Ngày 24/6, Hà Nội bước vào một trong những ngày nắng nóng gay gắt của mùa hè, với nền nhiệt ngoài trời có thời điểm vượt 40 độ C. Trên nhiều tuyến phố, hơi nóng hắt lên từ mặt đường, cộng với ánh nắng trực tiếp khiến cảm giác oi bức tăng mạnh, đặc biệt vào khung giờ từ cuối buổi sáng đến đầu giờ chiều.
Không chỉ là câu chuyện say nắng hay mệt mỏi do nhiệt độ cao, bác sĩ da liễu cảnh báo chỉ số tia cực tím tăng cao trong những ngày này có thể gây tổn thương da rõ rệt, nhất là với người phải di chuyển, lao động ngoài trời trong thời gian dài.
Chỉ số UV tại Hà Nội trong ngày 24/6 được các trang dự báo thời tiết đưa ra trong khoảng 8-10, ở mức nguy hại rất cao.
ThS.BSCKII Nguyễn Tiến Thành, thành viên Hội Da liễu Việt Nam, cho biết chỉ số UV trên 8 thuộc nhóm nguy cơ rất cao đối với da và mắt. Ở mức này, da có thể bị đỏ rát, bỏng nắng, tăng sắc tố hoặc kích ứng chỉ sau một khoảng thời gian phơi nắng nếu không được che chắn đúng cách.
Theo BS Thành, nhiều người vẫn có tâm lý xem nắng nóng chỉ là yếu tố gây khó chịu nhất thời. Tuy nhiên, với da, tia cực tím là tác nhân âm thầm hơn.
Nhiệt độ cao khiến cơ thể dễ đổ mồ hôi, làm lớp kem chống nắng nhanh trôi, trong khi tia UV vẫn xuyên qua mây mỏng, phản xạ từ mặt đường, kính xe, tường nhà và tác động trực tiếp lên vùng da hở.
“Không ít trường hợp chỉ sau một buổi di chuyển ngoài trời đã xuất hiện tình trạng da đỏ rát, nóng bừng, đau khi chạm vào. Một số người sau đó bong tróc da, sạm màu hoặc nổi mẩn ngứa. Đây là biểu hiện da đã bị tổn thương do nắng, không nên xem nhẹ”, BS Thành phân tích.
Nhóm dễ bị ảnh hưởng gồm người thường xuyên đi xe máy, shipper, công nhân xây dựng, nhân viên giao hàng, học sinh sinh viên đi học thêm, người chơi thể thao ngoài trời và trẻ nhỏ.
Những người đang điều trị nám, mụn, viêm da hoặc sử dụng các hoạt chất làm da nhạy cảm hơn như retinoid, AHA, BHA cũng cần đặc biệt thận trọng.
BS Thành lưu ý, bỏng nắng không chỉ khiến da đỏ rát trong vài ngày. Về lâu dài, việc tiếp xúc tia UV lặp lại nhiều lần có thể thúc đẩy lão hóa da sớm, làm tăng nguy cơ nám, tàn nhang, đồi mồi, da chảy xệ và khiến một số bệnh da liễu nặng hơn.
Với người có cơ địa nhạy cảm, nắng nóng còn dễ làm bùng phát mề đay, viêm da tiếp xúc, rôm sảy hoặc viêm nang lông do mồ hôi và bụi bẩn tích tụ.
Hạn chế ra đường khung giờ cao điểm
Để bảo vệ da trong những ngày nắng đỉnh điểm, chuyên gia khuyến cáo người dân nên hạn chế ra đường trong khung giờ 10h-15h nếu không thật sự cần thiết. Khi phải di chuyển ngoài trời, cần kết hợp nhiều biện pháp thay vì chỉ phụ thuộc vào kem chống nắng.
“Cụ thể, người dân nên đội mũ rộng vành, đeo kính râm có khả năng chống tia UV, mặc áo chống nắng chất liệu dày vừa đủ, ưu tiên trang phục dài tay, thoáng khí. Với người đi xe máy, cần che chắn kỹ vùng cổ, gáy, mu bàn tay và bàn chân vì đây là những vị trí thường bị bỏ quên nhưng lại tiếp xúc nắng trực tiếp”, BS Thành cho hay.
Kem chống nắng nên được bôi trước khi ra ngoài khoảng 15-30 phút, dùng đủ lượng và thoa lại sau mỗi 2-3 giờ, đặc biệt khi đổ nhiều mồ hôi.
Người có da dầu, da mụn hoặc viêm da nên chọn sản phẩm phù hợp với tình trạng da, tránh tự ý dùng các loại kem không rõ nguồn gốc vì có thể làm da bí tắc, kích ứng nặng hơn trong thời tiết nóng ẩm.
Bên cạnh đó, BS Thành khuyến cáo không nên làm mát da sai cách sau khi đi nắng. Khi da đang đỏ rát, người dân không nên chườm đá trực tiếp, không tắm nước quá lạnh đột ngột, không chà xát mạnh hoặc tự bôi các nguyên liệu dân gian lên vùng da tổn thương.
Cách xử trí ban đầu là vào nơi râm mát, làm dịu da bằng khăn mát sạch, uống đủ nước và theo dõi biểu hiện trên da.
Nếu da phồng rộp, đau rát nhiều, bong tróc diện rộng, kèm sốt, chóng mặt hoặc mệt lả, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám. Với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền, các dấu hiệu bất thường sau khi đi nắng càng không nên chủ quan.
Nhiều người thường ăn nhiều hơn vào buổi tối vì quá đói sau cả ngày làm việc. Tuy nhiên, đây lại là thời điểm cơ thể xử lý đường kém hiệu quả hơn so với ban ngày, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Để kiểm soát đường huyết tốt hơn, người mắc bệnh cần tránh những sai lầm sau trong bữa tối:
Cơm trắng gần như là phần không thể thiếu trong bữa ăn hằng ngày của nhiều gia đình. Thế nhưng, đây cũng là nguồn tinh bột hấp thu nhanh. Khi ăn quá nhiều cơm vào buổi tối, lượng đường glucose trong máu có thể tăng nhanh và kéo dài nhiều giờ.
Người tiểu đường không nhất thiết phải bỏ hoàn toàn cơm trắng. Điều cần làm là nên giảm khẩu phần vào buổi tối và ăn kèm nhiều rau, cá hoặc thịt nạc để làm chậm quá trình hấp thu đường. Ngoài ra, có thể thay một phần cơm trắng bằng gạo lứt hoặc ngũ cốc nguyên hạt để tăng lượng chất xơ và giúp đường huyết ổn định hơn.
Mì ăn liền, bánh mì trắng hay các món làm từ tinh bột trắng thường ít chất xơ và dễ làm đường huyết tăng nhanh sau ăn. Đặc biệt, mì gói còn chứa nhiều chất béo bão hòa và natri, không có lợi cho người tiểu đường vốn đã có nguy cơ cao mắc tăng huyết áp và bệnh tim mạch.
Ăn nhiều mì ăn liền có thể làm tăng rủi ro mắc hội chứng chuyển hóa, giáo sư Frank Hu, chuyên gia dinh dưỡng và dịch tễ học tại Harvard T.H. Chan School of Public Health (Mỹ), cho biết. Hội chứng chuyển hóa là một nhóm rối loạn bao gồm tăng đường huyết, huyết áp cao và rối loạn mỡ máu.
Nếu muốn ăn món nước vào buổi tối, người tiểu đường nên ưu tiên các món có nhiều rau, giảm lượng bún hoặc bánh phở, đồng thời chọn nguồn protein từ các món lành mạnh như cá, thịt nạc hoặc đậu hũ.
Các món như gà rán, khoai tây chiên, xúc xích chiên hay thức ăn nhanh thường chứa nhiều chất béo bão hòa. Những chất béo này có thể làm tăng tình trạng kháng insulin, khiến cơ thể khó kiểm soát đường huyết hơn. Thay vì chiên ngập dầu, nên ưu tiên những cách chế biến như luộc, hấp, áp chảo ít dầu hoặc nướng.
Trái cây là thực phẩm tốt cho sức khỏe. Thế nhưng, một số loại như xoài chín, nhãn, sầu riêng hay nho chứa lượng đường tự nhiên khá cao. Nếu ăn quá nhiều vào buổi tối, tổng lượng đường bột nạp vào dễ vượt quá nhu cầu của cơ thể.
Người tiểu đường không cần kiêng hoàn toàn trái cây nhưng nên chú ý khẩu phần và chọn loại phù hợp. Những trái cây có chỉ số đường huyết thấp như táo, lê, bưởi hoặc dâu thường thích hợp hơn nếu ăn với lượng vừa phải, theo Healthline.
"Khi có biểu hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, nôn, tiêu chảy hoặc xuất huyết sau khi đi về từ vùng có dịch, cần đến ngay cơ sở y tế và thông báo lịch sử đi lại, tiếp xúc để được hướng dẫn kịp thời", Bộ Y tế khuyến cáo tối 17/5, sau khi Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc tế về dịch Ebola.
Bệnh Ebola là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây bệnh nặng và tử vong. Bệnh lây qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể của người mắc bệnh hoặc người tử vong do Ebola; hoặc qua đồ vật, bề mặt bị nhiễm dịch cơ thể của người bệnh.
Các dấu hiệu thường gặp khi nhiễm virus gồm sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, đau họng, nôn, tiêu chảy, đau bụng, phát ban. Một số trường hợp có thể có biểu hiện xuất huyết. Thời gian ủ bệnh thường từ 2 đến 21 ngày.
Để phòng bệnh, không tiếp xúc trực tiếp với người có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh Ebola, máu, dịch cơ thể hoặc đồ dùng của người bệnh.
Trong tuyên bố ngày 17/5, WHO đánh giá đợt bùng phát mới, do virus chủng Bundibugyo gây ra, chưa đáp ứng các tiêu chí để cấu thành một tình trạng khẩn cấp do đại dịch song các quốc gia có chung đường biên giới đất liền với Congo đang đứng trước nguy cơ cao bị dịch bệnh tiếp tục lây lan.
Thống kê của WHO đến ngày 16/5 có 246 ca nghi nhiễm, 8 ca xác định bằng xét nghiệm và 80 ca tử vong nghi ngờ do Ebola tại tỉnh Ituri (Congo). Dịch bệnh hiện đã lan ra ít nhất 3 vùng là Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Bệnh nhân khởi phát với các triệu chứng gồm sốt, đau nhức toàn thân, suy nhược, nôn mửa và trong một số trường hợp có xuất huyết. Nhiều bệnh nhân diễn tiến xấu nhanh chóng và tử vong.
WHO nhận định quy mô thực tế của đợt dịch lần này có thể lớn hơn nhiều so với số liệu được phát hiện và báo cáo hiện tại. Cảnh báo được đưa ra dựa trên tỷ lệ dương tính rất cao từ các mẫu bệnh phẩm ban đầu, cùng với số lượng ca nghi nhiễm được báo cáo ngày càng tăng. Tại Uganda, ghi nhận hai trường hợp mắc bệnh được khẳng định bằng xét nghiệm, trong đó một ca tử vong tại Kampala, đều là người đi từ Congo.
Đây là đợt bùng phát dịch Ebola lần thứ 17 được ghi nhận tại Congo kể từ khi virus này được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1976 tại Yambuku, thuộc tỉnh Équateur. Đợt dịch gần đây nhất tại quốc gia này vừa chấm dứt vào tháng 12/2025.
Thông thường, các đợt dịch trước đều do chủng Ebola-Zaire gây ra, chủng virus hiện đã có vaccine phòng ngừa. Tuy nhiên, đợt bùng phát mới này mang tính chất "bất thường" và nguy hiểm vì hiện chưa có bất kỳ liệu pháp điều trị hoặc vaccine đặc hiệu nào được phê duyệt cho chủng virus Bundibugyo. Trong lịch sử, thế giới ghi nhận hai đợt bùng phát dịch do chủng này vào các năm 2007 và 2012.
Trước tình hình trên, WHO lưu ý các nước cần kích hoạt ngay cơ chế quản lý thảm họa và khẩn cấp quốc gia, đồng thời triển khai sàng lọc y tế tại các cửa khẩu biên giới và trên các trục đường giao thông nội địa chính.
Những đêm oi bức không chỉ gây khó chịu mà còn làm rối loạn cơ chế sinh học của giấc ngủ. Từ thân nhiệt, hormone đến hoạt động thần kinh, cơ thể con người phản ứng với nhiệt độ theo cách khiến việc ngủ sâu trở nên khó khăn hơn. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp bạn cải thiện chất lượng giấc ngủ trong mùa nóng.
Nguyên nhân thứ nhất đến từ thân nhiệt. Cơ thể con người vận hành theo một đồng hồ sinh học tự nhiên. Vào buổi tối, thân nhiệt trung tâm có xu hướng giảm khoảng 0,5-1°C để tạo điều kiện cho cơ thể đi vào giấc ngủ. Quá trình này liên quan chặt chẽ đến việc tiết hormone melatonin, yếu tố quan trọng giúp gây buồn ngủ.
Tuy nhiên, khi nhiệt độ môi trường quá cao, cơ thể gặp khó khăn trong việc hạ nhiệt. Điều này khiến quá trình tiết melatonin bị gián đoạn, làm não bộ không nhận được tín hiệu "đã đến giờ ngủ". Kết quả là bạn cảm thấy khó ngủ hoặc ngủ không sâu.
Các nghiên cứu cho thấy nhiệt độ phòng lý tưởng để ngủ dao động khoảng 16-18°C. Khi nhiệt độ vượt quá 22°C, chất lượng giấc ngủ có thể bị ảnh hưởng rõ rệt.
Nguyên nhân thứ hai là "công tắc não bộ": Trong điều kiện nóng bức, cơ thể phải liên tục kích hoạt các cơ chế làm mát như giãn mạch máu, tăng tiết mồ hôi và tăng nhịp tim. Những phản ứng này thuộc về hệ thần kinh tự chủ, hệ thống vốn hoạt động mạnh khi cơ thể ở trạng thái căng thẳng hoặc cảnh giác.
Chính sự "kích hoạt liên tục" này khiến não bộ khó chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi. Người ngủ có thể rơi vào vòng luẩn quẩn: càng cố ngủ lại càng tỉnh táo, dẫn đến mất ngủ kéo dài hoặc giấc ngủ chập chờn.
Một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến giấc ngủ bị phá vỡ là tình trạng đổ mồ hôi ban đêm. Khi cơ thể tiết mồ hôi, cảm giác ẩm ướt gây khó chịu khiến bạn phải thay đổi tư thế liên tục dẫn đến tần suất thức giấc tăng lên. Mồ hôi cũng khiến da có thể bị kích ứng nhẹ hoặc ngứa khiến ta khó ngủ sâu giấc hơn.
Những "vi gián đoạn" này tuy nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần trong đêm sẽ làm giảm chất lượng giấc ngủ sâu, giai đoạn quan trọng giúp cơ thể phục hồi năng lượng.
Để cải thiện giấc ngủ trong điều kiện nhiệt độ cao, các chuyên gia khuyến nghị ưu tiên những giải pháp tự nhiên, hỗ trợ cơ thể điều hòa thân nhiệt hiệu quả hơn.
Trước hết, cần tối ưu môi trường ngủ. Phòng ngủ nên được thông thoáng, hạn chế tích nhiệt. Việc sử dụng chăn ga gối làm từ chất liệu tự nhiên như cotton giúp tăng khả năng thoát nhiệt và hút ẩm.
Bên cạnh đó, một số phương pháp làm mát cơ thể trước khi ngủ cũng được quan tâm. Trong đó, liệu pháp làm mát nhẹ vùng đáy chậu, khu vực tập trung nhiều mạch máu và đầu mút thần kinh, được cho là có thể hỗ trợ giảm thân nhiệt và tạo cảm giác thư giãn.
Theo nguyên lý sinh lý học, việc tác động nhiệt độ lên khu vực này có thể giúp cơ thể phân tán nhiệt nhanh hơn, đồng thời kích hoạt phản ứng thư giãn của hệ thần kinh. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý cần áp dụng ở mức độ nhẹ, tránh gây sốc nhiệt hoặc khó chịu.
Nóng bức không chỉ là yếu tố gây khó chịu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh lý giấc ngủ. Từ việc cản trở quá trình hạ thân nhiệt, làm rối loạn hormone đến kích thích hệ thần kinh, nhiệt độ cao có thể khiến giấc ngủ trở nên nông và kém phục hồi.
Việc cải thiện giấc ngủ trong mùa nóng không đòi hỏi những biện pháp phức tạp, mà bắt đầu từ việc hiểu cơ thể và điều chỉnh môi trường sống phù hợp. Khi thân nhiệt được kiểm soát tốt, giấc ngủ sẽ đến một cách tự nhiên và ổn định hơn.
