12 năm trước, khi còn non nớt và đầy nhiệt huyết, tôi từng nghĩ đến việc mở một nhà hàng theo mô hình quán ăn chay ở TP HCM, tập trung vào những món ăn đơn giản nhưng chỉnh chu, với tiêu chí: chỉ cần món ăn ngon, sạch sẽ là khách hàng sẽ tự tìm đến, sẽ quay lại, và quán sẽ đông khách từ ngày này sang ngày khác.
Nhưng thực tế phũ phàng đã dạy tôi một bài học sâu sắc: “ngon” chỉ là điểm khởi đầu, chứ không bao giờ là đích đến. Trong quá trình vận hành, tôi từng quyết định mở rộng thêm hai cơ sở mới với kỳ vọng sẽ giúp thương hiệu phát triển nhanh hơn. Tuy nhiên, khi hệ thống chưa đủ vững, việc mở rộng khiến chất lượng và trải nghiệm dịch vụ của khách hàng không còn đồng đều. Sau một thời gian, tôi quyết định đóng lại hai địa điểm này, chỉ giữ lại một quán duy nhất để tập trung cải thiện chất lượng.
Khi bắt tay vào làm, tôi mới nhận ra rằng giữa một thị trường F&B cạnh tranh khốc liệt – nơi có hàng trăm, hàng nghìn quán ăn mọc lên mỗi năm, việc chỉ dựa vào chất lượng món ăn ngon là chưa đủ. Nhiều quán có tô mì ngon xuất sắc, bún chuẩn vị, hay cà phê thơm lừng, nhưng vẫn phải đóng cửa sau một hai năm. Lý do không phải vì đồ ăn, thức uống của họ kém chất lượng, mà vì họ thiếu những thứ “vô hình” khác nhưng quyết định sự sống còn của một thương hiệu. Đó là cách giữ chân khách, cách vận hành bền vững, và cách xây dựng mối quan hệ lâu dài.
Món ăn là thứ khách chạm vào đầu tiên qua thị giác (màu sắc bắt mắt), khứu giác (mùi thơm quyến rũ), và vị giác (hương vị hài hòa). Một tô bún măng với nước dùng vàng óng, và chén nước mắm gừng ớt cay nồng, chắc chắn sẽ khiến thực khách ấn tượng ngay từ miếng đầu tiên. Đó là “cú hook” mạnh mẽ để khách quyết định thử và có thể quay lại lần thứ hai. Nhưng để họ quay lại lần thứ ba, thứ tư, và trở thành khách quen thậm chí giới thiệu cho bạn bè, người thân thì cần rất nhiều thứ khác:
>> Quán cà phê bán chai nước suối 15 K khi khách xin nước lọc
Đầu tiên là không gian và trải nghiệm tổng thể. Thực khách bây giờ không chỉ muốn ăn ngon, mà họ còn cần được “sống” trong không gian đó. Một quán sạch sẽ, ấm cúng, ánh sáng vừa phải, nhạc nền nhẹ nhàng sẽ khiến họ thoải mái, ngồi lâu hơn. Ngược lại, dù món ăn ngon đến mấy, nhưng bàn ghế bẩn, toilet kém vệ sinh, hay nhân viên phục vụ thờ ơ, khách sẽ chọn quán khác lần sau.
Thứ hai là dịch vụ và sự chân thành. Đây là yếu tố quyết định sự khác biệt của một quán. Chẳng hạn như nhân viên nhớ tên khách quen, nhớ sở thích của họ (ví dụ vị khách đó thích ít cay hơn và không biết ăn rau muống), hỏi han chân thành, xử lý khiếu nại nhanh chóng và tận tình… Những điều nhỏ này tạo cảm giác “được quan tâm”. Nhiều nghiên cứu và kinh nghiệm thực tế ở Việt Nam cho thấy, khách hàng thường quay lại không chỉ vì món ăn, mà vì cảm giác được đối xử như “người nhà” hoặc “bạn bè”.
Thứ ba là sự nhất quán và vận hành chuyên nghiệp. Hôm nay có thể món ăn ngon, nhưng bữa sau lại dở chính là lý do lớn khiến khách mất lòng tin. Muốn duy trì chất lượng món ăn ổn định, bạn phải có quy trình bếp rõ ràng, nguyên liệu tươi mới mỗi ngày, và đội ngũ được đào tạo tốt. Đồng thời, quản lý chi phí, dòng tiền, nhân sự cũng cực kỳ quan trọng. Ngành F&B có tỷ lệ thất bại cao (nhiều nơi ghi nhận khoảng 20-60% quán mới đóng cửa trong năm đầu), chủ yếu vì thiếu kế hoạch tài chính và khả năng thích ứng.
Cuối cùng là xây dựng mối quan hệ lâu dài. Đây mới là “chìa khóa vàng” để đi đường dài. Thay vì chỉ chạy quảng cáo tìm khách mới (chi phí cao), bạn phải biết tập trung chăm sóc khách cũ qua chính sách tích điểm, ưu đãi cá nhân hóa, chương trình thành viên, hoặc đơn giản là tương tác trên mạng xã hội. Khách quen sẽ trở thành “đại sứ thương hiệu” miễn phí, họ chia sẻ ảnh món ăn đẹp, tag bạn bè, và mang cả gia đình đến trong những lần sau.
Những biến động lớn nhất đến từ việc phải liên tục điều chỉnh mô hình vận hành, đặc biệt trong giai đoạn thị trường thay đổi và dịch bệnh, buộc tôi phải tìm cách tối ưu chi phí, tinh gọn đội ngũ và thích nghi với nhu cầu mới của khách hàng. Đến hiện tại, quán ăn của tôi vẫn tồn tại và đi tiếp không phải vì mở rộng nhanh, mà nhờ tập trung vào sự ổn định: giữ chất lượng món ăn nhất quán, cải thiện trải nghiệm khách hàng, và xây dựng mối quan hệ lâu dài với khách quen.
Từ hành trình của mình, tôi học được rằng kinh doanh F&B giống như một cuộc hôn nhân dài hạn: món ăn ngon là sự hấp dẫn ban đầu, nhưng sự thấu hiểu, kiên trì và chăm sóc hàng ngày mới giữ được tình cảm. Mỗi ngày, tôi đều tự hỏi: hôm nay khách có cảm thấy vui khi đến quán không? Nhân viên có được hỗ trợ tốt để phục vụ tận tâm không? Mọi thứ có thực sự cân bằng giữa lợi nhuận và giá trị mang lại cho khách?
Sau hơn 10 năm hoạt động trong ngành, tôi không còn ảo tưởng rằng chỉ cần “nấu ngon” là đủ. Thay vào đó, tôi tập trung vào việc xây dựng một hệ thống: từ bếp núc đến phục vụ, từ marketing đến chăm sóc khách hàng, tất cả đều hướng tới một mục tiêu duy nhất tạo ra sự gắn kết.
Nếu bạn đang ấp ủ mở quán, hoặc đã và đang kinh doanh F&B, tôi muốn gửi một lời khuyên chân thành: hãy đầu tư mạnh vào món ăn, đồ uống ngon làm “vốn liếng ban đầu”, nhưng hãy dành nhiều tâm huyết hơn cho dịch vụ, không gian, sự nhất quán và mối quan hệ với khách. Đó chính là những thứ sẽ giúp bạn trụ vững và phát triển bền vững trong một thị trường đầy thử thách như hiện nay.
Diệp Thị Thanh TuyềnCô gái dùng cốc của quán cà phê cho chó cưng uống nước
Ba khách chỉ gọi một ly cà phê 30 K nhưng ngồi ‘cắm rễ’
Vị khách bực bội vì quán cà phê không cho túi nilon đựng ly nước mang về
Hai năm mở quán cà phê, tôi mất trắng 600 triệu
Tôi phát điên vì quán cà phê bắt khách tự bê đồ uống lên xuống cầu thang
Từ hiệu sách cho khách vào ‘đọc chùa’ đến quán cà phê chê người ngồi ‘cắm rễ’
Nhiều người vẫn cho rằng có vài căn nhà cho thuê là có thể sống nhàn, mỗi tháng chỉ việc ngồi nhận tiền. Nhưng thực tế, tài sản chỉ mang lại sự thảnh thơi khi dòng tiền vẫn đều đặn. Một khi dòng tiền bị gãy, khách trả mặt bằng, áp lực cũng sẽ xuất hiện như đi làm công ăn lương.
Cách đây gần chục năm, tôi và một người bạn có hai lựa chọn rất khác nhau.
Tôi tiếp tục đi làm, tích cóp từng đồng rồi vay ngân hàng mua nhà sống riêng. Cuộc sống khi đó khá áp lực khi mỗi ngày đối mặt với tiền nhà, tiền nuôi con, tiền trả nợ khiến hai vợ chồng lúc nào cũng phải tính toán. Có thời điểm tôi làm thêm ngoài giờ chỉ để không bị chậm kỳ trả ngân hàng.
Bạn tôi thì khác, gia đình có sẵn vài căn nhà mặt tiền ở ngoại ô. Sau khi lập gia đình, bạn không còn đi làm công ty mà chủ yếu quản lý việc cho thuê mặt bằng. Hai căn nhà cho thuê mang về khoản thu nhập đủ để cả gia đình chi tiêu, chưa kể một mặt bằng hai mặt tiền cho thuê làm quán cà phê sân vườn.
Thời gian còn lại, bạn cà phê với bạn bè, chăm vườn cây, đi rong chơi bằng môtô. Cuộc sống càng sung túc hơn khi đô thị hóa lan rộng ra ngoại ô, với cơn khát thuê mặt bằng lúc ấy, giá bao nhiêu cũng có người hỏi thuê.
Mọi thứ bắt đầu thay đổi khi kinh tế thay đổi. Hai người thuê lần lượt trả mặt bằng vì không đủ doanh thu để duy trì cửa hàng. Suốt nhiều tháng, hai căn nhà vẫn treo biển cho thuê nhưng rất ít người hỏi.
Khoản thu nhập vốn là nguồn sống chính của gia đình gần như biến mất. Trong khi đó, chi phí thì không giảm. Hai con ngày một lớn, học thêm, học phí, sinh hoạt đều tăng.
Bạn tôi buộc phải tìm thêm việc để có thu nhập. Người từng có rất nhiều thời gian rảnh giờ cũng tất bật từ sáng đến tối nhưng bận đầu óc suy nghĩ nên làm gì.
Khi còn trẻ, tôi cũng từng nghĩ người có nhà cho thuê là sướng, còn mình thì khổ vì tháng nào cũng còng lưng trả nợ. Nhưng sau nhiều năm, mỗi người lại có một nỗi lo khác nhau.
Người đi làm phụ thuộc vào công việc. Người kinh doanh phụ thuộc vào khách hàng. Người có tài sản cho thuê lại phụ thuộc vào thị trường. Chỉ cần có biến động thì ai cũng áp lực như ai.
Ông bạn tôi thú nhận sai lầm khi sống nhờ tài sản cho thuê ngần ấy năm qua. Lẽ ra, đó phải là kênh để phòng thủ, điều quan trọng đi kèm là nguồn thu có đủ đa dạng hay không. Nếu chỉ dựa vào một nguồn thu nhập, không tốn công sức nhiều nên ăn xài cũng nhiều, khi bị tách khỏi điều kiện ấy, cuộc sống trở nên rất hoang mang.
Vợ chồng tôi cũng từng trải qua những tháng ngày đắn đo giữa hai lựa chọn: cố gắng mua một căn hộ nhỏ ở trung tâm TP HCM hay chấp nhận đi xa hơn để có một không gian sống rộng rãi, phù hợp với khả năng tài chính. Thời điểm đó, ngân sách của gia đình tôi chỉ khoảng 2 tỷ đồng. Với số tiền này, việc sở hữu một căn nhà ở khu vực trung tâm gần như nằm ngoài khả năng. Ngay cả những căn hộ ở vị trí thuận tiện cũng khiến chúng tôi phải gánh áp lực vay nợ lớn trong nhiều năm.
Thú thật, ai cũng thích sống gần nơi làm việc. Tôi làm việc ở Quận 2, nếu ở nội thành thì việc đi lại sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Nhưng sau nhiều lần tính toán, vợ chồng tôi nhận ra rằng nếu cứ giữ suy nghĩ "nhất định phải mua được nhà ở trung tâm" thì có thể sẽ bỏ lỡ những lựa chọn phù hợp hơn với điều kiện thực tế của mình. Cuối cùng, chúng tôi quyết định mua nhà ở Bình Dương.
Từ nhà đến chỗ làm, mỗi ngày tôi mất hơn hai giờ cho cả hành trình đi và về. Đó rõ ràng là một sự đánh đổi. Những buổi sáng phải dậy sớm hơn, những chiều tan sở về muộn hơn đôi chút, nói là không vất vả thì không đúng. Nhưng đổi lại, gia đình tôi có được một không gian sống thoải mái mà nếu ở trung tâm với cùng số tiền đó, có lẽ rất khó sở hữu.
Đường sá trong khu dân cư khá rộng, mật độ xe cộ không quá dày đặc. Những ngày hè như hiện nay, các con tôi có thể đạp xe, chạy nhảy ngoài trời cùng bạn bè trong khu. Buổi tối, trẻ con vẫn tụ tập vui chơi trước nhà mà cha mẹ không quá lo lắng về xe cộ hay khói bụi. Nhiều năm thuê nhà ở trung tâm thành phố đông đúc, tôi mới thấy những điều tưởng chừng đơn giản ấy lại có giá trị đến nhường nào.
>> Giá trị 10 năm chuyển nhà từ Gò Vấp ra Quận 2
Thực tế, đời sống ở Bình Dương hiện nay cũng không còn như hình dung của nhiều người trước đây. Hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện, đường sá thông thoáng. Các dịch vụ thiết yếu từ trường học, bệnh viện đến siêu thị, trung tâm thương mại đều có đầy đủ. Gia đình tôi không cảm thấy thiếu thốn hay bất tiện trong sinh hoạt hằng ngày.
Quan sát xung quanh, tôi cũng thấy không ít gia đình trẻ có xu hướng dịch chuyển từ khu vực trung tâm ra các đô thị vệ tinh hoặc vùng ven. Không phải vì họ không thích trung tâm, mà bởi họ bắt đầu ưu tiên chất lượng môi trường sống hơn. Nội đô hiện nay ngày càng đông đúc, ngột ngạt, kẹt xe thường xuyên, giá nhà đất liên tục tăng cao. Trong khi đó, nhiều khu đô thị mới ở vùng ven được quy hoạch khá bài bản, không gian xanh nhiều hơn, mật độ dân cư hợp lý hơn. Với những người xác định ở lâu dài để xây dựng cuộc sống gia đình, đây là những yếu tố đáng cân nhắc.
Tất nhiên, vẫn có người chấp nhận trả giá cao để đổi lấy sự thuận tiện trong việc đi làm. Nhưng ngày càng có nhiều người như tôi sẵn sàng đi xa hơn một chút để có không gian sống tốt hơn và giảm áp lực tài chính. Với riêng tôi, lựa chọn vùng ven là quyết định phù hợp với hoàn cảnh của gia đình mình. Thay vì dồn toàn bộ nguồn lực vào một căn nhà ở trung tâm và mang gánh nặng nợ nần kéo dài, tôi chọn một phương án vừa sức hơn để vẫn có thể dành tiền cho con cái, cho những nhu cầu khác của cuộc sống.
Tôi nghĩ những khu vực như Bình Dương, Hóc Môn hay Cần Giờ vẫn còn nhiều dư địa phát triển hạ tầng trong tương lai. Đây có thể là lựa chọn phù hợp cho những người mua để ở lâu dài, thay vì đặt nặng câu chuyện đầu tư ngắn hạn hay phải sở hữu nhà ở khu vực trung tâm bằng mọi giá.
Chiều qua, tôi mới nghe được một lời nhận xét của bà hàng xóm cạnh nhà về con trai mình: "5 tuổi rồi mà mới cộng được mấy số một chữ số à? Chưa biết trừ luôn sao? Chưa đánh vần được thì vào lớp một kiểu gì?". Tôi chỉ cười vì đã nghe những câu như thế quá nhiều.
Đúng là con tôi 5 tuổi mới biết cộng những phép tính đơn giản với số có một chữ số. Con thuộc bảng chữ cái nhưng chưa thể ghép vần để đọc. Nếu đem so với nhiều bạn cùng tuổi, con có vẻ chậm hơn ở khá nhiều kỹ năng. Có thời gian, tôi cũng sốt ruột. Mỗi lần mở mạng xã hội lại thấy những đứa trẻ 4-5 tuổi đọc vanh vách, làm toán nhanh, nói tiếng Anh lưu loát. Mỗi lần đi họp phụ huynh hay gặp người quen, câu hỏi đầu tiên thường là: "Con đọc được chưa?", "biết làm Toán đến đâu rồi?".
Tôi cũng từng thử ép con học nhiều hơn. Buổi tối, hai mẹ con ngồi tập đánh vần. Nhưng chỉ vài phút là con tôi mất tập trung, mắt đỏ hoe, giọng lí nhí: "Mẹ ơi, con mệt quá". Có hôm cả hai cùng mệt mỏi, tôi cáu gắt còn con thì khóc. Sau những lần như vậy, tôi nhận ra mình đang cố biến con thành phiên bản mà người lớn mong muốn, chứ không phải giúp con học theo tốc độ của chính mình.
Thế rồi, tôi quyết định chậm lại. Thay vì bắt con học thật nhiều, tôi đọc sách cùng con mỗi tối. Thay vì hỏi hôm nay con học được mấy chữ, tôi hỏi con có điều gì khiến con vui nhất trong ngày. Điều thú vị là khi không còn áp lực, con tôi cũng tiến bộ từng chút một. Hôm nay, con cộng được phép tính mà tuần trước còn lúng túng. Hôm sau, con tự nhận ra một chữ cái trong cuốn truyện. Những bước tiến ấy nhỏ bé, nhưng đều là nỗ lực của con.
>> Sốt ruột vì con 5 tuổi kém xa bạn bè học tiền tiểu học
Tôi không phủ nhận việc học sớm có thể mang lại lợi thế. Mỗi gia đình có cách nuôi dạy khác nhau. Có những đứa trẻ tiếp thu rất nhanh và điều đó đáng được ghi nhận. Nhưng tôi cũng mong người lớn đừng vội coi những đứa trẻ phát triển chậm hơn một chút là "chậm", "kém" hay "đáng lo" chỉ vì các con chưa đạt một cột mốc nào đó ở đúng độ tuổi.
Sự phát triển của trẻ không phải lúc nào cũng đi theo một đường thẳng. Có em biết đọc từ rất sớm nhưng vụng về trong giao tiếp. Có em làm Toán nhanh nhưng lại mất nhiều thời gian để tự lập. Cũng có em năm tuổi chưa biết đánh vần, nhưng rất biết quan sát, giàu lòng trắc ẩn và luôn sẵn sàng chia sẻ đồ chơi với bạn. Nếu chỉ dùng một vài kỹ năng học tập để đánh giá cả một đứa trẻ, có lẽ chúng ta đã bỏ qua rất nhiều điều đáng quý.
Đến bây giờ, mỗi khi ai đó nói: "Con chị chậm quá", tôi không còn thấy tổn thương như trước. Tôi chỉ mỉm cười và nghĩ rằng, con tôi chỉ đang lớn lên theo nhịp của riêng mình. Tôi không cần con phải chạy đua với những đứa trẻ khác, chỉ cần hôm nay tốt hơn chính con của ngày hôm qua là được.
Tôi tin rằng, trong hành trình trưởng thành, tốc độ không phải là điều quyết định tất cả. Một đứa trẻ được yêu thương, được tôn trọng và được lớn lên mà không phải mang gánh nặng so sánh có lẽ sẽ đi xa hơn rất nhiều so với một đứa trẻ luôn sống trong áp lực phải "không được chậm hơn ai".
