Ba năm qua, chàng biên kịch tự do 28 tuổi sống ở TP HCM chọn màn đêm làm giờ làm việc chính. Anh tin rằng khi “phố xá lặng yên, ý tưởng mới thực sự tuôn trào”. Lịch trình quen thuộc của Nam là đặt lưng xuống lúc 5h sáng, sau khi đã kịp ngắm bình minh, rồi ngủ đến khi mặt trời đứng bóng mới dậy.
Những tháng đầu, cơ thể Nam vẫn bắt kịp nhịp sống ngược đời này. Nhưng khi chàng trai chạm tuổi 28, mọi thứ bắt đầu rạn vỡ. Dù ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi ngày, Nam luôn tỉnh dậy với cái đầu nặng trịch. Anh so sánh cơ thể mình như một chiếc điện thoại chỉ sạc được 20% pin, cả ngày lơ lửng, đi mà chân không chạm đất thật.
Ngồi trước đồng nghiệp, Nam nghe rõ từng từ nhưng não bộ anh mất vài mươi giây mới xử lý xong thông tin. Anh bắt đầu quên chìa khóa xe, quên lịch hẹn, thậm chí quên cả những từ vựng đơn giản nhất khi gõ kịch bản.
Không phải ai cũng thức khuya vì cảm hứng sáng tạo như Nam. Với Ngọc Minh, nhân viên văn phòng 30 tuổi, đêm là thời gian cô “đánh cắp lại cho chính mình”. Sau 8 giờ làm việc và 4 giờ xoay quanh hai con nhỏ, đến 10h tối, Minh mới có không gian riêng để lướt mạng xã hội, xem phim, bù đắp cho một ngày quay cuồng. Nhưng thói quen này kéo giờ ngủ của cô trôi đến 2h sáng, trong khi báo thức vẫn đều đặn reo lúc 6h30. Nhiều tháng liền, Minh mang khoản nợ giấc ngủ 2-3 tiếng mỗi đêm.
Hiện, cơ thể cô uể oải, rệu rã suốt ngày, nhưng cứ đặt lưng xuống giường ban đêm là đầu óc lại tỉnh như sáo vì căng thẳng dồn nén. Sau thời gian dài sống ngược nhịp sinh học, Minh hụt hơi khi leo vài bậc thang, tim đập nhanh bất thường, da xuống sắc rõ rệt và kinh nguyệt rối loạn. Cô cũng dễ nổi giận với con cái hơn vì hệ thần kinh đã cạn sức chịu đựng.
Giới khoa học gọi nhóm người như Nam và Minh là cú đêm, ví thói quen sinh hoạt của họ với loài chim ăn đêm khi hăng hái lúc tối muộn nhưng rã rời khi bình minh lên. Gốc rễ của tình trạng này nằm ở việc ngủ ngày không thể thay thế chất lượng giấc ngủ đêm. Khi con người thức xuyên đêm, não bộ mất cơ hội dọn dẹp độc tố adenosine tích tụ suốt ngày dài, kéo theo suy giảm nhận thức và mệt mỏi kéo dài triền miên.
Hai trường hợp “cú đêm” kể trên không cá biệt. Một khảo sát năm 2023 trên hơn 2.000 học sinh, sinh viên tại 80 trường học ghi nhận 66% người trẻ đi ngủ sau 23h, 20% ngủ sau 0h và 16% sau 1h sáng. Guồng quay kinh tế đêm cũng phình to theo nhịp sống này. Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM (HIDS) khảo sát doanh nghiệp và phát hiện 40% đơn vị kinh doanh dịch vụ đêm (nhà hàng, quầy bar, phòng gym, cửa hàng tiện lợi 24h) thu về hơn nửa doanh thu ngày sau giờ mặt trời lặn. Gần 83% doanh nghiệp tham gia khảo sát khẳng định sẽ duy trì mô hình này trong ba năm tới.
PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Phó viện trưởng Phẫu thuật Tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, giải thích ngủ muộn đảo lộn hormone, làm chậm quá trình trao đổi chất, kích thích cảm giác thèm ăn và tích mỡ, mở đường cho béo phì và tiểu đường type 2. Thiếu ngủ còn cắt giảm sản xuất collagen và hormone tăng trưởng, khiến da mất nước, xỉn màu, nổi mụn và lão hóa sớm. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rối loạn đồng hồ sinh học châm ngòi cho u sầu, lo âu, trầm cảm. Ngủ dưới 7 tiếng hoặc trên 9 tiếng mỗi ngày cũng làm tăng tần suất đột quỵ, đặc biệt dạng xuất huyết não.
Bác sĩ Lê Nhất Duy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM – Cơ sở 3, cảnh báo thức khuya sau 23h phá hủy chức năng thận trong im lặng. Thận lọc máu suốt 24 giờ, nhưng khoảng 23h đến 3h sáng mới là thời gian vàng để tế bào thận tái tạo mạnh nhất. Thức khuya cắt ngang tiến trình này, gây protein niệu và đẩy nguy cơ suy thận mạn tính lên cao. Một nghiên cứu trên tạp chí y khoa Mỹ ghi nhận người ngủ dưới 6 tiếng mỗi ngày có tốc độ suy giảm chức năng lọc cầu thận nhanh hơn rõ rệt so với người ngủ đủ.
PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng, Chủ tịch Hội Đột quỵ TP HCM, bổ sung thức khuya xáo trộn nhịp sinh học, tăng tiết dịch vị và đẩy huyết áp lên cao, gián tiếp nâng nguy cơ đột quỵ ở người mang bệnh nền như cao huyết áp hay tim mạch. Với nhóm này, ông nhấn mạnh việc giữ nhịp sinh học ổn định, uống thuốc đúng giờ và kiểm soát huyết áp chặt chẽ mang tính sống còn. Riêng người khỏe mạnh buộc phải làm việc đêm như tiểu thương, cơ thể vẫn có khả năng thích nghi nhưng cần chủ động ngủ bù hôm sau, tập thể dục đều và ăn uống lành mạnh để bù đắp.
Các chuyên gia khuyên người trẻ cân bằng thời gian làm việc và nghỉ ngơi, cố định giờ ngủ – giờ thức mỗi ngày. Không gian ngủ cần thoáng đãng, yên tĩnh, và nên tắt thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi lên giường để tránh căng thẳng thần kinh. Bữa tối nên nhẹ nhàng, tránh chất kích thích, đồng thời duy trì vận động thể chất thường xuyên. Người gặp rối loạn giấc ngủ kéo dài nên đi khám chuyên khoa để tìm ra gốc rễ, tuyệt đối không tự mua thuốc ngủ vì rủi ro lệ thuộc và biến chứng luôn rình rập.
Dự kiến từ quý 3, đầu số 113 sẽ tiếp nhận, phân loại và điều phối tất cả tình huống khẩn cấp, trong đó có cấp cứu y tế ngoại viện, áp dụng trên phạm vi cả nước.
Đến nay các đầu số trên, còn gọi là tổng đài, được áp dụng riêng cho từng nhiệm vụ. Tổng đài 115 dùng cho gọi cấp cứu. Tổng đài 114 dùng để gọi cần cứu hỏa cứu hộ. Còn tổng đài 113 tiếp nhận các cuộc gọi cần hỗ trợ an ninh. Việc thống nhất các nhiệm vụ này vào một đầu số thống nhất giúp người dân dễ dàng liên lạc khi cần hỗ trợ, cơ quan chức năng cũng dễ dàng điều hành hoạt động.
Theo lộ trình, khi tích hợp, cuộc gọi 113 sẽ được định tuyến về trung tâm chỉ huy, sau đó chuyển đến các đơn vị chức năng tại địa phương. Hệ thống được thiết kế với cơ chế dự phòng nhiều lớp, đảm bảo hoạt động liên tục 24/7.
Với các trường hợp cần cấp cứu y tế, tổng đài viên ứng dụng AI sẽ nhanh chóng chuyển thông tin tới cơ sở cấp cứu phù hợp.
"Việc thống nhất đầu số 113 được kỳ vọng giúp người dân dễ ghi nhớ, rút ngắn thời gian phản ứng và nâng cao hiệu quả xử lý các tình huống khẩn cấp trên toàn quốc", Thượng tá Phạm Hữu Phúc, Phó Chánh Văn phòng Bộ Công an, cho biết tại hội thảo góp ý Đề án phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030, hôm 17/4.
Theo đề xuất của Bộ Công an, quá trình thực hiện tích hợp các đầu số này sẽ được triển khai theo hai giai đoạn. Giai đoạn một, tích hợp các đầu số 113, 114, 115 thành một đầu số 113 sử dụng trên toàn quốc và đặt tại Trung tâm Thông tin chỉ huy Công an 34 tỉnh, thành.
Giai đoạn hai, sau khi triển khai mô hình đầu số 113 tại Trung tâm Thông tin chỉ huy Công an 34 tỉnh, thành từ 6 tháng đến một năm sẽ tổ chức sơ kết, đánh giá để tính toán xây dựng mô hình Trung tâm 113 quốc gia.
Giai đoạn hai dự kiến có thể nghiên cứu tích hợp cả đầu số 111, 117 theo ý kiến của Bộ Khoa học và công nghệ.
Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho biết cấp cứu ngoại viện là mắt xích mở đầu của chuỗi cứu sống người bệnh, là nơi mỗi phút, mỗi quyết định và mỗi sự phối hợp đều có thể tạo ra khác biệt giữa sự sống và di chứng, giữa cơ hội hồi phục và mất mát không thể bù đắp. Vì vậy, phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện là yêu cầu chuyên môn, mang tính nhân văn, thước đo năng lực tổ chức của ngành y tế và của cả hệ thống bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 222.000 ca đột quỵ, nhưng phần lớn người bệnh chưa được tiếp cận cấp cứu kịp thời. Chỉ khoảng 23,2% bệnh nhân đến cơ sở y tế trong "thời gian vàng" 4,5 giờ đầu, và khoảng 20% được vận chuyển bằng hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp.
"Không chỉ đột quỵ, các tình huống khẩn cấp như tai nạn giao thông, đuối nước, cháy nổ, ngộ độc hay thiên tai đều đòi hỏi hệ thống cấp cứu ngoại viện phản ứng nhanh, tổ chức bài bản và phối hợp hiệu quả hơn", Thứ trưởng nói, thêm rằng đây là khoảng trống lớn cần được giải quyết trong đề án cấp quốc gia.
Theo kế hoạch triển khai giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu trang bị tối thiểu một xe cứu thương/100.000 dân, đồng thời mở rộng đào tạo kỹ năng sơ cứu cho nhiều lực lượng như cảnh sát, tiếp viên, học sinh và người dân.
Trước đó, 6 địa phương thí điểm đã được trang bị 85 xe cứu thương đạt chuẩn quốc tế, mỗi xe có khoảng 380 thiết bị y tế hiện đại.
Hiện tỷ lệ xe cứu thương của Việt Nam khoảng 0,2 xe/100.000 dân, thấp hơn nhiều so với các nước phát triển trong khu vực. Năng lực cấp cứu trước viện còn phân tán, thiếu kết nối giữa điều phối, vận chuyển và xử trí ban đầu.
Bộ Y tế đang đề xuất kết hợp lực lượng y tế với phòng cháy chữa cháy nhằm rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường. Dự kiến ngành y tế bố trí đội cấp cứu trong bán kính 3 km ở đô thị và 6 km ở nông thôn. Đồng thời, hệ thống ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ tiếp nhận cuộc gọi, phân loại tình trạng bệnh nhân, truy cập hồ sơ sức khỏe điện tử và điều phối giao thông ưu tiên cho xe cứu thương.
Ngày 27-4, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho biết địa phương vừa ghi nhận 2 ca mắc viêm não mô cầu, trong đó 1 trẻ em do bệnh quá nặng đã không qua khỏi.
Bệnh nhân đã qua đời là bé N.D.T.Ê. (2 tuổi). Theo bệnh án, bé Ê. xuất hiện triệu chứng sổ mũi từ ngày 23, đến ngày 25-4 thì sốt cao, nôn ói, li bì nên được đưa đi khám, sau đó chuyển Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên điều trị.
Dù được tích cực cứu chữa, tuy nhiên đến sáng 26-4 bé không qua khỏi. Bé Ê. chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh.
Ngoài ra ông N.Đ.Q., chú ruột bé Ê., cũng dương tính với vi khuẩn não mô cầu. Ông có triệu chứng ho, mệt mỏi và đang được cách ly, điều trị.
Ngành y tế đã khẩn trương truy vết, lấy mẫu các trường hợp tiếp xúc gần, cho uống kháng sinh dự phòng và xử lý môi trường tại khu vực liên quan.
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, viêm não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây qua đường hô hấp, có thể diễn tiến nhanh và nguy hiểm. Ngành y tế khuyến cáo người dân tiêm vắc xin phòng bệnh, giữ vệ sinh cá nhân và đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nghi ngờ.
Ngày 12/5, Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Quảng Ngãi đang điều trị cho bé trai 5 tuổi bị chó becgie cắn gây vết thương nghiêm trọng ở vùng đầu.
Trước đó, một gia đình ở xã Ba Gia (Quảng Ngãi) đưa bé trai 5 tuổi bị chó cắn đến Bệnh viện Sản - Nhi Quảng Ngãi cấp cứu. Thời điểm được đưa đến viện cháu bé bị mất nhiều máu, có biểu hiện hoảng loạn, vùng đầu có vết rách dài khoảng 25cm lộ xương sọ.
Các bác sĩ đã băng ép cầm máu, giảm đau, tiêm vaccine phòng dại và ổn định tâm lý cho cháu bé.
Khoa Cấp cứu của Bệnh viện Sản - Nhi Quảng Ngãi đã chỉ định chụp X-quang để đánh giá mức độ tổn thương vùng đầu bệnh nhi, đồng thời kích hoạt quy trình phẫu thuật cấp cứu. Bệnh nhi sau đó được phẫu thuật để cắt lọc mô tổn thương và khâu tạo hình vùng đầu và chuyển đến Khoa Ngoại tiếp tục điều trị, theo dõi.
Theo bác sĩ Khoa Ngoại (Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Quảng Ngãi), nhờ được xử trí kịp thời nên sức khỏe bé trai đã ổn định, chưa ghi nhận thêm biến chứng.
Bác sĩ khuyến cáo các bậc phụ huynh hạn chế để trẻ tiếp xúc trực tiếp hoặc chơi đùa với vật nuôi khi không có người lớn giám sát. Khi trẻ bị động vật cắn hoặc cào, phụ huynh cần rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy rồi đưa trẻ đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
