, tôi cam kết bảo tồn và bảo vệ ngôi nhà đảo xinh đẹp và độc đáo của các bạn. Tôi hứa sẽ hành xử nhẹ nhàng, tử tế và có ý thức”. Tuy nhiên, đây không chỉ là một lời hứa suông. Du khách vi phạm có thể bị phạt tới 1 triệu USD.
Những người du lịch dày dạn kinh nghiệm cũng có thể rơi vào tình huống bị động trước các khoản phí thu trực tiếp. Abelson cũng từng gặp trường hợp tương tự khi phát hiện mình không còn tiền mặt để trả phí xuất cảnh trong chuyến du lịch tới Saint Lucia năm nay. Cuối cùng, bà phải vay tiền từ một người trong nhóm đi chung.
Ngành du lịch Đà Nẵng đang bước vào cao điểm du lịch, các điểm đến chứng kiến cảnh tượng đông đúc tấp nập khiến bầu không khí sôi động trước kỳ nghỉ kéo dài.
Sáng 29-4, trong "quãng nghỉ" giữa hai dịp nghỉ lễ gồm Giỗ Tổ Hùng Vương và 30-4, 1-5, trên các trang mạng xã hội cập nhật du lịch miền Trung đăng nhiều thông tin cần tìm phòng lưu trú cho những ngày tới.
Nhiều người ở Hà Nội, Nghệ An… cho biết cố gắng đặt phòng để tới Đà Nẵng tham quan trong những ngày tới nhưng rất khó tìm phòng.
Khảo sát của phóng viên Tuổi Trẻ Online tại các cơ sở lưu trú ở Hội An, Đà Nẵng cho thấy đa phần đều báo hết phòng.
Bà Trần Thị Tuyết Dinh, chủ khu lưu trú Ahoy Hoi An boutique resort and spa, cho biết khu lưu trú quy mô hàng trăm phòng này đã được khách đặt kín nhiều ngày qua, đa phần là khách đặt phòng để tham quan trong các ngày lễ gồm Giỗ Tổ Hùng Vương, 30-4, 1-5.
Sáng 29-4, khách du lịch nước ngoài vẫn ùn ùn tới khu lưu trú Ahoy Hoi An nhưng theo bà Dinh số khách này chỉ lưu trú ở hai ngày xen kẽ giữa nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30-4, 1-5.
Đại diện một khu lưu trú quy mô lớn nhất nhì Đà Nẵng cho biết khách đặt phòng vui chơi lễ 30-4 năm nay đã đạt công suất 70-90%. Tới sáng 29-4, khách vẫn gọi đặt phòng nhưng hầu hết phòng đã bán hết, chỉ dành một lượng nhỏ dự phòng.
Tại Đà Nẵng nhiều ngày qua khách đổ về từ sân bay Đà Nẵng lẫn đường bộ tăng đột biến. Nhiều chương trình được chuẩn bị, lên kế hoạch công phu khiến du khách mãn nhãn.
Tại biển Mỹ Khê, trục đường Hoàng Sa, Trường Sa, Võ Nguyên Giáp vào cuối chiều luôn tấp nập du khách. Bãi biển ken kín người dân lẫn du khách trải nghiệm tắm biển, các trò chơi. Các hoạt động phục vụ du khách cũng được tổ chức dày đặc tạo ra bầu không khí náo nhiệt.
Tại phố cổ Hội An, các hoạt động chào đón du khách tham quan như lễ hội áo dài, đêm phố cổ… cũng thu hút một lượng lớn khách tham quan. Trong khi đó lễ hội hoa sưa Tam Kỳ được nâng cấp tạo ra điểm đến mới cho người dân và du khách gần xa.
Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Đà Nẵng cho biết cao điểm từ nay đến 3-5 ở nhiều điểm tham quan đồng loạt diễn ra các sự kiện lớn. Đặc biệt mùa du lịch đầu hè ở thành phố biển đang thu hút lượng du khách lớn đến với bãi biển, thành phố cũng sắp đặt các hoạt động phục vụ khách trên không gian này.
Không khí nhộn nhịp bao trùm từ trung tâm thành phố đến các khu vực ngoại thành, kéo theo nhiều loại hình dịch vụ vận hành hết công suất để đáp ứng nhu cầu tăng cao trong kỳ nghỉ lễ.
Tại khu vực trung tâm như phố đi bộ Nguyễn Huệ, phố sách TP.HCM công viên Bến Bạch Đằng, chợ Bến Thành hay các trung tâm thương mại lớn, lượng người đổ về tăng mạnh từ sáng đến tối.
Các gia đình tranh thủ kỳ nghỉ để đưa con em đi tham quan, trong khi giới trẻ lựa chọn những địa điểm check-in, cà phê và vui chơi giải trí.
Không ít người dân cho biết năm nay họ ưu tiên những hoạt động trong nội đô thay vì đi du lịch xa, nhằm tiết kiệm chi phí nhưng vẫn tận hưởng trọn vẹn kỳ nghỉ.
Chị Nguyễn Thu Thảo, chọn nghỉ lễ tại TP.HCM, cho biết gia đình chị thường sẽ tới khu trung tâm vào buổi tối vì lúc này trời mát mẻ, dễ đi lại, dù đường đông nhưng không khí cũng dễ thở hơn nhiều.
Theo đó chị lựa chọn những tuyến phố gần trung tâm thương mại để tiện mua sắm nhưng cũng có thể vui chơi ngoài trời, phù hợp với gia đình có con nhỏ.
Trong khi đó, bạn Minh Tú (sinh viên) cùng nhóm bạn cho biết bản thân cùng bạn bè đã phải lên kế hoạch từ sớm - đi đâu, ăn ở đâu, làm gì, tụ tập thế nào - vì đặt sát ngày giá sẽ khá cao và gần như không còn lựa chọn.
"Nhiều quán cà phê hot mình tới thậm chí cũng không còn bàn, phải đợi tầm nửa tiếng mới được vào trong. Phí dịch vụ cũng giao động khoảng 10%, có nơi là 10.000 - 15.000 đồng", bạn nói.
Sự sôi động của dòng người kéo theo công suất hoạt động gần như tối đa của các ngành dịch vụ. Nhà hàng, quán ăn, cà phê liên tục kín bàn, đặc biệt vào khung giờ chiều tối.
Nhiều cơ sở phải tăng nhân sự, kéo dài thời gian phục vụ và bổ sung nguyên liệu dự trữ để tránh tình trạng quá tải. Các mô hình kinh doanh theo hướng trải nghiệm như ăn tối trên du thuyền, quán cà phê theo chủ đề, khu vui chơi trong nhà cũng ghi nhận lượng khách tăng đáng kể.
Tại một chuỗi nhà hàng trên đường Hai Bà Trưng, thời gian trung bình để khách vào bàn có lúc lên tới 1 tiếng 30 phút. Khi được hỏi thêm, quản lý cơ sở này chia sẻ nhà hàng đã chủ động không nhận đặt bàn sớm, ưu tiên khách hàng walk-in (khách vãng lai) để công bằng cũng như phục vụ liên tục.
"Kỳ nghỉ lễ cũng là "mùa vàng" của ngành dịch vụ đô thị. Vì thế doanh thu ngày có thể tăng gấp nhiều lần (gấp 2-3 lần) so với các ngày thông thường. Nhưng bù lại chi phí cho nhân sự cũng phải tăng thêm gấp đôi", đại diện này nói.
Các quán cà phê cũng ghi nhận lượng khách quá tải. Chia sẻ với chúng tôi, chủ một quán cà phê cho hay đây là dịp lý tưởng để cho ra các sản phẩm theo mùa (seasonal drinks), đồng thời R&D sản phẩm cũng như thăm dò ý kiến của khách hàng.
Không chỉ riêng các dịch vụ nhà hàng, cà phê truyền thống, nhiều gia đình cũng "tự thưởng" cho mình những trải nghiệm cao cấp hơn trên các nhà hàng du thuyền tại TP.HCM.
Từ 5 giờ chiều, trên sông Sài Gòn, nhiều du thuyền đã bắt đầu hoạt động hết công suất. Tình trạng kín bàn xảy ra trên khắp các chuyến. Khách hàng chủ yếu là gia đình có nhiều thế hệ và các nhóm bạn trẻ.
Từ đầu tháng 4 đến nay, quán lẩu gà ông Mạc ở quận Thuận Đức, thành phố Phật Sơn (Trung Quốc) luôn trong tình trạng khách xếp hàng dài chờ tới lượt vào ăn.
Mỗi ngày, quán đón trung bình 2.000 đến 3.000 lượt khách. Nhiều người có mặt từ 6h, chấp nhận chờ vài tiếng để thưởng thức. Quán lẩu gà thảo dược của người đàn ông 60 tuổi nổi tiếng tới mức chính quyền địa phương buộc phải vào cuộc, hỗ trợ bãi đỗ xe nhằm đảm bảo an ninh trật tự.
Trước khi nổi tiếng, ông Mạc chỉ phục vụ tầm 10 bàn mỗi ngày. Ông có thời gian tập thái cực quyền, đi hát karaoke để thư giãn.
Quán lẩu bất ngờ được nhiều người biết tới khi một nam blogger ẩm thực người Trung Quốc chia sẻ đoạn video lên kênh cá nhân.
Video ghi lại quá trình chế biến món ăn. Gà sống được làm thịt tại chỗ. Rượu thảo dược tự nấu chế biến thành nước dùng cho món lẩu. Món ăn được quảng cáo có thể loại bỏ "thấp khí" (theo Đông y đây là yếu tố gây hại cho cơ thể do ăn đồ lạnh).
Tính tới hiện tại, video thu hút hàng chục triệu lượt xem ở các nền tảng. Nhiều người khen đồ ăn tươi, thích thú với sự thờ ơ của chủ quán.
Tuy nhiên, sự nổi tiếng này không khiến chủ quán thấy hạnh phúc hơn. Do lượng khách quá tải, thời gian ngủ của ông chỉ khoảng 3-4 tiếng mỗi ngày.
"Nổi tiếng có ích gì? Tôi chẳng có thời gian để tiêu tiền. Sức khỏe mới quan trọng. Liệu có sống đủ lâu để tiêu hết tiền không", ông Mạc phân bua lúc trao đổi với các đơn vị truyền thông vào ngày 10/4.
Chia sẻ về lịch làm việc hàng ngày, ông Mạc cho biết, quán ngừng đón khách vào 20h. Sau khi dọn dẹp xong cũng tới 1h-2h. Tầm 6h, ông và mọi người phải dậy để chuẩn bị nguyên liệu nấu nướng phục vụ khách.
Hiện ông Mạc còn huy động anh em họ hàng tới phụ giúp. Do nhà không đủ chỗ nghỉ ngơi, mọi người phải ở tạm các nhà nghỉ xung quanh.
Khi được hỏi lý do tại sao không đóng cửa ngừng phục vụ nếu quá mệt mỏi, ông Mạc giãi bày: "Khách đi xa hàng trăm cây số tới đây, làm sao tôi nỡ bảo họ phải về".
Cũng vì số lượng gà cần nhập mỗi ngày tăng vọt, chủ quán phải dán tờ giấy thông báo bên ngoài để thực khách thông cảm. Nội dung tờ thông báo cho biết, quán có dùng thêm gà đông lạnh vì gà tươi giết mổ tại chỗ không đủ đáp ứng.
"Chúng tôi dùng nguyên liệu gà và rau rất phổ biến. Ai cũng có thể tự chế biến. Đừng phóng đại lẩu gà của quán ngon tới mức kỳ vọng. Quán không có bí quyết gì đặc biệt", ông nói.
Hiện một nồi lẩu gà nguyên con có giá 258 tệ (khoảng 1 triệu đồng). Một phần canh thảo dược 38 tệ (khoảng 150.000 đồng). Mức giá này cao hơn so với trong video nam blogger giới thiệu vào đầu tháng 4.
Cả làng được "hưởng lợi"
Công việc kinh doanh của quán lẩu thuận lợi cũng mang tới những tác động không nhỏ tới cuộc sống người dân địa phương.
Lượng khách quá tải, không đủ chỗ đỗ xe nên gây ra tình trạng tắc nghẽn buộc chính quyền địa phương phải vào cuộc. Sau đó, giới chức đã tận dụng các bãi đất trống làm bãi đỗ xe tạm, bố trí nhân công dọn rác và tuần tra an ninh.
Quán cũng đăng tin tìm người nhổ lông gà với thu nhập 25 tệ/giờ (96.000 đồng), người hỗ trợ chặt gà có thu nhập 30 tệ/giờ (gần 120.000 đồng).
Những cửa hàng ăn uống và các điểm dịch vụ xung quanh cũng hưởng lợi nhờ khách thập phương đổ về. Chính quyền cũng muốn biến đây thành cơ hội chung, phân luồng khách tới các điểm đến ẩm thực khác.
Trước đó vào năm 2014, quận Thuận Đức được UNESCO công nhận là "thành phố ẩm thực sáng tạo" với nhiều đặc sản nổi tiếng. Với sự bùng nổ của quán lẩu gà, chính quyền kỳ vọng sẽ góp phần quảng bá thêm nhiều ẩm thực vùng miền tới khách phương xa.
