Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk ngày 21/6 cảnh báo cuộc xung đột giữa các chính trị gia Ba Lan và Ukraine là một sai lầm chiến lược gây tổn hại cho cả hai bên, khi ông tìm cách xoa dịu căng thẳng bắt nguồn từ một tranh chấp lịch sử.
“Lún sâu vào cuộc xung đột giữa các chính trị gia ở Ba Lan và Ukraine là một sai lầm chiến lược gây tổn hại cho cả hai bên: về kinh doanh, địa chính trị và uy tín”, ông Tusk viết trên mạng xã hội.
Ông Tusk tin rằng cả Ba Lan và Ukraine đều chịu thiệt hại từ sai lầm này, đồng thời cho biết ông đang cố gắng hạ nhiệt căng thẳng trong các cuộc đàm phán với các đối tác châu Âu.
“Trong các cuộc thảo luận với những đối tác châu Âu, tôi luôn nỗ lực giảm thiểu tổn thất và hạ nhiệt căng thẳng. Đây không phải là nhiệm vụ dễ dàng”, Thủ tướng Ba Lan nhấn mạnh.
Tuyên bố của Thủ tướng Donald Tusk được đưa ra sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thông báo trả lại huân chương Đại bàng Trắng cho Ba Lan.
Ông Zelensky cho biết Ukraine tin rằng huân chương Đại bàng Trắng cao quý nhất do Ba Lan trao tặng là “dành cho người dân và quân đội” Ukraine, nhưng Kiev đã quyết định gửi trả lại huân chương này.
“Tôi tin rằng tương lai sẽ khẳng định sự tôn trọng mà người dân Ukraine xứng đáng nhận được”, Tổng thống Zelensky nhấn mạnh trong bài viết trên mạng xã hội ngày 20/6.
Bài viết của Tổng thống Zelensky đăng kèm bức ảnh chụp huân chương của Ba Lan và biên lai bưu điện cho thấy huân chương này sắp được gửi đến văn phòng Tổng thống Ba Lan.
Trước đó, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã thu hồi huân chương cao quý trao cho người đồng cấp Ukraine.
Cựu Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda đã trao tặng huân chương này cho Tổng thống Zelensky vào năm 2023 vì những đóng góp cho an ninh, sự kiên cường và bảo vệ nhân quyền.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha, Chánh văn phòng Tổng thống Ukraine Kyrylo Budanov và Đại sứ Ukraine tại Ba Lan Vasyl Bodnar cũng lần lượt tuyên bố trên mạng xã hội rằng họ sẽ trả lại các phần thưởng từng được phía Warsaw được trao trước đây.
Tranh cãi giữa Ba Lan và Ukraine, hai nước vốn là đồng minh, bắt đầu từ tháng 5 khi Tổng thống Zelensky đặt tên một đơn vị quân đội theo Quân đội khởi nghĩa Ukraine (UPA).
Đây là lực lượng dân tộc chủ nghĩa mà Kiev cho là đã tiến hành cuộc chiến giành độc lập trong và ngay sau Thế chiến II. Tuy nhiên, UPA lại là nguồn gốc căng thẳng giữa Ukraine và Ba Lan do lực lượng này bị cáo buộc có vai trò trong các vụ thảm sát tại vùng Volhynia giai đoạn 1943-1945.
Ước tính khoảng 100.000 người Ba Lan, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em, đã thiệt mạng, theo phía Warsaw.
Quốc hội Ba Lan đã mô tả các vụ thảm sát tại những vùng lãnh thổ từ thời Thế chiến II (nay nằm ở miền Tây Ukraine) là hành vi diệt chủng.
Trong khi Kiev thừa nhận các hành động tàn sát đó và đã đồng ý cho phép khai quật hài cốt các nạn nhân, Ukraine cũng kêu gọi Warsaw không chính trị hóa vấn đề và tìm kiếm các giải pháp mang tính hòa giải.
Cuộc tranh cãi leo thang trong bối cảnh quan hệ giữa Ba Lan và Ukraine đã xuất hiện dấu hiệu rạn nứt sau hơn 4 năm chiến sự với Nga. Cuộc chiến này đã biến Ba Lan, quốc gia thành viên Liên minh châu Âu, thành trung tâm trung chuyển viện trợ quân sự của phương Tây dành cho Kiev.
Điều trần tại Tiểu bang Phân bổ ngân sách quốc phòng Hạ viện ngày 12.5, quyền Thứ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ phụ trách tài chính Jules Hurst cho biết chiến dịch tại Iran đến nay đã làm tiêu tốn 29 tỉ USD, tăng 4 tỉ USD so với ước tính vào cuối tháng 4.
Theo Reuters, ông Hurst, người đang đảm nhiệm vai trò kiểm toán, nói với các nghị sĩ rằng ước tính mới bao gồm chi phí sửa chữa và thay thế trang thiết bị, cùng chi phí tác chiến. "Hội đồng Tham mưu liên quân và tổ kiểm toán đang liên tục xem xét ước tính đó", ông Hurst cho hay.
Theo tờ The Guardian, phiên điều trần là một phần trong chuỗi các cuộc thảo luận ngân sách của quốc hội, khi Lầu Năm Góc đang yêu cầu 1.500 tỉ USD ngân sách cho năm tài chính sắp tới, tăng gần 44% so với ngân sách quốc phòng hiện tại của Mỹ.
Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth nói rằng Tổng thống Trump đã tiếp nhận một nền công nghiệp quốc phòng bị suy yếu do các chính sách trước đó. "Chúng tôi đang đảo ngược sự suy thoái mang tính hệ thống này và đưa nền công nghiệp quốc phòng của chúng ta trở lại trạng thái sẵn sàng thời chiến. Ngân sách 1.500 tỉ USD sẽ đảm bảo Mỹ tiếp tục là quân đội mạnh và có năng lực nhất thế giới", ông Hegseth nói.
Đáp lại chỉ trích trước đó của thượng nghị sĩ Dân chủ Mark Kelly rằng kho vũ khí của quân đội Mỹ đang cạn kiệt và đặt ra nguy cơ cho xung đột tương lai với các đối thủ, ông Hegseth nói Lầu Năm Góc biết "rất rõ về tất cả những động thái đó"."Vấn đề đạn dược đã bị thổi phồng một cách ngu ngốc và không có ích. Chúng tôi biết chính xác những gì mình có và chúng tôi có đủ những thứ mình cần", Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ nói.
Khi được hỏi liệu chính quyền có phương án dự phòng cho trường hợp quốc hội không phê chuẩn tiếp tục chiến dịch quân sự chống Iran, rút bớt binh sĩ hoặc bảo vệ tài sản Mỹ tại khu vực, ông Hegseth trả lời:
"Chúng tôi có kế hoạch cho mọi thứ. Chúng tôi có kế hoạch cho việc leo thang nếu cần. Chúng tôi có kế hoạch lùi bước, di chuyển tài sản nếu cần. Nhưng chắc chắn trong bối cảnh này, chúng tôi sẽ không tiết lộ bước tiếp theo có thể là gì, xét đến tầm quan trọng của nhiệm vụ mà tổng thống đang tiến hành để đảm bảo Iran không bao giờ có một quả bom hạt nhân".
"NATO rốt cuộc tỏ ra hèn nhát. Có lẽ chúng ta cần một NATO mới, một cấu trúc phòng thủ mới", tướng về hưu Keith Kellogg, đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump về vấn đề Ukraine, nói trong phỏng vấn ngày 2/4 với FOX News.
Tướng Kellogg chỉ trích các đồng minh trong NATO vì đã không triển khai lực lượng hỗ trợ Mỹ trong chiến sự Iran, lặp lại quan điểm của Tổng thống Trump. Ông Trump trước đó cũng cho rằng NATO "hèn nhát, hổ giấy" vì không giúp Mỹ mở lại eo biển Hormuz, đồng thời dọa rút Mỹ khỏi liên minh quân sự lớn nhất thế giới.
Kellogg cho hay Điều 13 của Hiệp ước NATO quy định bất kỳ thành viên nào cũng có thể rời khỏi liên minh sau một năm kể từ khi gửi thông báo rút lui, đồng thời gợi ý những phương án lập liên minh thay thế.
"Hãy cấu trúc lại các mạng lưới phòng thủ mà chúng ta sẵn có, có thể xây dựng một liên minh mới với Nhật Bản, Australia và một số quốc gia châu Âu như Đức, Ba Lan. Kể cả Ukraine, nước đã chứng minh mình là một đồng minh tốt", ông nói.
Cũng trong cuộc phỏng vấn, cựu phó cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Victoria Coates bày tỏ lo ngại tương tự, cho rằng NATO "đã thể hiện mình là tổ chức không còn nhiều ý nghĩa thực chất" khi không thể tự mình xử lý cuộc chiến ở Ukraine.
"Tôi không nghĩ chúng ta thực sự cần họ ở Trung Đông. Dĩ nhiên sẽ là điều tốt nếu có sự ủng hộ của họ, nhưng điều Tổng thống Trump đang cho thấy là nước Mỹ có thể làm được gì khi sát cánh cùng một đồng minh thực sự quyết tâm như Israel", bà nói.
Tổng thống Trump đang đẩy NATO vào tình thế mong manh nhất từ trước tới nay, khi mô tả các đồng minh châu Âu "ủng hộ hời hợt" chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran và đưa ra những lời chỉ trích gay gắt chưa từng thấy với liên minh.
Theo luật, ông Trump không thể đơn phương rút Washington khỏi liên minh, bởi quyết định này cần 2/3 thượng nghị sĩ tại Thượng viện ủng hộ, hoặc một đạo luật được lưỡng viện quốc hội thông qua. Tuy nhiên, hầu hết nghị sĩ Mỹ đều cho rằng nước này cần ở lại trong NATO.
Tại cuộc gặp với người đồng cấp Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Mohamed bin Zayed Al Nahyan bên lề hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp hôm 16/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đang chờ "dịp chính thức" để công khai thỏa thuận với Iran.
"Tôi muốn có một thủ tục chính thức trước khi làm điều đó, song tôi không có vấn đề gì với nó, đó là văn kiện tuyệt vời", ông cho hay.
Tổng thống Trump cho biết nội dung của thỏa thuận là "Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân".
"Có thể tôi sẽ tổ chức họp báo và đọc cho quý vị nghe từng từ một để báo giới đưa tin một cách chính xác, vì đây là tài liệu rất quan trọng", ông Trump nói, thêm rằng sẽ công bố nội dung trong vài ngày nữa.
Mỹ và Iran hôm 14/6 thông báo đã nhất trí về một bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột Trung Đông. Tổng thống Trump cùng ngày ký điện tử vào thỏa thuận này, song nội dung đầy đủ vẫn chưa được công bố. Các thành viên của quốc hội Mỹ cũng chưa được đọc toàn bộ tài liệu.
Lễ ký chính thức sẽ diễn ra tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6. Bộ Ngoại giao nước này hôm nay cho biết địa điểm cụ thể là khu nghỉ dưỡng Burgenstock trên sườn núi. Khu nghỉ dưỡng sang trọng này nằm phía trên hồ Lucerne ở miền trung Thụy Sĩ, khó tiếp cận và có ba mặt giáp nước nên dễ đảm bảo an ninh.
Theo Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ, địa điểm trên được Mỹ, Iran và hai nước trung gian là Qatar và Pakistan đề xuất.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cùng ngày cho biết nhiều khả năng vòng đàm phán mới giữa nước này và Mỹ nhằm đạt được thỏa thuận cuối cùng sẽ bắt đầu vào hôm 19/6, thời điểm diễn ra lễ ký chính thức bản ghi nhớ.
"Trong thỏa thuận cuối cùng, các quyết định sẽ được đưa ra về vấn đề hạt nhân cũng như dỡ bỏ lệnh trừng phạt", ông cho hay.
Theo Thứ trưởng Ngoại giao Iran Majid Takht-Ravanchi, Chủ tịch Quốc hội nước này Mohammad Ghalibaf sẽ tham dự lễ ký tại Thụy Sĩ. Đại diện cho phía Mỹ là Phó tổng thống JD Vance, người cho biết Tổng thống Donald Trump cũng có thể sẽ góp mặt.
Ông Trump ngày 15/6 tuyên bố lệnh phong tỏa của Iran đối với eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu, sẽ được dỡ bỏ hoàn toàn vào ngày 19/6. Điều này sẽ mang lại cú hích lớn cho nền kinh tế thế giới.
"Các tàu đang bắt đầu di chuyển ra khỏi eo biển Hormuz, trong đó nhiều chiếc chở đầy dầu", ông nói.
Đài truyền hình nhà nước Iran cho biết tàu dầu nước này và các tàu khác đã nối lại hoạt động vận chuyển. Theo Thứ trưởng Takht-Ravanchi, lệnh phong tỏa mà Mỹ áp đặt với các cảng biển tại Iran đã được dỡ bỏ trước khi lễ ký chính thức diễn ra.
