Ngày 8/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đã chỉ đạo Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cắt đứt toàn bộ quan hệ thương mại với Tây Ban Nha. “Chúng tôi không còn muốn giao dịch thương mại với Tây Ban Nha nữa”, ông Trump nói khi tới dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ).
Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Washington tranh cãi gay gắt với Madrid về chi tiêu quốc phòng và Tây Ban Nha không hỗ trợ Mỹ trong cuộc chiến với Iran. Trên Reuters, một quan chức chính phủ Mỹ cho biết Bộ Tài chính, Bộ Thương mại và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) sẽ cùng làm việc để trình lên ông Trump “danh sách các sản phẩm của Tây Ban Nha dự kiến bị cấm vận trong vài ngày tới”. Thông tin này cho thấy lệnh cấm thương mại có thể chỉ mang tính một phần, thay vì toàn diện.
Hồi tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết ông Trump không được sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế nhập khẩu. Tuy nhiên, các luật sư thương mại cho biết ông vẫn có thể dùng đạo luật này để cấm vận thương mại hoặc áp trừng phạt kinh tế với một quốc gia.
Để sử dụng IEEPA, ông Trump phải ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia vì “mối đe dọa bất thường hoặc đặc biệt” với an ninh, chính sách đối ngoại hoặc kinh tế. Đạo luật này đã được Mỹ dùng để hạn chế thương mại với Iran, Nga và Triều Tiên. Chúng cũng được dùng để chặn các giao dịch bằng đồng USD của hàng nghìn công ty, cá nhân và tổ chức bị coi là có liên quan đến khủng bố hoặc đe dọa an ninh quốc gia.
Dù vậy, Peter Shane, Giáo sư luật tại Đại học New York, cho rằng “rất khó hình dung” việc một nước thành viên NATO không đạt mục tiêu chi quốc phòng trong thời bình lại tạo ra tình trạng khẩn cấp với Mỹ.
Tuy nhiên, Tòa án Tối cao hồi tháng 2 lại không đưa ra phán quyết về bản chất của tình trạng khẩn cấp mà ông Trump viện dẫn để áp thuế. Việc này đồng nghĩa ông vẫn có thể tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, Mayur Patel – cựu cố vấn thương mại của phe Cộng hòa tại Ủy ban Tài chính Thượng viện Mỹ, cho biết.
“IEEPA sẽ cho phép ông Trump áp đặt cấm vận”, Patel cho biết, kể cả khi quyết định này sau đó có thể bị đưa ra tòa.
Theo Patel, IEEPA cũng cho phép ông Trump áp đặt cấm vận có chọn lọc bằng cách miễn trừ các mặt hàng thiết yếu, tương tự cách ông và người tiền nhiệm Joe Biden từng làm với Nga. Trong trường hợp của Moskva, các sản phẩm thiết yếu loại trừ gồm uranium đã được làm giàu, phân bón và palladium.
Ông Trump trước đây từng miễn trừ linh kiện máy bay khỏi thuế nhập khẩu. Vì vậy, các linh kiện turbine động cơ phản lực từ Tây Ban Nha do ITP Aero sản xuất và được General Electric hay Pratt & Whitney sử dụng có thể được miễn trừ.
Ngoài ra, ông Trump còn có những công cụ khác để áp thuế hoặc trả đũa thương mại, trong đó có Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này nhắm vào các hành vi thương mại không công bằng, hiện được chính quyền Mỹ đề xuất áp dụng để đánh thuế hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức từ 60 đối tác.
Bên cạnh đó, ông còn có thể dùng Điều khoản 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962. Đây là đạo luật từ thời Chiến tranh Lạnh, đã được ông sử dụng để bảo vệ ngành ôtô, thép, nhôm và các lĩnh vực khác được coi là quan trọng với an ninh quốc gia.
Yếu tố khiến mọi biện pháp thương mại nhằm vào Tây Ban Nha trở nên phức tạp khi Liên minh Châu Âu (EU) mới là cơ quan thiết lập chính sách thương mại chung cho các nước thành viên. Dù vậy, Mỹ trước đây cũng từng đe dọa áp thuế riêng với các nước EU liên quan đến thuế dịch vụ số của họ.
Bộ Thương mại Mỹ cũng có thể nhắm vào một số mặt hàng nhập khẩu từ Tây Ban Nha, thông qua các cuộc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp. Trong nhiệm kỳ đầu, theo đề nghị của ngành olive California, chính quyền Trump đã áp thuế chống bán phá giá 30% với olive đen của Tây Ban Nha theo Đạo luật Thuế năm 1930. Bộ Thương mại Mỹ khi đó mở cuộc điều tra riêng, kết luận các sản phẩm này được hưởng trợ cấp không công bằng.
Theo số liệu của Cục Thống kê Dân số Mỹ, tổng kim ngạch thương mại hàng hóa giữa Mỹ và Tây Ban Nha đạt hơn 47,9 tỷ USD năm ngoái. Nếu tính cả dịch vụ – du lịch, con số này là 74,5 tỷ USD, theo Cục Phân tích Kinh tế thuộc Bộ Thương mại Mỹ. Số liệu này đưa Madrid trở thành đối tác thương mại lớn thứ 23 của Washington.
Mỹ bán hàng cho Tây Ban Nha nhiều hơn mua vào. Họ xuất khẩu 26,6 tỷ USD hàng hóa sang nước này năm ngoái, nhưng chỉ nhập 21,35 tỷ USD, tạo ra thặng dư thương mại 5,25 tỷ USD.
Các mặt hàng Mỹ nhập khẩu nhiều nhất là dược phẩm, máy biến áp và bộ chuyển đổi điện năng, các sản phẩm từ dầu, gạch men và dầu olive. Ở chiều ngược lại, họ xuất khẩu sang Tây Ban Nha dược phẩm, dầu thô, máy bay dân dụng và ngô.
Ngoài thương mại, lệnh cấm vận cũng có thể làm gián đoạn đầu tư song phương. Các doanh nghiệp Tây Ban Nha đã rót 97,2 tỷ euro (111 tỷ USD) vào Mỹ, theo số liệu của Eurostat. Mỹ hiện là điểm đến đầu tư lớn nhất của Tây Ban Nha trên toàn cầu.
Ngược lại, Mỹ cũng là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Tây Ban Nha, với hơn 116 tỷ euro (132,4 tỷ USD) vốn đầu tư sản xuất, tạo việc làm cho khoảng 200.000 người.
Hiện chưa rõ ông Trump sẽ hạn chế công dân Tây Ban Nha đến Mỹ bằng cách nào. Ông cũng chưa cho biết có lệnh cấm công dân Mỹ sang Tây Ban Nha hay không. Chi tiêu của nhóm này được tính là khoản nhập khẩu dịch vụ đối với Mỹ.
Theo cơ quan thống kê Tây Ban Nha, khoảng 4,45 triệu người Mỹ đã đến nước này và lưu trú hơn một ngày năm ngoái, tăng 4,3% so với năm 2024. Số liệu của Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha cho thấy người Mỹ là nguồn thu du lịch lớn thứ tư của nước này trong năm 2024, với 6,15 tỷ euro. Cơ quan này cho biết so với các nhóm khách khác, người Mỹ thường lưu trú lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn cho mỗi chuyến đi.
Đây không phải lần đầu ông Trump đe dọa trừng phạt thương mại Tây Ban Nha. Hồi tháng 10/2025, ông nói có thể áp thuế nhập khẩu với nước này vì từ chối cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP tại hội nghị thượng đỉnh NATO trước đó. Đến tháng 3 năm nay, ông yêu cầu Bessent và Đại diện Thương mại Jamieson Greer bắt đầu điều tra để cấm vận toàn bộ hàng hóa từ Tây Ban Nha. Tuy nhiên đến nay, chưa có cuộc điều tra nào như vậy được công bố.
Theo Quyết định 1179 về việc tổ chức, triển khai hoạt động của Cục Hải quan Bộ Tài chính mới ban hành, Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất và Hải quan chuyển phát nhanh hiện sẽ thuộc Chi cục Hải quan khu vực XV.
Trước đó, Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất và Hải quan chuyển phát nhanh thuộc quản lý của Chi cục Hải quan khu vực II.
Bộ Tài chính giao Cục trưởng Cục Hải quan tổ chức triển khai hoạt động của Chi cục Hải quan khu vực XV theo đúng quy định, bảo đảm thông suốt, không làm gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp và người dân.
Theo Bộ Tài chính, động thái này nhằm sắp xếp lại tổ chức bộ máy, phù hợp với yêu cầu quản lý trong bối cảnh lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, hành khách và hoạt động chuyển phát nhanh tại khu vực phía Nam tiếp tục gia tăng, nâng cao hiệu quả quản lý, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Sau thời điểm sáp nhập đơn vị hải quan các địa bàn TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, Chi cục Hải quan khu vực II là đơn vị có địa bàn quản lý lớn hàng đầu của cả nước.
Sau khi chuyển giao Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất và Hải quan chuyển phát nhanh, chi cục này vẫn quản lý nhiều hệ thống cảng biển, kho ngoại quan... với lượng hàng hóa thông qua các hệ thống cảng biển trên chiếm 70% sản lượng container xuất nhập khẩu toàn quốc.
Trong năm 2025, chi cục ghi nhận tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 220,1 tỉ USD, tăng 4,6% so với cùng kỳ năm 2024. Chi cục cũng ghi nhận xử lý 6,2 triệu tờ khai xuất nhập khẩu (tăng 9,12% so với cùng kỳ) từ hơn 61.000 doanh nghiệp.
Đây cũng là đầu mối nhập khẩu thiết bị, linh kiện phục vụ sản xuất (với 20 tỉ USD máy vi tính và linh kiện), và cũng là trung tâm xuất khẩu các sản phẩm công nghệ cao, chế tạo.
Sáng 24/4, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật Thuế, với hơn 93% đại biểu có mặt tán thành.
Theo đó, ưu đãi thuế với ôtô điện dưới 24 chỗ tiếp tục thêm 3 năm nữa. Trong đó, thuế tiêu thụ đặc biệt với xe điện dưới 9 chỗ duy trì ở mức 3% tới hết 2030.
Từ năm 2031, thuế này với các loại xe điện dự kiến tăng gấp 3,5-4 lần. Cụ thể:
Trước đó, đa số ý kiến trong Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng việc gia hạn ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt với xe điện dưới 24 chỗ là cần thiết, góp phần chuyển đổi xanh, bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ cân nhắc thời gian kéo dài chính sách để đảm bảo các mục tiêu, hài hòa lợi ích.
Tại báo cáo tiếp thu và chỉnh lý trước khi Quốc hội bấm nút thông qua luật, Chính phủ cho biết việc kéo dài chính sách đến hết năm 2030 giúp người dân chuyển đổi phương tiện.
Với doanh nghiệp, việc kéo dài ưu đãi thuế giúp họ chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư trung và dài hạn với dây chuyền sản xuất, phát triển sản phẩm, hạ tầng trạm sạc và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.
Theo Chính phủ, Trung Quốc là quốc gia phát triển ngành công nghiệp xe điện mạnh nhất. Nước này đã hỗ trợ 903 tỷ USD cho ngành xe điện trong 3 năm để ưu đãi đầu tư trạm sạc, hỗ trợ người mua, giảm thủ tục hành chính.
Tương tự, Mỹ cũng hỗ trợ 5.000 USD một xe điện, tương tự với EU. Tuy nhiên, Việt Nam đến nay vẫn chưa có cơ chế hỗ trợ xe điện toàn diện.
Ngoài ra, nhà điều hành cho rằng việc tiếp tục gia hạn ưu đãi thuế có thể giúp Việt Nam giảm chi phí tuân thủ các cam kết quốc tế đã tham gia, nhất là liên quan đến phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.
Theo báo cáo Electric Vehicle Outlook 2025 của BloombergNEF, lượng ôtô điện bán ra ở Việt Nam tăng hơn 10 lần, từ dưới 10.000 chiếc năm 2022 lên hơn 100.000 vào năm ngoái. Tốc độ này giúp thị trường xe điện Việt Nam bắt kịp Thái Lan cùng khả năng vượt nhiều nền kinh tế đang phát triển khác.
Theo bộ này, so với yêu cầu, nhiệm vụ công tác trong tình hình mới, cùng với những kết quả đạt được, tổ chức bộ máy bên trong của bộ còn một số tồn tại, hạn chế. Chức năng nhiệm vụ của một số đơn vị trong bộ và các đơn vị trực thuộc còn trùng lắp, chưa rõ ràng.
Do đó để tiếp tục đổi mới, sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, bảo đảm tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, gắn với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức đủ phẩm chất, năng lực trong tình hình mới, gắn với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số, Bộ thấy cần thiết phải sửa đổi, bổ sung chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, sắp xếp tổ chức lại các đơn vị trong cơ cấu tổ chức của Bộ.
Theo đó, về vị trí, chức năng của Bộ Công Thương, dự thảo tờ trình nêu rõ tiếp tục kế thừa các chức năng quản lý nhà nước của Bộ như quy định trước đây.
Tuy nhiên, bổ sung chức năng quản lý về tài nguyên khoáng sản, khu công nghiệp, khu kinh tế, khu thương mại tự do và các loại hình khu kinh tế để thống nhất Bộ Công Thương là đầu mối quản lý nhà nước. Cùng đó, bổ sung chức năng về công nghiệp sinh học, công nghiệp điện tử.
Trên cơ sở đó, cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương giảm từ 21 đơn vị xuống còn 20 đơn vị, giảm một đầu mối cấp vụ. Cụ thể, đổi tên Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp thành Vụ Kế hoạch - Tài chính, do thời gian tới sẽ giảm bớt nhiệm vụ quản lý doanh nghiệp với vai trò đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước và chuyển giao về SCIC.
Đổi tên Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thành Cục Thương mại điện tử, sau khi chuyển mảng chuyển đổi số sang Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công.
Cùng đó, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công sẽ được tổ chức lại và đổi tên thành Cục Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số. Cục này sẽ tiếp nhận mảng chuyển đổi số, đồng thời chuyển giao mảng tiết kiệm năng lượng sang Vụ Dầu khí và Than. Với mảng quản lý cụm công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, khuyến công sẽ chuyển sang Cục Công nghiệp.
Hợp nhất Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Vụ Chính sách thương mại đa biên thành Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Hội nhập kinh tế quốc tế. Vụ này được đề nghị duy trì 9 phòng để thực hiện tốt nhiệm vụ về công tác đối ngoại, đàm phán và hợp tác về thị trường với nước ngoài.
Thành lập Cục Năng lượng - Dầu khí trên cơ sở Vụ Dầu khí và Than tiếp nhận mảng tiết kiệm năng lượng, thực hiện thêm nhiệm vụ quản lý năng lượng ngoài khơi và nhiệm vụ cơ quan thường trực về an ninh năng lượng quốc gia.
Ngoài ra, Bộ tiếp tục duy trì 15 đơn vị, bao gồm: Vụ Tổ chức cán bộ, Vụ Pháp chế, Văn phòng Bộ, Cục Điện lực, Cục Công nghiệp, Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp, Cục Hóa chất, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Cục Xuất nhập khẩu, Cục Phòng vệ thương mại, Cục Xúc tiến thương mại, Viện nghiên cứu Chiến lược chính sách công thương, báo Công Thương, tạp chí Công Thương.
