Tôi năm nay 62 tuổi, vừa nghỉ hưu được hơn một năm. Vợ chồng tôi có hai con, một trai một gái, đều đã đi làm và lập gia đình riêng. Sau hơn 30 năm làm việc, tích cóp, chúng tôi hiện có một căn nhà 5 tầng ở Hà Nội và khoảng 10 tỷ đồng tiền tiết kiệm.
Nhiều người nhìn vào bảo rằng vợ chồng tôi “sướng”, giờ chỉ việc an nhàn hưởng tuổi già. Nhưng cũng từ đó, tôi liên tục nghe những lời khuyên kiểu như: “Giữ nhiều tiền làm gì”, “bán nhà to đi, mua căn chung cư vừa phải thôi”, “chia cho các con ít vốn để chúng đỡ vất vả”, “sau này chết rồi cũng để lại cho con chứ mang theo được đâu”.
Nhưng tôi và vợ đều thống nhất một điều: chúng tôi sẽ không chia tài sản cho con lúc này. Căn nhà vẫn để chúng tôi ở, tiền tiết kiệm vẫn để dưỡng già, chữa bệnh và đi du lịch khi còn khỏe mạnh. Con cái nếu cần hỗ trợ lúc khó khăn thật sự, chúng tôi vẫn giúp trong khả năng. Nhưng cho hẳn vài tỷ để con “làm vốn” thì tôi không muốn.
Tôi sinh ra trong một gia đình nghèo. Từ năm 18 tuổi đã tự đi làm thêm để đóng học phí. Ngày lấy vợ, hai vợ chồng gần như trắng tay, ở trong căn phòng chưa đầy 20 m2. Có giai đoạn lương tháng chỉ đủ trả tiền thuê nhà và gửi con. Muốn mua cái quạt mới chúng tôi cũng phải đắn đo rất nhiều.
>> 15 năm nghỉ hưu giúp tôi nhận ra tuổi già đáng giá nhường nào
Căn nhà hiện tại không phải tự nhiên mà có. Nó được xây bằng hơn hàng chục năm dè sẻn, làm lụng và đánh đổi. Vợ tôi nhiều năm không dám mua bộ quần áo tử tế. Tôi từng chạy xe máy hàng chục cây số mỗi ngày chỉ để tiết kiệm tiền. Chúng tôi cũng không dám đi du lịch vì còn lo tiền học cho con.
Giờ vợ chồng tôi xem như đã hoàn thành trách nhiệm với con cái: nuôi nấng, cho ăn học đàng hoàng, cho tiền học đại học, hỗ trợ lúc lập gia đình. Đến đây, phần đời còn lại, tôi nghĩ mình có quyền sống cho bản thân một chút.
Tôi không đồng tình với suy nghĩ cha mẹ phải hy sinh đến tận cuối đời để tích tài sản cho con. Nhiều người già sống rất khổ. Có người bán nhà chia tiền cho con rồi về ở chung, vài năm sau cảm thấy lạc lõng ngay trong chính gia đình mình. Có người đưa hết tiền tiết kiệm cho con làm ăn, cuối cùng bệnh một trận lại phải ngửa tay xin ngược con cái.
Tôi không muốn sống như vậy. Tiền trong tay lúc tuổi già là sự chủ động, cảm giác an toàn và cả lòng tự trọng. Ở tuổi này, tôi sợ nhất cảnh muốn đi đâu cũng phải nhìn sắc mặt con cái, muốn mua thứ gì cũng phải cân nhắc xem có phiền ai không? Tôi muốn khi mình đau bệnh có tiền chữa trị tử tế, khi còn khỏe có thể cùng vợ đi đây đó, ăn những món mình thích, sống những ngày nhẹ nhõm sau cả đời làm việc.
Đúng là nếu còn dư tiền của, sau này con tôi vẫn hưởng. Nhưng đó là phần còn lại sau khi chúng tôi đã sống trọn vẹn tuổi già của mình, chứ không phải nhịn để dành hết cho con. Hai con tôi đều biết suy nghĩ của bố mẹ. May mắn là chúng không phản đối. Tôi luôn nói với các con rằng: “Bố mẹ không nợ các con một gia tài, cuộc đời sau này các con phải tự xây”.
Tôi tin người trẻ cần tự lập. Có thể khởi đầu khó khăn hơn một chút, nhưng họ sẽ hiểu giá trị của đồng tiền và biết chịu trách nhiệm với cuộc sống của mình. Nếu cha mẹ cứ dọn sẵn mọi thứ, nhiều khi lại vô tình làm con mất động lực cố gắng. Người xưa có câu: “Đời cua cua máy, đời cáy cáy đào”. Mỗi thế hệ có cuộc đời riêng, không ai sống thay ai được. Cha mẹ không thể đi theo con cả đời, và con cái cũng không có nghĩa vụ phải gánh tuổi già của cha mẹ nếu cha mẹ còn đủ khả năng tự lo.
Tôi nghĩ tuổi già tốt nhất là còn sức khỏe, còn tiền trong tài khoản và còn quyền quyết định cuộc sống của chính mình. Với tôi, đó mới là sự an tâm lớn nhất. Liệu tôi có sai?
Sau khi đọc bài viết "Nhiều lao động bị vắt kiệt vì ‘KPI, deadline’", tôi như thấy chính mình trong đó. Tôi năm nay đã ngoài 40 tuổi, làm việc ở một công ty suốt 13 năm nay. Từng ấy thời gian đủ để tôi chứng kiến sự thay đổi của môi trường công sở, của áp lực công việc và cả cách con người dần bị biến thành những cỗ máy chạy theo năng suất.
Ngày mới đi làm, tôi từng chăm chỉ hết mình vì niềm tin sẽ có một cuộc sống ổn định. Tôi từng tự hào vì mình là người chịu khó, có trách nhiệm và luôn hoàn thành công việc đúng hạn.
Nhưng càng về sau, tôi càng nhận ra sự chăm chỉ của mình đang bị khai thác đến mức kiệt quệ. Chúng tôi không chỉ làm việc ở công ty tám tiếng mỗi ngày, mà còn mang việc về nhà, thức khuya trả lời email, giải quyết tin nhắn nhóm, hoàn thành báo cáo, chạy KPI và sống trong cảm giác lúc nào cũng sợ chậm deadline.
Ranh giới giữa công việc và cuộc sống cá nhân của tôi ngày càng biến mất. Có những tối tôi vừa ăn cơm vừa nhìn điện thoại vì sợ sếp nhắn. Có những ngày cuối tuần đáng lẽ được nghỉ ngơi thì laptop lại sáng đèn từ sáng đến khuya. Tôi từng đưa con đi chơi nhưng đầu óc vẫn nghĩ về bảng số liệu chưa làm xong. Thậm chí, ngay cả lúc nằm ngủ, tôi vẫn giật mình vì nhớ ra một email chưa trả lời. Cứ thế, tôi sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài suốt nhiều năm mà không hề hay biết.
Áp lực công việc ngày nay không còn đơn thuần là "làm nhiều", mà là cảm giác không bao giờ được nghỉ ngơi thật sự. Công nghệ giúp chúng ta kết nối nhanh hơn, nhưng cũng khiến công việc bám theo con người mọi lúc mọi nơi. Chỉ cần điện thoại còn kết nối internet, người lao động như tôi gần như không thể thoát khỏi công việc.
>> Tôi 10 năm cống hiến nhưng công ty xem là điều hiển nhiên
Nhiều người nói rằng áp lực là điều bình thường khi đi làm, ai cũng phải chịu. Tôi không phủ nhận doanh nghiệp cần doanh thu, cần hiệu suất để tồn tại. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ nhiều công ty đang đẩy áp lực vượt quá giới hạn chịu đựng của người lao động.
Có giai đoạn tôi phải làm việc liên tục từ sáng đến hơn 10 giờ đêm trong nhiều tuần. Hết báo cáo tháng lại đến kế hoạch quý, hết chỉ tiêu doanh số lại đến đánh giá hiệu suất. Mỗi năm KPI lại tăng, nhưng thời gian nghỉ ngơi của tôi thì ngày càng ít đi. Chúng tôi luôn được yêu cầu phải "cố thêm chút nữa", "nỗ lực thêm chút nữa", nhưng không ai hỏi chúng tôi đã mệt đến mức nào?
Tôi từng chứng kiến đồng nghiệp bật khóc trong nhà vệ sinh vì áp lực công việc. Có người phải uống thuốc ngủ vì mất ngủ kéo dài. Có người mới ngoài 30 tuổi đã mắc bệnh dạ dày, rối loạn lo âu, huyết áp cao. Nhưng sáng hôm sau, tất cả vẫn phải mặc đồng phục, cười nói bình thường và tiếp tục chạy deadline như chưa có chuyện gì xảy ra.
Phải chăng xã hội đang dần xem sự kiệt sức như một biểu hiện của chăm chỉ? Người ta tung hô những ai làm việc xuyên đêm, trả lời email ngoài giờ hay không nghỉ phép suốt nhiều năm. Nhưng ít ai tự hỏi liệu đó có phải là một cuộc sống lành mạnh hay không? Tôi từng tự hào vì mình "cày việc" giỏi, nhưng giờ đây không còn thấy điều đó đáng tự hào nữa.
Đổi lại cho những năm tháng lao lực tuổi trẻ là sức khỏe giảm sút rõ rệt. Tôi thường xuyên đau đầu, mất ngủ và lúc nào cũng cảm thấy mệt mỏi. Có những ngày tan làm về nhà, tôi không còn đủ năng lượng để trò chuyện với vợ con. Con tôi nhiều lần muốn bố chơi cùng nhưng tôi chỉ muốn nằm im vì quá kiệt sức. Tôi nhận ra mình đang dành phần lớn năng lượng cho công ty, còn gia đình lại chỉ nhận được phần mệt mỏi còn sót lại. Đó là điều khiến tôi day dứt nhất.
Khi kinh tế khó khăn, ai cũng lo mình tụt lại phía sau. Vì sợ mất việc, nhiều người như tôi vẫn chấp nhận làm thêm ngoài giờ, chấp nhận bị giao việc cả cuối tuần, chấp nhận sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài. Chúng tôi không dám từ chối vì còn gánh nặng gia đình, tiền nhà, tiền học cho con và vô số áp lực cơm áo khác.
Nhưng con người không phải cỗ máy. Tôi nghĩ nhiều doanh nghiệp đang nhầm lẫn giữa hiệu suất và sự cống hiến mù quáng. Một nhân viên làm việc 14 tiếng mỗi ngày chưa chắc hiệu quả hơn một người được nghỉ ngơi đầy đủ và làm việc trong trạng thái cân bằng. Khi con người quá mệt mỏi, họ dễ mất sáng tạo, giảm năng suất và dần mất động lực với công việc.
Tôi vẫn đang phải tiếp tục làm việc, vẫn cố gắng hoàn thành trách nhiệm của mình. Nhưng càng lớn tuổi, tôi càng mong các doanh nghiệp nhìn người lao động bằng sự thấu hiểu hơn. Bởi phía sau những bảng KPI và deadline là những con người bằng xương bằng thịt, cũng biết mệt, biết áp lực và cũng cần được sống chứ không chỉ tồn tại để làm việc.
"Những năm về trước, hè nào nhà tôi cũng có 5-6 đứa cháu (con của anh, chị, em hai bên nội, ngoại) về chơi. Sáng bố mẹ chúng chở đến, chiều đón về. Nhà tôi cứ như một vườn trẻ. Tất cả đám cháu đều nghỉ hè ở nhà tôi suốt 5 năm tiểu học. Chúng ăn, chơi, ôn bài, ngủ trưa có giờ giấc. Nhưng nói thật, chỉ riêng việc đi chợ, lo cơm nước bữa trưa, bữa xế cho bọn trẻ cũng đủ khiến tôi mệt nhoài.
Hè nào tôi cũng sút mấy kg, tiền tiết kiệm hết nhẵn vì lo cho các cháu về nghỉ hè. Thế nhưng, các anh, chị, em đều vất vả lo đi làm, chỉ mình tôi được nghỉ hè, nếu không trông giùm cũng tội bọn trẻ. Chúng ăn cơm đến 'mòn đũa' ở nhà tôi, mệt nhưng vui. Các cháu cũng thích đến nhà chơi với các con tôi.
Giờ các cháu lớn cả rồi, nhiều đứa có con sắp vào lớp một cũng tính gửi tôi kèm cặp. Nhưng tôi giờ mắt mờ rồi, không kèm được cho tụi nhỏ được nữa. Trước kèm cả đám không sao, giờ kèm một bé tôi cũng thấy mệt. Mỗi tuổi mỗi khác, hai ông bà trông hai cháu suốt mấy tháng hè cũng rất vất vả".
Đó là chia sẻ của độc giả Cúc họa mi xung quanh câu chuyện "Áp lực với 'khối nghỉ hè'". Nhịp sống đảo lộn, chi phí sinh hoạt tăng, khác biệt trong cách chăm sóc trẻ và tâm lý cả nể khiến không ít ông bà, người thân thấy áp lực khi nhận trông cháu trong kỳ nghỉ hè.
Khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (2023-2024) về công nhân có con nhỏ tại nhiều tỉnh, thành, cũng cho thấy 95,5% lao động nữ di cư đã có con. Trong đó, 31,6% người có con nhỏ gửi về quê nhờ người thân gia đình chăm sóc; 40,5% gửi con về quê tạm thời, sau khi ổn định sẽ đón con lên. 29,5% cho rằng gửi con về quê là bắt buộc, vì cha mẹ không có điều kiện nuôi dạy, chăm sóc trẻ. 23.8% cho biết gửi con về quê là đương nhiên.
>> Ông bà kiệt sức vì trông cháu suốt mấy tháng nghỉ hè
Đồng cảm với những áp lực của ông bà khi đón cháu về nghỉ hè, bạn đọc Poolzi bình luận: "Bọn nhỏ tầm 1-3 tuổi thì ông bà còn ngó nghiêng, trông nom được, chứ những đứa 4-5 tuổi đổ lên, ông bà giờ trông không nổi. Tầm tuổi đó chúng muốn tìm hiểu mọi thứ, đặc biệt khi về quê có quá nhiều thứ mà ở thành phố không có nên rất khó quản. Chưa kể về quê gặp đám trẻ con ở nông thôn, nhiều đứa bị dẫn đi chơi khắp nơi trong làng, đi từ sáng tới trưa không thấy mặt, ông bà nào chẳng lo".
Độc giả Kimxuan.hoangthi cho rằng nguyên nhân xuất phát từ chính cách nuôi dạy con của nhiều bậc cha mẹ hiện đại: "Tất cả điều này xảy ra vì cha mẹ chưa nghiêm khắc giáo dục con cái biết cách ứng xử trong cuộc sống hàng ngày. Nhiều cha mẹ nghĩ cứ thương là cưng chiều con vô điều kiện khiến cho chúng khi lớn lên vừa hư, vừa hèn (hèn vì không quen chịu áp lực, phải thích nghi hoàn cảnh, kiềm chế cảm xúc của mình), vừa không biết tri ân ông bà, cha mẹ. Những đứa trẻ này lớn lên rất khó hòa nhập cộng đồng, nói gì đến thành công".
Trong khi đó, bạn đọc Ftwane lại gợi ý giải pháp giảm áp lực khi trông trẻ nghỉ hè: "Con trẻ rất đơn giản, chúng chỉ muốn đáp ứng đòi hỏi của bản thân. Thế nên, ông bà ăn gì thì cho cháu ăn cái đó giống mình, đừng theo đòi hỏi của trẻ.
Trẻ mà thấy chán thì ở một ngày cũng muốn rời đi, khỏi cần đợi ai quản cả. Còn trẻ nào thích không khí trong lành, ăn uống theo gu của người dưới quê được thì tự khắc sẽ thấy thích hòa nhập. Cái khó là ông bà thường chiều theo ý cháu một các quá đà nên càng thấy mệt mỏi vì kiệt sức".
Gia đình tôi vừa trở về từ chuyến du lịch với nhiều kỷ niệm đẹp. Nhưng câu chuyện "5 kg cua gạch" mua về làm quà lại khiến chúng tôi băn khoăn mãi đến giờ.
Trước khi kết thúc chuyến đi, chúng tôi ghé một cửa hàng hải sản khá đông khách để mua quà cho người thân ở nhà. Người bán giới thiệu cua gạch loại ngon, giá 800.000 đồng một kg. Thấy hợp lý, lại tin tưởng vì cửa hàng có vẻ uy tín, tôi quyết định mua 5 kg với giá 4 triệu đồng và nhờ họ đóng gói, gửi về tận nhà.
Một ngày sau, thùng hàng được giao đến. Cả nhà háo hức mở ra, nhưng niềm vui nhanh chóng giảm đi khi tôi thử cân lại. Trong tổng số 5 kg đó, có tới 1,2 kg là dây buộc. Tính ra, số tiền dành cho phần dây này lên tới gần một triệu đồng.
Tôi lập tức liên hệ lại với người bán, nhưng câu trả lời nhận được từ họ chỉ là: "Mua cua biển bao giờ cũng phải kèm theo dây buộc, trước giờ đều thế". Họ còn giải thích rằng dây được làm ẩm để giúp cua sống lâu trong quá trình vận chuyển, nên không thể tháo ra hay giảm bớt.
>> Cò mồi nói khách 'đừng mua vé tham quan Ngọ Môn Huế'
Tôi hiểu việc buộc dây là cần thiết. Nhưng điều khiến tôi khó chấp nhận là cách tính giá không hề được nói trước. Với người mua như tôi, "5 kg cua" đương nhiên là 5 kg cua, chứ không nghĩ rằng một phần đáng kể lại là dây buộc. Nếu biết trước, có lẽ tôi đã cân nhắc lại hoặc yêu cầu cân riêng.
Liệu có phải chỉ mình tôi rơi vào tình huống này, hay đây là chuyện nhiều người từng gặp nhưng đành chấp nhận? Nếu việc cân cả dây buộc đã trở thành thông lệ trong mua bán hải sản, thì người tiêu dùng như tôi có nên mặc nhiên đồng ý, hay vẫn có quyền đòi hỏi quyền lợi?
Du lịch không chỉ là cảnh đẹp hay món ăn ngon, mà còn là cảm giác tin tưởng khi mua sắm, sử dụng dịch vụ. Chỉ một trải nghiệm thiếu rõ ràng cũng có thể khiến niềm vui bị ảnh hưởng. Tôi nghĩ, nếu người bán minh bạch, rõ ràng hơn ngay từ đầu, có lẽ những khó chịu, bức xúc của người mua như của tôi đã không xảy ra.
