Ngày 8/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đã chỉ đạo Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cắt đứt toàn bộ quan hệ thương mại với Tây Ban Nha. “Chúng tôi không còn muốn giao dịch thương mại với Tây Ban Nha nữa”, ông Trump nói khi tới dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ).
Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Washington tranh cãi gay gắt với Madrid về chi tiêu quốc phòng và Tây Ban Nha không hỗ trợ Mỹ trong cuộc chiến với Iran. Trên Reuters, một quan chức chính phủ Mỹ cho biết Bộ Tài chính, Bộ Thương mại và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) sẽ cùng làm việc để trình lên ông Trump “danh sách các sản phẩm của Tây Ban Nha dự kiến bị cấm vận trong vài ngày tới”. Thông tin này cho thấy lệnh cấm thương mại có thể chỉ mang tính một phần, thay vì toàn diện.
Hồi tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết ông Trump không được sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế nhập khẩu. Tuy nhiên, các luật sư thương mại cho biết ông vẫn có thể dùng đạo luật này để cấm vận thương mại hoặc áp trừng phạt kinh tế với một quốc gia.
Để sử dụng IEEPA, ông Trump phải ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia vì “mối đe dọa bất thường hoặc đặc biệt” với an ninh, chính sách đối ngoại hoặc kinh tế. Đạo luật này đã được Mỹ dùng để hạn chế thương mại với Iran, Nga và Triều Tiên. Chúng cũng được dùng để chặn các giao dịch bằng đồng USD của hàng nghìn công ty, cá nhân và tổ chức bị coi là có liên quan đến khủng bố hoặc đe dọa an ninh quốc gia.
Dù vậy, Peter Shane, Giáo sư luật tại Đại học New York, cho rằng “rất khó hình dung” việc một nước thành viên NATO không đạt mục tiêu chi quốc phòng trong thời bình lại tạo ra tình trạng khẩn cấp với Mỹ.
Tuy nhiên, Tòa án Tối cao hồi tháng 2 lại không đưa ra phán quyết về bản chất của tình trạng khẩn cấp mà ông Trump viện dẫn để áp thuế. Việc này đồng nghĩa ông vẫn có thể tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, Mayur Patel – cựu cố vấn thương mại của phe Cộng hòa tại Ủy ban Tài chính Thượng viện Mỹ, cho biết.
“IEEPA sẽ cho phép ông Trump áp đặt cấm vận”, Patel cho biết, kể cả khi quyết định này sau đó có thể bị đưa ra tòa.
Theo Patel, IEEPA cũng cho phép ông Trump áp đặt cấm vận có chọn lọc bằng cách miễn trừ các mặt hàng thiết yếu, tương tự cách ông và người tiền nhiệm Joe Biden từng làm với Nga. Trong trường hợp của Moskva, các sản phẩm thiết yếu loại trừ gồm uranium đã được làm giàu, phân bón và palladium.
Ông Trump trước đây từng miễn trừ linh kiện máy bay khỏi thuế nhập khẩu. Vì vậy, các linh kiện turbine động cơ phản lực từ Tây Ban Nha do ITP Aero sản xuất và được General Electric hay Pratt & Whitney sử dụng có thể được miễn trừ.
Ngoài ra, ông Trump còn có những công cụ khác để áp thuế hoặc trả đũa thương mại, trong đó có Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này nhắm vào các hành vi thương mại không công bằng, hiện được chính quyền Mỹ đề xuất áp dụng để đánh thuế hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức từ 60 đối tác.
Bên cạnh đó, ông còn có thể dùng Điều khoản 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962. Đây là đạo luật từ thời Chiến tranh Lạnh, đã được ông sử dụng để bảo vệ ngành ôtô, thép, nhôm và các lĩnh vực khác được coi là quan trọng với an ninh quốc gia.
Yếu tố khiến mọi biện pháp thương mại nhằm vào Tây Ban Nha trở nên phức tạp khi Liên minh Châu Âu (EU) mới là cơ quan thiết lập chính sách thương mại chung cho các nước thành viên. Dù vậy, Mỹ trước đây cũng từng đe dọa áp thuế riêng với các nước EU liên quan đến thuế dịch vụ số của họ.
Bộ Thương mại Mỹ cũng có thể nhắm vào một số mặt hàng nhập khẩu từ Tây Ban Nha, thông qua các cuộc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp. Trong nhiệm kỳ đầu, theo đề nghị của ngành olive California, chính quyền Trump đã áp thuế chống bán phá giá 30% với olive đen của Tây Ban Nha theo Đạo luật Thuế năm 1930. Bộ Thương mại Mỹ khi đó mở cuộc điều tra riêng, kết luận các sản phẩm này được hưởng trợ cấp không công bằng.
Theo số liệu của Cục Thống kê Dân số Mỹ, tổng kim ngạch thương mại hàng hóa giữa Mỹ và Tây Ban Nha đạt hơn 47,9 tỷ USD năm ngoái. Nếu tính cả dịch vụ – du lịch, con số này là 74,5 tỷ USD, theo Cục Phân tích Kinh tế thuộc Bộ Thương mại Mỹ. Số liệu này đưa Madrid trở thành đối tác thương mại lớn thứ 23 của Washington.
Mỹ bán hàng cho Tây Ban Nha nhiều hơn mua vào. Họ xuất khẩu 26,6 tỷ USD hàng hóa sang nước này năm ngoái, nhưng chỉ nhập 21,35 tỷ USD, tạo ra thặng dư thương mại 5,25 tỷ USD.
Các mặt hàng Mỹ nhập khẩu nhiều nhất là dược phẩm, máy biến áp và bộ chuyển đổi điện năng, các sản phẩm từ dầu, gạch men và dầu olive. Ở chiều ngược lại, họ xuất khẩu sang Tây Ban Nha dược phẩm, dầu thô, máy bay dân dụng và ngô.
Ngoài thương mại, lệnh cấm vận cũng có thể làm gián đoạn đầu tư song phương. Các doanh nghiệp Tây Ban Nha đã rót 97,2 tỷ euro (111 tỷ USD) vào Mỹ, theo số liệu của Eurostat. Mỹ hiện là điểm đến đầu tư lớn nhất của Tây Ban Nha trên toàn cầu.
Ngược lại, Mỹ cũng là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Tây Ban Nha, với hơn 116 tỷ euro (132,4 tỷ USD) vốn đầu tư sản xuất, tạo việc làm cho khoảng 200.000 người.
Hiện chưa rõ ông Trump sẽ hạn chế công dân Tây Ban Nha đến Mỹ bằng cách nào. Ông cũng chưa cho biết có lệnh cấm công dân Mỹ sang Tây Ban Nha hay không. Chi tiêu của nhóm này được tính là khoản nhập khẩu dịch vụ đối với Mỹ.
Theo cơ quan thống kê Tây Ban Nha, khoảng 4,45 triệu người Mỹ đã đến nước này và lưu trú hơn một ngày năm ngoái, tăng 4,3% so với năm 2024. Số liệu của Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha cho thấy người Mỹ là nguồn thu du lịch lớn thứ tư của nước này trong năm 2024, với 6,15 tỷ euro. Cơ quan này cho biết so với các nhóm khách khác, người Mỹ thường lưu trú lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn cho mỗi chuyến đi.
Đây không phải lần đầu ông Trump đe dọa trừng phạt thương mại Tây Ban Nha. Hồi tháng 10/2025, ông nói có thể áp thuế nhập khẩu với nước này vì từ chối cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP tại hội nghị thượng đỉnh NATO trước đó. Đến tháng 3 năm nay, ông yêu cầu Bessent và Đại diện Thương mại Jamieson Greer bắt đầu điều tra để cấm vận toàn bộ hàng hóa từ Tây Ban Nha. Tuy nhiên đến nay, chưa có cuộc điều tra nào như vậy được công bố.
Phiên 8-7, VN-Index tăng 0,29% lên 1.853,7 điểm, đánh dấu phiên tăng thứ hai liên tiếp. Thanh khoản trên HoSE đạt 17.227 tỉ đồng, tăng khoảng 5% so với phiên trước.
Chứng khoán Tiên Phong (TPS) đánh giá VN-Index giữ vững vùng hỗ trợ 1.835 điểm và mở rộng đà tăng. Lực cầu không chỉ tập trung ở một số cổ phiếu vốn hóa lớn mà đã có sự lan tỏa sang nhiều nhóm ngành.
Tín hiệu này củng cố xu hướng tích cực cả ngắn hạn lẫn trung - dài hạn. Lực cầu đang dần lấy lại vai trò chủ động sau giai đoạn điều chỉnh nhưng thị trường vẫn có thể xuất hiện các nhịp rung lắc kỹ thuật.
Chứng khoán Vietcap lưu ý VN-Index đang tiến vào vùng 1.855-1.860 điểm - nơi từng ghi nhận áp lực bán mạnh trong phiên 6-7. Khả năng rung lắc và biến động cao có thể xuất hiện phiên hôm nay, giới hạn cho nhịp rung lắc là vùng 1.825 điểm.
Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng đồ thị giá đang kiểm định đường trung bình MA5 quanh 1.855 điểm. Chỉ báo MA5 và MA10 vẫn có xu hướng đi xuống, cho thấy nhịp hồi phục hiện tại chưa thực sự bền vững. VN-Index sẽ không thể vượt lên trên 1.855 điểm trong các phiên tới.
Theo Yuanta Việt Nam, dòng tiền ngắn hạn đang tập trung nhiều hơn vào nhóm cổ phiếu vốn hóa vừa (mid-cap), cổ phiếu ngân hàng và chứng khoán có vốn nhà nước.
Hầu hết các nhận định đều đồng thuận xu hướng tăng của VN-Index chưa bị phá vỡ, nhưng vùng cản trước mắt có thể khiến thị trường biến động mạnh hơn.
Yuanta Việt Nam khuyến nghị nhà đầu tư ngắn hạn tiếp tục nắm giữ các vị thế đã mua trong những phiên gần đây và chốt lời dần nếu nhịp hồi phục suy yếu trở lại.
SHS khuyến nghị nhà đầu tư duy trì tỉ trọng hợp lý. Mục tiêu đầu tư hướng tới các mã có nền tảng cơ bản tốt, đầu ngành trong các ngành chiến lược, tăng trưởng vượt trội của nền kinh tế.
Chứng khoán ASEAN lại đánh giá kịch bản chủ đạo phiên 9-7 nhiều khả năng giằng co trong biên độ hẹp trước khi định hình xu hướng rõ ràng hơn vào cuối ngày.
Với bối cảnh này, nhà đầu tư ngắn hạn nên duy trì tỉ trọng ở mức trung bình, tránh mua đuổi trong các nhịp hồi.
Tập trung giao dịch theo biên độ 1.850-1.880 điểm, đồng thời ưu tiên các nhóm cổ phiếu có câu chuyện riêng như thoái vốn nhà nước, các nghị quyết phát triển kinh tế, lộ trình nâng hạng thị trường hoặc chu kỳ offshore.
Chứng khoán mở cửa quanh tham chiếu, sau đó giảm khoảng 7 điểm, nhưng nhanh chóng lấy lại sắc xanh. Các diễn biến trên chỉ gói gọn trong hơn 30 phút đầu giao dịch. Trong nửa sau buổi sáng, thị trường chủ yếu rung lắc quanh tham chiếu, dù áp lực bán vẫn chiếm ưu thế.
Trừ những phút đầu, chỉ số đại diện sàn HoSE cải thiện hẳn trong buổi chiều. Chứng khoán leo dần và kiểm tra mốc 1.830 điểm trước khi bước vào phiên ATC. VN-Index đóng cửa ở 1.831,5 điểm, tăng hơn 12,5 điểm so với hôm qua. Như vậy, chuỗi điều chỉnh kéo dài liên tiếp 7 phiên đã chấm dứt.
Tuy nhiên, chứng khoán rơi vào trạng thái "xanh vỏ, đỏ lòng" khi toàn sàn HoSE có 164 cổ phiếu giảm giá, nhiều hơn so với 140 cổ phiếu tăng. Độ chênh lệch giữa hai nhóm không cao cho thấy áp lực cung đã hạ nhiệt.
Dòng tiền có sự phân hóa giữa các nhóm ngành. Trong đó, nhóm xây dựng và vật liệu có diễn biến tiêu cực nhất, nổi bật là PC1 giảm 2,1%.
Ở chiều ngược lại, các cổ phiếu dầu khí lại có hiệu suất tốt. PLX của Petrolimex hôm nay tăng hết biên độ lên 41.850 đồng; BSR đóng cửa cao hơn 3,8% so với tham chiếu; các mã OIL, PVC, PVD... đều tăng từ 2% trở lên.
Tuy nhiên, nếu xét theo từng cổ phiếu, VIC của Vingroup lại là bệ đỡ quan trọng nhất khi đóng góp hơn 4 điểm vào mức tăng của VN-Index. Mã này tích lũy 1,3% trong phiên hôm nay với thanh khoản hơn 497 tỷ đồng. Ngoài ra, chỉ số chung còn được hỗ trợ bởi các cổ phiếu ngân hàng và bất động sản khác như STB, VHM hay BID.
Trong phiên chứng khoán dứt đà giảm, thanh khoản có sự cải thiện. Tổng giá trị giao dịch trên sàn HoSE đạt hơn 22.100 tỷ đồng, cao hơn hôm qua khoảng 1.500 tỷ đồng.
Tâm lý thị trường tiếp tục bị đè nặng bởi diễn biến dòng tiền khối ngoại khi họ bán ròng khoảng 5.775 tỷ đồng ở phiên thứ 15 liên tiếp. Tuy nhiên, phần lớn trong số đó đến từ giao dịch thỏa thuận ở VIC. Trong khi đó, nhà đầu tư nước ngoài vẫn mua ròng mạnh ở FPT.
Thị trường tích cực hơn sau thông tin Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) tổ chức buổi tọa đàm với khoảng 100 nhà đầu tư quốc tế và làm việc cùng tổ chức xếp hạng MSCI tại Singapore, tập trung trao đổi các giải pháp cải cách thị trường. Lãnh đạo ngành cho biết đã triển khai nhiều giải pháp cải cách quan trọng nhằm nâng cao khả năng tiếp cận đối với nhà đầu tư nước ngoài.
Các nhà đầu tư tham dự tọa đàm đánh giá Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế để thu hút dòng vốn dài hạn nhờ nền tảng tăng trưởng kinh tế, vị trí ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu và quyết tâm thúc đẩy các cải cách mang tính cấu trúc nhằm xây dựng một thị trường vốn hiện đại, minh bạch và hội nhập quốc tế.
Trong bản tin trước giờ giao dịch sáng nay, Chứng khoán VPBank (VPX) nhận xét rằng đà giảm của VN-Index đã chững lại trong phiên trước. Lực cầu bắt đáy xuất hiện nhưng còn khá thận trọng, trong khi dòng tiền vẫn yếu và sự phân hóa giữa các nhóm ngành tiếp tục diễn ra khiến nhịp cân bằng chưa thực sự rõ nét.
"Vùng 1.800 điểm đang đóng vai trò hỗ trợ quan trọng; nếu được giữ vững, có thể giúp chỉ số hình thành nền tích lũy trước khi xuất hiện tín hiệu mới", nhóm phân tích này dự đoán.
Tại họp báo thường kỳ Chính phủ ngày 4/7, Thứ trưởng Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm đủ nguồn cung xăng dầu trong mọi tình huống và điều hành giá hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Theo ông, thị trường xăng dầu đến nay vẫn được bảo đảm nguồn cung, giá bán trong nước hiện duy trì ở mức thấp. Tuy nhiên, ông cho rằng mặt bằng giá nhiều loại hàng hóa chưa giảm tương ứng dù chi phí nhiên liệu đã đi xuống.
"Nếu lý giải giá hàng hóa tăng do giá xăng dầu thì khi mặt hàng này giảm cũng phải điều chỉnh theo tỷ lệ thuận", ông Tân nói, đồng thời cho rằng doanh nghiệp, thương nhân cần xóa bỏ tâm lý "kiên trì giữ giá bất hợp lý".
Theo Thứ trưởng, Bộ Công Thương đã yêu cầu các địa phương, doanh nghiệp và thương nhân rà soát mặt bằng giá, điều chỉnh phù hợp với diễn biến chi phí đầu vào. Cùng với đó, lực lượng quản lý thị trường ở trung ương và địa phương được giao tăng kiểm tra, xử lý các vi phạm về giá như không niêm yết, bán sai niêm yết, găm hàng hoặc giữ giá bất hợp lý.
Thời gian qua lực lượng quản lý thị trường xử lý nhiều vụ việc vi phạm liên quan đến giá và sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác này.
Ông cũng khuyến cáo doanh nghiệp thực hiện nghiêm quy định về kê khai, niêm yết và bán đúng giá. Theo ông, doanh nghiệp cần chủ động rà soát cơ cấu chi phí để giảm giá khi các yếu tố đầu vào giảm, không lợi dụng biến động thị trường để tăng hoặc neo giá.
Với người tiêu dùng, Bộ Công Thương khuyến nghị theo dõi thông tin chính thống, không mua tích trữ theo tâm lý đám đông và kịp thời phản ánh tới lực lượng quản lý thị trường nếu phát hiện tình trạng bán cao hơn giá niêm yết, găm hàng hoặc đầu cơ.
Cũng tại họp báo, Thứ trưởng Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết nắng nóng kéo dài từ tháng 4-6 khiến nhu cầu điện tăng đột biến, liên tiếp lập kỷ lục mới. Ngày 24/6, sản lượng điện toàn hệ thống đạt khoảng 1,2 tỷ kWh và công suất cực đại vượt 57.537 MW, đều cao hơn mức đỉnh năm 2025. Dù vậy, hệ thống điện vẫn bảo đảm cung ứng an toàn, ổn định nhờ huy động tối đa các nguồn thủy điện, nhiệt điện, khí, năng lượng tái tạo và nhập khẩu.
Theo ông Tân, khi nhu cầu tiêu thụ điện tăng cao, khả năng dự phòng của hệ thống, đặc biệt tại miền Bắc, có xu hướng giảm do phần lớn nguồn điện đã được khai thác ở mức cao. Song, hệ thống hiện vẫn duy trì trong ngưỡng an toàn để ứng phó các tình huống sự cố.
Bộ Công Thương đang rà soát, cập nhật Quy hoạch điện VIII theo hướng nâng cao độ an toàn của hệ thống, ưu tiên bổ sung nguồn điện nền cho miền Bắc. Đồng thời, nhà điều hành dự kiến đẩy nhanh các dự án lưới truyền tải, thay thế những dự án chậm tiến độ và bổ sung các nguồn có thời gian triển khai nhanh như điện mặt trời và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS).
