Khi ấy, những đứa trẻ lần đầu tiên biết cảm giác ngủ trên đất liền sau gần chục năm lớn lên trên những căn bè chòng chành giữa lòng hồ thủy điện Sê San.
Tết Kỷ Hợi 2019 là cái tết đầu tiên trên bờ của 29 hộ dân với gần 100 nhân khẩu từng sống kiếp du ngư lênh đênh khắp sông hồ Tây nguyên. Cũng là cái kết có hậu cho một hành trình thấm nước mắt trên trang viết mà tôi đã mang theo suốt từ mùa mưa năm 2013.
Tôi đến Sê San vào tháng 7.2013. Mùa mưa Tây nguyên phủ xuống vùng hồ màu trắng bạc của sương khói biên thùy. Dòng nước mênh mang hun hút, lạnh và buồn. Những chiếc bè nổi ghép bằng ván cũ nằm co ro dưới chân núi. Trên đó là những phận người tha hương từ An Giang, Huế, Quảng Trị, Bình Định cũ, Bình Phước cũ… bỏ quê lên vùng biên kiếm kế sinh nhai bằng nghề chài lưới. Họ sống như những cánh bèo không hộ khẩu, không giấy tờ tạm trú, không đất cắm dùi.
Tối ấy, trên chiếc “bo bo” của lực lượng kiểm soát đường sông, tôi ghé những nhà bè ở lòng hồ này. Ánh đèn dầu leo lét soi những gương mặt khắc khổ, sạm màu gió nước. Có nhà chỉ rộng chừng hơn 20 m², vừa là chỗ ngủ, chỗ nấu ăn, vừa là nơi vá lưới. Ông Đặng Văn Thân, người đầu tiên đưa bà con miền Tây lên đây, kể ngày mới tới hồ Sê San, dân làng chài từng bị đuổi đi vì “ở trên bè ai quản lý được?”. Mỗi lần có đoàn kiểm tra, cả xóm phải kéo bè chạy vào một gò nổi um tùm cỏ dại để trốn vài ngày.
Đêm đó, xóm miền Tây đãi khách bằng rượu Bàu Đá, cá sông nướng và một tô ba khía mang từ An Giang lên. Rượu vào, nỗi lòng người tha hương cứ thế tuôn ra theo sóng nước. Tư Sơn, khi ấy mới ngoài 30 tuổi, gửi 4 đứa con cho ông bà nội ở quê vì không đủ sức nuôi. Đứa nhỏ nhất mới 2 tuổi phải theo cha mẹ lên bè tập quen đời sông nước. “Hổng ai muốn đi xa quê hết. Nhưng ở quê không có đất ruộng. Mùa nước nổi còn kiếm được chút đỉnh, mùa khô thì trắng tay. Nghe người quen gọi lên Sê San dễ sống hơn nên tụi em đi”, anh nói, rồi bưng ly rượu uống cạn.
Đêm ấy, trên hồ Sê San, tiếng bìm bịp vọng từ bìa rừng ra giữa khoảng nước mênh mông. Những căn bè lắc lư trong gió lạnh. Người lớn say rượu để quên nỗi nhớ quê. Còn trẻ con ngủ vật vờ trên ghe cá…
Một buổi sáng khác, tôi gặp bé Phạm Thị Tiên mới 2 tuổi đang ngủ mê giữa chiếc ghe đầy cá. Bà nội em nói đứa nhỏ theo cha mẹ lên hồ từ lúc chưa đầy 1 tuổi và “chưa từng biết mũi thuốc của ngành y tế”. Tôi hỏi thẻ bảo hiểm y tế đâu, người bà ngơ ngác: “Ủa, cái đó là gì?”.
Sau chuyến đi ấy, tôi trở về viết nhiều bài về làng chài Sê San trên Báo Thanh Niên. Những bài báo kể về kiếp người không hộ khẩu, trẻ em thất học, người bệnh không giấy tờ, những gia đình quanh năm ngủ trên bè nổi giữa lòng hồ biên giới… Tôi vẫn nhớ cảm giác day dứt khi gõ từng dòng chữ. Bởi phía sau mỗi câu chuyện là những phận người quá mong manh. Họ không xin gì lớn lao, chỉ mong được sống ổn định, được công nhận là cư dân hợp pháp để con cái có thể đến trường.
Sau khi các bài viết được đăng tải, nhiều cán bộ tỉnh Kon Tum cũ đã tìm đến tận nơi. Những chuyến ghe của chính quyền bắt đầu cập bến làng bè. Cán bộ xã, huyện, bộ đội biên phòng xuống tận nhà bè hỏi han từng hộ dân, ghi chép nhân khẩu, nguyện vọng. Đầu năm 2015, anh Hai Triều, người được bà con gọi là “trưởng xóm chài”, đánh liều lên UBND xã Ia Tơi xin tạm trú. Sau cuộc gặp, chính quyền địa phương báo cáo cấp trên. Bộ đội biên phòng sau đó mời toàn bộ bà con lên làm thủ tục đăng ký tạm trú. Đó là bước ngoặt đầu tiên.
Rồi cuối năm 2017, Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum khi ấy là ông Nguyễn Văn Hùng trực tiếp đi ghe ra làng bè. Ông hỏi chuyện từng gia đình, tận mắt nhìn cảnh trẻ con lớn lên trên mặt nước và chỉ đạo các ngành chức năng tạo điều kiện cấp hộ khẩu, bố trí đất ở cho bà con lên bờ ổn định cuộc sống. Một năm sau, 29 hộ dân được cấp đất ở, mỗi hộ 400 m² cùng 50 triệu đồng hỗ trợ làm nhà. Ngày nghe tin được nhập hộ khẩu, nhiều người không tin nổi. Anh Nguyễn Tuấn Vũ kể lần đầu được chính quyền đưa xe chở đi bầu cử, tay anh run lên khi cầm lá phiếu. “Lâu lắm rồi tụi tui mới biết cảm giác mình là công dân thật sự”, anh nói.
Cuối năm 2018, tôi quay lại Sê San. Con đường đất đỏ ngày nào giờ dẫn vào khu dân cư nhỏ nằm nép bên hồ thủy điện. Những căn nhà xây còn thơm mùi vôi mới. Anh Hai Triều đứng trước căn nhà trị giá gần 300 triệu đồng vừa hoàn thiện, mắt đỏ hoe. “Gần 10 năm rồi mới được ăn tết trên bờ”, giọng anh nghèn nghẹn.
Trước kia, tết của dân làng chài chỉ là vài két bia, ít thịt cá gửi thương lái mua giúp ngoài chợ. Họ tụ tập nhậu suốt mấy ngày trên bè để quên nỗi nhớ quê. Đêm giao thừa, ông Sáu Đoi mang đờn ra ca tài tử. Người say nằm vật trên sàn gỗ. Người ngồi khóc vì nhớ cha mẹ, nhớ xóm làng miền Tây. Nỗi buồn của dân du mục sông hồ cứ tan vào mặt nước đêm đen thẫm.
Thế nhưng cái tết năm 2019 đã khác. Phụ nữ trong làng rủ nhau gói bánh chưng, bánh tét. Người đi mua sữa, mua mứt. Người dọn sân chuẩn bị đón họ hàng dưới quê lên chơi nhà mới. Lần đầu tiên sau gần chục năm, những đứa trẻ làng bè biết thế nào là ngủ trên nền nhà không chòng chành theo sóng nước. Cuộc đời của những thân phận nổi trôi giờ đã sang trang…
Hiện nay, phần lớn các hộ dân không còn ngủ trên bè nữa. Ban ngày họ ra hồ đánh cá, nuôi cá lồng, tối lại trở về nhà trên bờ. Những căn bè cũ chỉ còn là nơi neo đậu cho cuộc mưu sinh.
Cuộc sống cũng đổi thay nhiều. Ngoài nghề đánh bắt cá tự nhiên, bà con chuyển sang nuôi cá diêu hồng, cá trắm, cá thác lác… Một số hộ làm dịch vụ du lịch chở khách trên hồ. Phụ nữ làng chài còn làm món bánh tráng cá cơm Sê San nổi tiếng khắp vùng. Mừng nhất là những đứa trẻ từng ngủ trên ghe cá giờ tung tăng cắp sách đến trường…
Chính quyền địa phương cũng đầu tư hơn 3 tỉ đồng kéo điện về khu tái định cư. Tết năm ấy, ánh điện đầu tiên sáng lên giữa vùng dân cư mới ven hồ khiến cả làng chài thức gần như suốt đêm.
Nhiều năm làm báo, tôi từng đi qua không ít phận đời cơ cực nhưng làng chài Sê San luôn để lại trong tôi một ký ức đặc biệt. Bởi ở đó, tôi thấy sức mạnh của nghĩa tình. Nghĩa tình của những người dân tha hương cưu mang nhau giữa sóng nước. Nghĩa tình của những cán bộ địa phương tận tụy lắng nghe và nhanh chóng vào cuộc. Và cả nghĩa tình của nghề báo, khi những dòng chữ không chỉ dừng lại trên mặt giấy mà có thể góp phần làm đổi thay số phận con người.
Mười mấy năm sau, hầu như đêm trừ tịch nào anh em làng chài Sê San tụ tập bên chén rượu nồng cũng gọi cho “anh Út” – là tôi. Khi khoe làm ăn được, có năm nói khó khăn, nhưng được cái con cháu biết chữ, học hành đàng hoàng và luôn nhớ đến tôi. Và, chiều nay cũng vậy, khi gọi nhau về, Tư Sơn bảo: “Làng chài vẫn giữ nguyên cái võng cho anh Út”. Bởi mỗi bận lên hồ, khi say tôi đều ngủ trên chiếc võng ấy…
Chiều 31-3, ông Nguyễn Công Hoàng, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, đã đi kiểm tra thực địa dự án mở rộng ngã 5 cũ giữa vùng lõi đô thị Quảng Ngãi.
Theo đó công trình có tổng mức đầu tư 95 tỉ đồng, nhưng chi phí xây lắp chỉ khoảng 5,6 tỉ đồng, trong khi hơn 73 tỉ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Tỉ lệ này cho thấy đặc thù của dự án nằm ở vùng lõi đô thị: "nhẹ phần thi công, nặng phần mặt bằng".
Ngã 5 cũ là điểm giao của 4 tuyến đường lớn gồm Nguyễn Công Phương, Trần Hưng Đạo, Phan Chu Trinh và Nguyễn Nghiêm (phường Cẩm Thành và Nghĩa Lộ), nơi thường xuyên ùn tắc, nhất là giờ cao điểm.
Dự án dù nhỏ và được triển khai từ năm 2022 do UBND TP Quảng Ngãi (cũ) làm chủ đầu tư, nhưng ảnh hưởng đến 64 hộ dân và 3 đơn vị, khiến công tác giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn và là nguyên nhân chính làm chậm tiến độ trong thời gian dài.
Sau khi sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp, dự án được giao cho Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh Quảng Ngãi làm chủ đầu tư. Từ tháng 7-2025, nhiều vướng mắc từng bước được tháo gỡ.
Một phần nút giao thông ngã 5 cũ đã được thi công trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ, tạo sự thông thoáng, người dân đô thị Quảng Ngãi rất đồng tình.
Nhưng dự án tiếp tục "đứng bánh", vẫn là vấn đề giải phóng mặt bằng dày đặc và tìm quỹ đất tái định cư ở khu vực đô thị tương xứng với vị trí ngã 5 cũ để tạo sự đồng thuận của những hộ dân bị ảnh hưởng.
Đến nay đã phê duyệt phương án bồi thường cho 41 hộ, trong đó 37 hộ đã nhận tiền và bàn giao mặt bằng. Các trường hợp còn lại đang tiếp tục được vận động, hoàn thiện hồ sơ.
Đại diện chủ đầu tư thông tin tại hiện trường, về quỹ đất bố trí tái định cư các hộ dân liên quan đang được rà soát và thông tin đến những hộ bị ảnh hưởng. Từ đó giải quyết dứt điểm vấn đề mặt bằng, thi công nút giao thường xuyên ùn tắc này.
Tại buổi kiểm tra, ông Hoàng yêu cầu các đơn vị tập trung vào việc giải phóng mặt bằng. Trước mắt xử lý khối nhà công sản của Sở Xây dựng để có mặt bằng thi công mặt đường.
Đồng thời chủ đầu tư cần phối hợp Trung tâm Phát triển quỹ đất rà soát quỹ đất, UBND hai phường Nghĩa Lộ và Cẩm Thành, tìm những quỹ đất phù hợp tại khu vực trung tâm đô thị Quảng Ngãi để bố trí tái định cư.
Ông Hoàng ghi nhận nỗ lực của nhà thầu khi phải thi công trong điều kiện khó khăn, vừa làm vừa đảm bảo an toàn giao thông. "Mở rộng nút giao này rất khó, nhưng nếu làm được thì sẽ giải quyết căn bản bài toán giao thông, tạo sự thông thoáng cho khu vực trung tâm", ông nhấn mạnh.
Lãnh đạo tỉnh cũng yêu cầu sớm hoàn thiện phương án tái định cư, công khai thông tin đến các hộ dân liên quan để tạo sự đồng thuận. Mục tiêu đặt ra là phấn đấu hoàn thành dự án trong năm 2026.
"Cố gắng năm nay cho xong, nếu hoàn thành sẽ là kết quả đáng ghi nhận, thể hiện hiệu lực, hiệu quả trong giải quyết các vướng mắc ngay khu vực nội đô", ông Hoàng nói.
Sáng 3-4, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp Học viện Cán bộ TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học cấp bộ "Tích hợp nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong chương trình đào tạo trung cấp lý luận chính trị".
Phát biểu chào mừng, Phó bí thư Thành ủy TP.HCM Văn Thị Bạch Tuyết cho biết TP.HCM đang đối mặt với những thách thức khi các thế lực thù địch không ngừng lợi dụng Internet, mạng xã hội, diễn đàn truyền thông để xuyên tạc, tấn công nền tảng tư tưởng của Đảng.
Từ nội dung hội thảo, TP.HCM sẽ tiếp thu, vận dụng vào điều kiện thực tế của thành phố, góp phần tăng cường hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên đủ đức, đủ tài, luôn chủ động, sáng tạo thực hiện hiệu quả nhiệm vụ chính trị trong điều kiện, tình hình mới.
Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Thị Thanh Nhàn, Vụ trưởng Vụ Các trường chính trị, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nhìn nhận trong thời kỳ mới, các trường chính trị và chương trình trung cấp lý luận chính trị không chỉ là thiết chế đào tạo mà còn là "tuyến đầu" trong việc xây dựng "lá chắn tư tưởng" từ cơ sở.
Bà Nhàn lý giải đây là nơi trực tiếp đào tạo đội ngũ cán bộ nòng cốt của hệ thống chính trị địa phương, tiếp xúc thường xuyên với quần chúng, giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn và định hướng dư luận xã hội tại địa phương.
Phó trưởng ban thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM Lê Văn Minh chỉ rõ thực tiễn tại TP.HCM, các thế lực thù địch không còn sử dụng những thủ đoạn đơn lẻ mà đã chuyển sang chiến lược "đa kênh, đa nền tảng và tinh vi hóa bằng công nghệ".
Cụ thể, chúng lợi dụng các vấn đề nhạy cảm như quy hoạch đô thị, ô nhiễm môi trường hay các dự án hạ tầng lớn để tạo ra các kịch bản tạo bất ổn, gieo rắc sự hoài nghi, làm xói mòn niềm tin của nhân dân đối với chính quyền TP.
ThS Lê Đức Chín, Học viện Cán bộ TP.HCM, đánh giá việc tích hợp nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong đào tạo trung cấp lý luận chính trị có những thuận lợi nhất định.
Tuy vậy, với tốc độ lan truyền nhanh của Internet, việc thiếu các nguồn tư liệu chính xác và được kiểm chứng khiến một số giảng viên gặp khó khăn trong việc xây dựng hệ thống luận cứ có tính thuyết phục để phân tích và phản bác các luận điệu sai trái trong các bài giảng.
ThS Lê Đức Chín gợi ý trong chương trình đào tạo cần bổ sung các vấn đề mới như đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng, nhận diện thông tin sai trái và kỹ năng xử lý tình huống tư tưởng ở cơ sở.
Song song đó, không ngừng đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường đối thoại học thuật qua các hoạt động thảo luận, trao đổi học thuật và xử lý tình huống thực tiễn, với phương châm “giảng viên và học viên đồng kiến tạo tri thức mới, giá trị mới”.
PGS.TS Lê Thị Anh Đào, Phó giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, cho biết học viện luôn nhận thức vai trò của đảng viên và giảng viên trường Đảng, tích cực nêu gương, sử dụng luận cứ khoa học để phản bác luận điệu thù địch.
Học viện ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy và tuyên truyền, duy trì các trang mạng xã hội để triển khai kế hoạch truyền thông, trực tiếp nêu quan điểm chính thống. Đồng thời, công tác dự giờ, đánh giá giảng viên được quan tâm, trong đó việc thực hiện Nghị quyết 35-NQ/TW là tiêu chí "cứng" trong đánh giá.
PGS.TS Trương Thị Hiền, Chủ tịch Hội Nữ trí thức TP.HCM, nguyên Giám đốc Học viện Cán bộ TP.HCM, cũng đánh giá việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần được triển khai thống nhất và xuyên suốt trong toàn bộ hoạt động đào tạo. Đặc biệt, cần chú trọng những hình thức giảng dạy mới, trực quan, sinh động như phòng học chuyên đề hay không gian văn hóa Hồ Chí Minh, tổ chức nghiên cứu thực tế tại các di tích lịch sử, địa chỉ đỏ...
Phía Học viện Lục quân, PGS.TS Nguyễn Công Sơn, Phó chính ủy học viện, cho biết đơn vị đã chủ động tổ chức các lớp tập huấn, mời cán bộ, giảng viên Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh bồi dưỡng về chương trình, nội dung, kỹ năng và phương pháp giảng dạy cao cấp lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ, giảng viên học viện.
Báo cáo của Bộ Tài chính tại phiên họp Chính phủ thường kỳ chiều 4.5, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn nhìn chung, tình hình kinh tế xã hội 4 tháng đầu năm tiếp tục đạt nhiều kết quả quan trọng, được các tổ chức quốc tế đánh giá tích cực. Tuy nhiên, tăng trưởng nhiều ngành, lĩnh vực vẫn chưa đạt được kịch bản theo yêu cầu tăng trưởng 2 con số.
Đáng chú ý, Bộ trưởng Tài chính lưu ý áp lực lạm phát trong thời gian tới tiếp tục cần được theo dõi chặt chẽ.
Về lạm phát, chỉ số CPI tháng 4 tăng 5,46% so với cùng kỳ, cao hơn tháng 3 (4,65%), nguyên nhân do tác động chi phí đẩy từ giá xăng dầu, tác động dây chuyền đến giá cả dịch vụ giao thông, ăn uống, vật liệu xây dựng…
Trong tháng 4, Chính phủ đã tiếp tục chỉ đạo giảm các loại thuế đối với xăng dầu về 0%. Nhờ đó, qua 8 lần điều chỉnh, giá xăng dầu đã giảm 3 - 20,5% (giá dầu giảm 20,5%) so với cuối tháng 3, ở mức thấp so với khu vực. Tuy nhiên, do giá thế giới ở mức cao (bình quân tháng 4 trên 110 USD/thùng), khiến giá trong nước vẫn tăng so với cùng kỳ.
Theo ông, áp lực lạm phát trong thời gian tới tiếp tục cần được theo dõi chặt chẽ. Bởi lẽ, giá xăng dầu thế giới chưa có dấu hiệu giảm, giá điện tăng do vào mùa cao điểm nắng nóng, giá dịch vụ y tế, giáo dục điều chỉnh theo lộ trình.
Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ chỉ đạo một số nội dung, theo đó, Bộ Công thương bảo đảm đủ nguồn cung xăng dầu với giá cạnh tranh; bảo đảm đủ điện trong mùa nắng nóng để phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số; thực hiện hiệu quả việc chi tạm ứng từ ngân sách nhà nước cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.
Bộ Xây dựng trước ngày 10.5 có hướng dẫn cụ thể về điều chỉnh hợp đồng trong điều kiện biến động mạnh về giá vật liệu xây dựng. Các địa phương hoàn thành quy hoạch các mỏ trong quý 2/2026 để bảo đảm đủ nguyên vật liệu cho các dự án đầu tư; tăng cường quản lý giá cả trên địa bàn.
Cũng theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 4 tăng 12,1% so với cùng kỳ, 4 tháng tăng 11,1%. Mặc dù có chuyển biến tích cực nhưng kết quả này vẫn thấp hơn kịch bản Nghị quyết số 01/NQ-CP (13 - 15%).
Bên cạnh đó, khách quốc tế 4 tháng đạt gần 8,8 triệu lượt người, tăng 14,6% so với cùng kỳ, bằng 35,2% mục tiêu cả năm (25 triệu lượt người).
Về hoạt động đầu tư, tổng vốn đầu tư toàn xã hội quý 1/2026 (theo giá hiện hành) đạt 744.700 tỉ đồng, tăng 10,7% so với cùng kỳ, cao hơn tốc độ tăng của quý 1/2025 (9,4%). Tuy nhiên, đến hết tháng 4 vẫn còn 46.200 tỉ đồng kế hoạch vốn năm 2026 của 14 bộ, cơ quan và 17 địa phương chưa phân bổ chi tiết.
Cùng với đó, vốn FDI đăng ký 4 tháng ước đạt 18,2 tỉ USD, tăng 32% so với cùng kỳ. Vốn FDI thực hiện ước đạt 7,4 tỉ USD, tăng 9,8%. Do đó, cần tập trung hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục đầu tư, sớm đưa các dự án đăng ký vào thực hiện.
Đối với đầu tư tư nhân, tổng số vốn các doanh nghiệp đăng ký bổ sung vào nền kinh tế tăng 4,24% so với cùng kỳ, trong đó vốn đăng ký tăng thêm của các doanh nghiệp đang hoạt động giảm 16,8%.
