Tết Đoan Ngọ diễn ra vào ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch hằng năm, là một trong những ngày lễ truyền thống lâu đời của người Việt. Dân gian còn gọi đây là “Tết diệt sâu bọ” dịp đặc biệt gắn liền với tín ngưỡng dân gian, kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp và quan niệm chăm sóc sức khỏe của cha ông từ bao đời nay.
Trong ngày này, nhiều gia đình duy trì thói quen ăn trái cây, rượu nếp, bánh tro hay chè trôi nước ngay từ sáng sớm. Theo quan niệm dân gian, đây là cách giúp thanh lọc cơ thể, xua đuổi tà khí và “diệt sâu bọ” những loại ký sinh gây hại trong đường tiêu hóa.
Người xưa tin rằng sau khi thức dậy vào sáng mùng 5 tháng 5, cơ thể con người là lúc sâu bọ, ký sinh trùng hoạt động mạnh nhất. Vì vậy, mọi người thường súc miệng sạch sẽ, ăn một chén rượu nếp để làm “say” sâu bọ, sau đó ăn các loại trái cây có vị chua hoặc chát như mận, vải, đào… với mong muốn tiêu diệt chúng.
Trong đó, rượu nếp được xem là món ăn không thể thiếu. Vị cay nồng cùng quá trình lên men tự nhiên của nếp được dân gian cho là có khả năng làm sạch đường ruột và hỗ trợ tiêu hóa. Bên cạnh đó, các loại trái cây đầu mùa cũng mang ý nghĩa tượng trưng cho sự sinh sôi, no đủ và mùa màng bội thu.
Nguồn gốc của tục lệ này gắn liền với một truyền thuyết dân gian quen thuộc. Tương truyền, sau một vụ mùa thắng lợi, người nông dân đang vui mừng thu hoạch thì bất ngờ bị sâu bọ kéo đến phá hoại hoa màu. Trong lúc mọi người lo lắng, một ông lão tên Đôi Truân xuất hiện và chỉ cho dân làng lập lễ cúng đơn giản với bánh tro, trái cây rồi cùng nhau vận động trước sân nhà.
Kỳ lạ thay, chỉ sau một thời gian ngắn, đàn sâu bọ suy yếu và bị tiêu diệt. Trước khi rời đi, ông lão dặn rằng hằng năm vào đúng ngày này, người dân hãy thực hiện nghi thức tương tự để phòng trừ sâu bệnh. Từ đó, ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch được gọi là “Tết diệt sâu bọ” và lưu truyền đến ngày nay.
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, Tết Đoan Ngọ còn phản ánh tri thức dân gian về thời tiết, sức khỏe và sản xuất nông nghiệp. Đây là dịp để mọi người cầu mong mùa màng thuận lợi, cuộc sống bình an, đồng thời là cơ hội để các thành viên trong gia đình sum họp, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.
Ngày nay, dù đời sống hiện đại đã có nhiều thay đổi, những thức quà quen thuộc như rượu nếp, trái cây đầu mùa hay bánh tro vẫn xuất hiện trong mỗi dịp Tết Đoan Ngọ như một nét đẹp văn hóa được lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Theo lịch vạn niên, năm 2026, Tết Đoan ngọ rơi vào thứ Sáu ngày 19/6 Dương lịch, tức ngày 5/5 Âm lịch.
Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5 Âm lịch) là dịp để các gia đình bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, đồng thời cầu mong sức khỏe, bình an và mùa màng thuận lợi. Do diễn ra vào thời điểm nhiều loại nông sản bước vào mùa thu hoạch, mâm cúng Tết Đoan Ngọ thường khá phong phú với những sản vật đặc trưng của từng vùng miền.
Dù có sự khác biệt trong cách chuẩn bị, mâm cúng truyền thống thường bao gồm các lễ vật cơ bản như trái cây theo mùa, trầu cau, hoa tươi, hương, vàng mã, nước sạch và đặc biệt là cơm rượu nếp.
Trong đó, trầu cau, hương và hoa tươi mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn, sự tưởng nhớ và kính trọng đối với tổ tiên. Cơm rượu nếp lại được xem là món ăn đặc trưng nhất của ngày Tết Đoan Ngọ. Theo quan niệm dân gian, món ăn được làm từ gạo nếp lên men này có tác dụng “diệt sâu bọ”, thanh lọc cơ thể và tăng cường sức khỏe trong những ngày hè oi bức.
Ngoài những lễ vật quen thuộc, mỗi vùng miền lại có những món ăn riêng, tạo nên nét độc đáo cho mâm cúng Tết Đoan Ngọ trên khắp mọi miền đất nước.
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ miền Bắc
Mâm cúng của người miền Bắc mang đậm dấu ấn mùa hè với các loại trái cây đầu mùa như mận, vải, đào… Đây không chỉ là lễ vật dâng cúng tổ tiên mà còn gắn liền với tục “diệt sâu bọ” đã tồn tại từ lâu đời trong dân gian.
Bên cạnh hoa quả, bánh gio (hay bánh tro) là món ăn không thể thiếu trong nhiều gia đình. Được làm từ gạo nếp ngâm nước tro và gói trong lá, bánh có vị thanh mát, thường được dùng cùng mật mía, rất phù hợp với thời tiết nóng nực của mùa hè.
Tại một số địa phương miền núi phía Bắc như Lào Cai, người dân còn chuẩn bị thêm bánh khúc món bánh truyền thống của đồng bào dân tộc Nùng với lớp vỏ nếp dẻo thơm và nhân đỗ xanh béo bùi.
Đặc biệt, cơm rượu nếp vẫn là món ăn quan trọng nhất trên mâm cúng, tượng trưng cho nét văn hóa đặc trưng của ngày Tết diệt sâu bọ.
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ miền Trung
Nếu người miền Bắc nổi bật với hoa quả và bánh tro, thì người miền Trung lại xem thịt vịt là món ăn không thể thiếu trong dịp Tết Đoan Ngọ.
Theo quan niệm dân gian, sau ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch là thời điểm vịt bắt đầu vào mùa ngon nhất, thịt săn chắc và thơm hơn. Vì vậy, nhiều gia đình chuẩn bị các món như vịt luộc, cháo vịt, gỏi vịt hoặc vịt tiềm thuốc bắc để dâng cúng tổ tiên và sum họp gia đình.
Không chỉ mang ý nghĩa truyền thống, thịt vịt còn được cho là có tính mát, giúp giải nhiệt cơ thể trong những ngày hè nắng nóng.
Bên cạnh đó, chè kê cũng là món ăn đặc trưng của nhiều địa phương miền Trung. Vị ngọt thanh của chè kết hợp cùng bánh tráng mè giòn thơm tạo nên hương vị riêng biệt, góp phần làm phong phú thêm mâm cúng ngày lễ.
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ miền Nam
Mâm cúng Tết Đoan Ngọ của người miền Nam nổi bật bởi sự đa dạng của các loại bánh và món chè truyền thống.
Trong đó, bánh ú tro là món ăn quen thuộc nhất. Bánh được gói bằng lá tre hoặc lá chuối, có hình chóp đặc trưng với lớp nếp mềm dẻo, vị thanh nhẹ, dễ ăn. Đây là món bánh gắn liền với Tết Đoan Ngọ của nhiều thế hệ người dân Nam Bộ.
Ngoài ra còn có bánh ú bá trạng món bánh có nguồn gốc từ cộng đồng người Hoa, thường được làm với nhiều loại nhân phong phú và hương vị đậm đà hơn.
Một món ăn khác không thể thiếu là chè trôi nước. Những viên bánh tròn đầy với nhân đậu xanh ngọt bùi tượng trưng cho sự viên mãn, hanh thông và may mắn trong cuộc sống.
Nhiều gia đình còn chuẩn bị thêm xôi gấc, xôi vò hoặc các loại trái cây theo mùa với mong muốn cầu chúc một năm sung túc, đủ đầy và nhiều điều tốt đẹp.
Dù có sự khác biệt trong cách chuẩn bị lễ vật, mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở cả ba miền đều thể hiện nét đẹp văn hóa truyền thống, lòng thành kính với tổ tiên và ước vọng về sức khỏe, bình an cho gia đình.
Theo đoạn video lan truyền trên mạng xã hội, một người đàn ông đi xe máy tình cờ phát hiện vợ mình đang ngồi trong ô tô cùng một người đàn ông khác bên ngoài khách sạn.
Phát hiện sự việc, người chồng không giữ được bình tĩnh liền lao tới mở cửa xe, kéo người đàn ông ra ngoài rồi liên tiếp dùng mũ bảo hiểm tấn công. Những cú đánh dồn dập khiến kính chắn gió vỡ tung, nhiều người đi đường hoảng hốt và gọi cảnh sát.
Đáng chú ý, trong suốt vụ việc, người phụ nữ vẫn ngồi trong xe, không bước xuống can ngăn hay giải thích. Hình ảnh cô im lặng phía sau lớp kính trong khi hai người đàn ông giằng co bên ngoài nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh luận trên mạng xã hội.
Nhiều cư dân mạng cho rằng chính sự thờ ơ ấy đã khiến cơn giận của người chồng càng bùng phát. "Hai người đàn ông đang vì cô ấy mà đánh nhau, nhưng cô ấy thậm chí không hạ cửa kính xe xuống", một người bình luận.
Theo các video được ghi lại tại hiện trường, người đàn ông bị đánh gần như không chống trả. Đáng nói, trong lúc mất kiểm soát, người chồng liên tục thốt lên câu nói đầy đau đớn: "Tôi đã tha thứ cho cô một lần rồi".
Cư dân mạng suy đoán, người chồng có thể từng phát hiện chuyện tương tự nhưng đã lựa chọn tha thứ để giữ gìn hạnh phúc. Tuy nhiên, khi mọi chuyện lặp lại, sự chịu đựng cuối cùng đã biến thành cơn giận dữ công khai giữa phố.
Sau khi đoạn clip lan truyền, mạng xã hội chia thành nhiều luồng ý kiến trái chiều. Một bộ phận cho rằng phản ứng của người chồng là dễ hiểu khi bị phản bội. Tuy nhiên, nhiều người khác lại cảnh báo rằng việc hành hung giữa nơi công cộng có thể khiến anh từ "nạn nhân" trở thành người vi phạm pháp luật.
Cũng đau đớn khi phát hiện vợ ngoại tình nhưng trái ngược với người chồng trên, người đàn ông ở Hồ Bắc lại tìm đến cảnh sát và khóc nức nở.
Câu chuyện xảy ra vào năm 2021. Khi đang làm nhiệm vụ đêm, cảnh sát giao thông thành phố Tương Dương, Hồ Bắc, Trung Quốc thấy một người đàn ông chủ động dừng xe cạnh trạm kiểm soát.
Khi cảnh sát lại gần để hỏi tình tình, người đàn ông vừa khóc vừa nói: "Anh đội mũ đen, còn tôi đội mũ xanh" (hàm ý bị cắm sừng).
Câu trả lời khiến cảnh sát giao thông bối rối. Ngay sau đó, người đàn ông lấy điện thoại di động của mình ra và đưa cho cảnh sát giao thông: "Tôi giao điện thoại của tôi cho anh. Tôi tự nguyện đến đây".
Nhìn đôi mắt đỏ hoe của người đàn ông, phía cảnh sát kiểm tra nồng độ cồn thì phát hiện anh ta đã uống nhiều rượu.
Khi cảnh sát thông báo điều này, người đàn ông tỏ vẻ sửng sốt nhưng sau đó lại cúi đầu nói: "Được giữ lại một lúc cũng tốt, tôi có thể yên tĩnh".
Sau khi lên xe của cảnh sát, người đàn ông bất ngờ gục xuống và bật khóc nức nở. Người này chia sẻ, hàng ngày anh ta phải bươn chải làm lụng để nuôi 6 người, bao gồm vợ, con và bố mẹ vợ. Vậy mà, anh vẫn bị vợ phản bội.
Anh còn kể, bản thân đã cố gắng tha thứ cho vợ nhưng vợ anh vẫn tiếp tục ngoại tình. Ngay cả bố mẹ vợ cũng không khuyên nhủ được con gái nên họ để mặc cho hai người tự quyết định.
"Giờ tôi chỉ muốn yên tĩnh một lúc. Những người tôi quen đều cười nhạo tôi. Anh nghĩ tôi có thể làm gì?", người đàn ông hỏi cảnh sát.
Nhìn người đàn ông đẫm nước mắt, cảnh sát giao thông nhất thời không nghĩ ra lời an ủi nên chỉ biết vỗ vai anh ta. Sự việc được đăng tải đã khiến nhiều người quan tâm.
Wan Denghui, 37 tuổi, ở Tiên Đào, tỉnh Hồ Bắc từng có thu nhập khoảng nửa triệu tệ mỗi năm từ việc kinh doanh nhà hàng lẩu và cửa hàng quần áo. Quá trình mở rộng kinh doanh không thuận lợi khiến anh phá sản và ôm khoản nợ hàng triệu tệ.
Tháng 4/2024, Wan bắt đầu công việc giao đồ ăn. "Ngoài công việc này, tôi không tìm được việc nào khác có mức lương 30.000 tệ (4.380 USD) mỗi tháng", anh nói.
Để nhanh chóng trả nợ, Wan làm việc 365 ngày không nghỉ với cường độ 14-16 tiếng mỗi ngày. Trên trang cá nhân, anh tự gọi mình là "ông hoàng cày cuốc". Trong năm đầu tiên, anh kiếm được 223.000 tệ. Sau hai năm, khoản nợ được thanh toán 400.000 tệ (58.400 USD).
Cường độ làm việc của Wan khiến nhiều người nghi ngờ anh dựng chuyện để "câu like". Đại diện nền tảng giao đồ ăn Meituan sau đó xác nhận hồ sơ của nam tài xế là thật. Nền tảng cho biết trong 714 ngày làm việc, Wan hoàn thành 47.393 đơn hàng, thu về hơn 65.000 USD.
Tuy nhiên, hệ thống dữ liệu của hãng cũng ghi nhận Wan bị cưỡng chế thoát khỏi ứng dụng 240 lần kể từ tháng 12/2024. Sự can thiệp này là một phần của "cơ chế chống mệt mỏi". Hệ thống tự động nhắc nhở khi tài xế làm việc đủ 8 tiếng và khóa ứng dụng khi thời gian nhận đơn chạm mốc 12 tiếng mỗi ngày.
Ban đầu, Wan phản kháng việc bị ứng dụng kiểm soát thời gian làm việc. Anh nói tính năng này ngăn cản tiến độ kiếm tiền trả nợ. Trạm trưởng quản lý trực tiếp của Wan cũng cho biết anh thường xuyên bỏ qua lời khuyên nghỉ ngơi. Dù vậy, Wan nói sau này anh nhận ra những lúc bị khóa ứng dụng là khoảng thời gian hiếm hoi anh buộc phải dừng lại để ăn uống và chợp mắt.
Báo cáo thực trạng nghề giao hàng năm 2025 của Đại học Chiết Giang cho biết 1/3 số tài xế gia nhập ngành công nghệ để kiếm tiền nhanh nhằm giải quyết nợ nần, mua nhà hoặc nuôi gia đình.
Các chuyên gia nghiên cứu lao động nhận định thời gian làm việc do người lao động tự quyết định. Các nền tảng cần xây dựng thuật toán vừa ngăn chặn tình trạng lao động quá sức để đảm bảo an toàn, vừa đáp ứng nhu cầu mưu sinh của tài xế.
Hơn 30 năm qua, Casey O'Connor (36 tuổi, bang New South Wales Australia) luôn tin Alana Horton (35 tuổi) là người em họ thân thiết của mình. Cả hai sống cạnh nhà nhau, có chung nhiều sở thích và tuổi thơ gắn bó khăng khít.
Theo thời gian, người thân, bạn bè và cả những người xa lạ thường nhận xét hai người có ngoại hình rất giống nhau và sự gắn bó của họ cũng đặc biệt tự nhiên. Tuy nhiên, O'Connor và Horton luôn chỉ cười cho qua.
“Tôi luôn nghĩ đơn giản rằng chúng tôi là chị em họ nên có nét giống nhau. Tôi không hề biết phía sau còn có một câu chuyện khác", O'Connor nói trên The People.
Cuộc điện thoại làm thay đổi mọi thứ
Từ nhỏ, O'Connor luôn nghĩ, Horton là con gái của vợ chồng dì ruột cô. Mọi chuyện bắt đầu thay đổi vào năm 2020 khi cô gái 36 tuổi nhận được cuộc điện thoại của “em họ” Horton.
“Qua cuộc gọi, Horton cho biết, mẹ cô ấy nói bà từng nghi ngờ mẹ tôi có quan hệ ngoài luồng với chồng của bà ấy vào khoảng thời gian tôi được thụ thai”, O'Connor kể lại.
Thông tin này khiến O'Connor vô cùng sửng sốt. Thời điểm ấy, cô đang phải đối mặt với nhiều khó khăn cá nhân, bao gồm những vấn đề về sức khỏe tinh thần. Cô không đủ khả năng để nhận định về một tình huống có thể làm thay đổi cả cuộc đời.
Đến năm 2024, sau khi được chẩn đoán mắc một dạng rối loạn tâm trạng nghiêm trọng liên quan đến nội tiết tố và bắt đầu điều trị tâm lý, O'Connor mới cảm thấy đủ sẵn sàng để đối diện với những câu hỏi mà cô đã né tránh suốt nhiều năm.
Trong quá trình thực hiện các xét nghiệm y khoa và tìm hiểu kỹ hơn về tiền sử sức khỏe gia đình, cô nhận ra mình còn thiếu rất nhiều thông tin quan trọng về nguồn gốc sinh học của bản thân.
Quãng thời gian khó khăn để chấp nhận
Tháng 2/2025, O'Connor thực hiện xét nghiệm ADN. Người đàn ông đã nuôi dưỡng cô từ nhỏ và vẫn được cô xem là cha đồng ý làm xét nghiệm.
Khi kết quả được trả về, điều khiến O'Connor lo lắng nhất đã xảy ra: Hai người không có quan hệ huyết thống.
Cô gái cho hay, bản thân đã phần nào chuẩn bị tâm lý cho khả năng đó từ trước. Trong thời gian chờ kết quả, cô thường xem lại những bức ảnh gia đình cũ và bắt đầu nhận ra nhiều chi tiết trước đây chưa từng để ý, chẳng hạn như sự khác biệt rất lớn trong nụ cười của hai cha con.
Một năm sau, xét nghiệm ADN thứ hai với sự tham gia của Horton đã xác nhận điều mà cả hai nghi ngờ từ lâu: Họ là chị em cùng cha khác mẹ.
Việc chấp nhận sự thật này là một quá trình dài. Tuy nhiên, O'Connor cho biết phát hiện ấy cũng mang đến những điều tích cực.
Thay vì cảm thấy mình đã đánh mất hàng chục năm tình chị em, O'Connor nhìn nhận mọi việc theo hướng khác. Bởi họ vốn đã dành phần lớn cuộc đời bên nhau nên cả hai không xem đây là khoảng thời gian mất mát.
Hiện cả mẹ ruột và cha ruột của O'Connor đều đã qua đời, khiến một số câu hỏi sẽ mãi không có lời giải đáp.
Dù vậy, có một mối quan hệ chưa bao giờ thay đổi, đó là tình cảm giữa cô và người đàn ông đã nuôi dưỡng mình.
“Ông ấy luôn là người ủng hộ tôi nhiều nhất trong suốt câu chuyện này cũng như cả cuộc đời tôi. Ông ấy là điểm tựa vững chắc và tôi biết mình luôn có người để chia sẻ”, cô gái nói.
Những năm tháng sống trong hoài nghi từng ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tinh thần của O'Connor, góp phần gây ra tình trạng lo âu, trầm cảm và mặc cảm về bản thân. Song, việc trò chuyện với một chuyên gia tâm lý đáng tin cậy đã giúp cô giải tỏa rất nhiều gánh nặng cảm xúc.
Cũng theo cô gái này, một phần của quá trình chữa lành đến từ việc chia sẻ câu chuyện trên mạng xã hội. O'Connor bắt đầu ghi lại hành trình xét nghiệm ADN và liên tục cập nhật những thông tin mới cho người theo dõi.
Câu chuyện thu hút sự quan tâm của hàng triệu người. O'Connor hy vọng những ai đang ở hoàn cảnh tương tự sẽ mạnh dạn chia sẻ tâm sự của mình, tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết và nhớ rằng họ không hề đơn độc.
