Ngày 20-4, một ngày trước khi kết thúc lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, đàm phán giữa Mỹ và Iran có nguy cơ sụp đổ hơn bao giờ hết khi Washington tấn công tàu hàng của Iran vì cho rằng tàu hàng này vi phạm lệnh phong tỏa, khiến Tehran sau đó trả đũa bằng máy bay không người lái.
Vụ tấn công cho thấy rõ sự thiếu tin tưởng lẫn nhau giữa Mỹ và Iran, cũng như nguy cơ chiến tranh quay trở lại vùng Vịnh khi lệnh ngừng bắn kết thúc vào ngày 21-4.
Vụ tấn công diễn ra khi Mỹ dự kiến sẽ cử một phái đoàn do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu để đến Pakistan đàm phán dự kiến vào tối ngày 20-4.
Trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Donald Trump tiếp tục gia tăng sức ép đe dọa sẽ phá hủy các nhà máy điện và cầu của nước này nếu không đạt được thỏa thuận.
Cuối tuần qua, nhà lãnh đạo Mỹ đã có những tuyên bố trái ngược khi nói rằng Iran đã “đồng ý với mọi thứ” và đã mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz.
Nhưng thay vì có động thái có đi có lại, ông tuyên bố Mỹ sẽ tiếp tục phong tỏa hàng hải đối với Iran dẫn đến phản ứng mạnh của Tehran khi bác bỏ việc giao nộp uranium làm giàu cho Mỹ và tuyên bố eo biển Hormuz vẫn đóng.
Cuối ngày 19-4, truyền thông Iran đưa tin nước này sẽ không tiếp tục đàm phán với Washington. Theo giới quan sát, các quan chức Iran dường như nghi ngờ rằng việc ông Trump nói về thỏa thuận có thể chỉ là vỏ bọc cho một cuộc tấn công bất ngờ.
“Trong khi tuyên bố ngoại giao và sẵn sàng đàm phán, Mỹ đang có những hành vi không hề cho thấy sự nghiêm túc trong việc theo đuổi tiến trình ngoại giao” – người phát ngôn Esmaeil Baghaei của Bộ Ngoại giao Iran nói, cáo buộc vụ tấn công như “cướp biển” của Mỹ vào một tàu hàng của Iran cũng như phong tỏa các cảng của Tehran. Iran còn tố Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn khi chậm trễ thực hiện lệnh ngừng bắn ở Lebanon.
Ngày 20-4, nói về triển vọng đàm phán, lãnh đạo Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi nói rằng việc này còn tùy thuộc vào việc Mỹ có gửi đi những tín hiệu tích cực hay không.
Nhưng trên đấu trường đàm phán này, Iran sẽ kiên quyết hành động vì lợi ích quốc gia và có những lằn ranh đỏ, những điều kiện không thể nhượng bộ. Ba yêu cầu của Iran trước khi bước vào vòng đàm phán vòng hai bao gồm: ngừng bắn ở Lebanon, chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran và bỏ phong tỏa các tài sản của Tehran.
Kể từ đầu cuộc chiến, việc đánh giá mức độ chân thành và chính xác của các tuyên bố từ Mỹ hay Iran luôn là điều khó khăn.
Sau khi Mỹ và Israel ám sát hàng loạt lãnh đạo của Iran, hầu như không thể đoán chiến lược của Iran cũng như chính xác những ai đang nắm quyền. Bất chấp những tuyên bố cứng rắn, theo giới phân tích, Tehran không có nhiều lựa chọn.
“Tôi nghĩ khả năng cao chúng ta sẽ thấy một phái đoàn Iran đến đàm phán. Các lựa chọn chiến lược trước mắt Iran đã trở nên khá hạn chế. Ngoài chiến tranh, họ chỉ còn lựa chọn đàm phán. Tôi nghĩ Iran muốn đàm phán, nhưng họ muốn đàm phán trên những điều khoản mà rõ ràng là họ vẫn chưa đồng ý với Mỹ”, nhà nghiên cứu Rashid Al-Mohanadi nhận định. Đài CNN dẫn các nguồn tin từ Tehran nói rằng phái đoàn của nước này sẽ đến Pakistan vào 21-4.
Đối với Tổng thống Trump, vài ngày tới sẽ là là phép thử cho thấy chiến lược hăm dọa quen thuộc của ông có thể tạo ra những cơ hội ngoại giao hay đang mất dần hiệu quả.
Nếu thất bại, ông Trump có thể đứng trước lựa chọn leo thang sự can thiệp quân sự để giải quyết vấn đề – điều rõ ràng sẽ gây ra những hậu quả thảm khốc đối với nền kinh tế toàn cầu và mức độ tín nhiệm đang sụt giảm của chính ông.
Theo ông Mohammad Eslami, nhà nghiên cứu về Trung Đông và Bắc Phi tại Đại học Tehran, những tín hiệu trái chiều vừa qua có thể là chiến lược đàm phán có tính toán. “Iran đóng cửa eo biển để rồi mở lại, đó là một động thái đàm phán”, ông nói với Đài Al Jazeera.
Việc Mỹ bắt giữ tàu Iran là hành động nhằm giữ thể diện, và cuộc tấn công đáp trả của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sau đó cho thấy Tehran không hề nhượng bộ, theo ông Eslami.
Nhưng điều khó đoán chính là liệu những tính toán này có thể dẫn đến một thỏa thuận hay không. “Mỹ không có một chiến lược rõ ràng khi bắt đầu cuộc chiến này. Tôi không mấy lạc quan về các cuộc đàm phán. Nếu không đạt được thỏa thuận, chiến tranh sẽ tiếp diễn”, ông Eslami nhận định.
Theo TASS, ông Peskov nói rằng các bên phải chuẩn bị kỹ càng trước đó và yêu cầu ý chí chính trị từ Kyiv.
Bình luận được đưa ra sau khi Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha cho biết đã đề nghị Thổ Nhĩ Kỳ chủ trì cuộc gặp giữa lãnh đạo Nga và Ukraine nhằm khôi phục đàm phán hòa bình. Chưa rõ phản ứng của Thổ Nhĩ Kỳ với đề nghị này.
Tổng thống Zelensky khẳng định Ukraine sẵn sàng gặp đại diện Nga dưới bất kỳ hình thức nào vào bất kỳ thời điểm nào, nhưng loại trừ hai địa điểm là Nga và Belarus. Cuộc đàm phán 3 bên giữa Kyiv, Washington và Moscow đã bị gác lại do Mỹ chuyển tập trung vào tình hình chiến sự Trung Đông.
Trong một diễn biến khác, Ukraine đã được Liên minh châu Âu (EU) thông qua gói vay 90 tỉ euro nhờ Hungary thôi phủ quyết. Ông Zelensky nói rằng nếu không có nguồn tiền này, Ukraine sẽ gặp khó trong việc sản xuất số lượng vũ khí mà nước này có khả năng sản xuất.
Tại thành phố cảng Odesa ở miền nam Ukraine, một cuộc tấn công bằng UAV đêm 26.4 đã làm bị thương 14 người, trong đó có 2 trẻ em, theo giới chức sở tại. Những tiếng nổ đầu tiên được ghi nhận vào khoảng 1 giờ 30 sáng, khi lực lượng phòng không cảnh báo các UAV Nga tiếp cận thành phố.
Thống đốc tỉnh Odesa Oleh Kiper cho biết các đòn tấn công đã trúng vào khu dân cư và một khách sạn tại quận Prymorskyi, gây ra nhiều đám cháy cục bộ. Ông Serhii Lysak, người đứng đầu chính quyền quân sự thành phố Odesa, mô tả đây là "một đêm vô cùng khó khăn" khi các tòa nhà chung cư, nhà riêng và phương tiện bị ảnh hưởng trên diện rộng.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 27.4 cho hay Nga đã bắn khoảng 1.900 UAV tấn công, gần 1.400 quả bom dẫn đường mạnh mẽ và khoảng 60 tên lửa các loại vào Ukraine trong tuần qua. "Hệ thống phòng không của Ukraine hiện đã cho thấy tỷ lệ thành công rất cao trong việc đánh chặn UAV trên 90%. Và Ukraine cần tiếp tục nỗ lực để đảm bảo tỷ lệ này tiếp tục tăng lên... ", báo The Guardian dẫn lời ông Zelensky cho hay.
Về phần mình, Bộ Quốc phòng Nga ngày 27.4 cho hay lực lượng nước này đã kiểm soát 2 khu dân cư ở Sumy và Donetsk, đồng thời đánh chặn 114 UAV và 2 quả bom thông minh từ phía Ukraine.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 26.4 cho biết ông đã có "những cuộc trao đổi tích cực" với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Zelensky trong nỗ lực thúc đẩy chấm dứt xung đột tại Ukraine.
Phát biểu trên Fox News, ông Trump nói Mỹ đang "nỗ lực giải quyết vấn đề Nga - Ukraine" và bày tỏ hy vọng đạt được kết quả. Ông cho biết đã trao đổi với cả hai nhà lãnh đạo, song không nêu rõ thời điểm diễn ra các cuộc tiếp xúc.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng cho rằng căng thẳng cá nhân giữa ông Putin và ông Zelensky là "vô lý" và có thể cản trở tiến trình giải quyết xung đột. "Thù hận là điều không tốt khi bạn đang cố gắng giải quyết một vấn đề", ông nói.
Trong một diễn biến khác, lãnh đạo CHDCND Triều Tiên Kim Jong-un khẳng định sẽ tiếp tục ủng hộ Nga và thúc đẩy hợp tác quân sự song phương, theo KCNA.
Phát biểu tại lễ khánh thành khu tưởng niệm các binh sĩ Triều Tiên thiệt mạng trong các cuộc giao tranh tại khu vực Kursk (Nga) ngày 26.4, ông Kim nhấn mạnh Bình Nhưỡng sẽ "ủng hộ hoàn toàn" các chính sách của Moscow trong việc bảo vệ chủ quyền và lợi ích an ninh. Theo Reuters, Triều Tiên đã điều khoảng 14.000 binh sĩ đến tỉnh Kursk (Nga).
Nga và Triều Tiên đã ký Hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2024 trong chuyến thăm Bình Nhưỡng của Tổng thống Putin, trong đó có điều khoản phòng thủ chung.
Tại sự kiện, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrei Belousov cho biết hai bên đã nhất trí tăng cường hợp tác quân sự theo hướng "ổn định, lâu dài", đồng thời dự kiến ký kế hoạch hợp tác giai đoạn 2027 - 2031 vào cuối năm nay. Kế hoạch hợp tác 5 năm "hướng đến sự chuẩn bị cho thời kỳ hậu xung đột Ukraine", theo nhận định của ông Lim Eul-chul, giáo sư tại Viện nghiên cứu viễn Đông thuộc Đại học Kyungnam (Hàn Quốc).
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk ngày 27.4 gặp Thủ tướng Ukraine Yuliia Svyrydenko tại thành phố Rzeszow (đông nam Ba Lan). Tại đây, ông Tusk cho biết nước này đang triển khai dự án xây dựng một đội UAV hiện đại, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Ukraine và nguồn tài trợ của châu Âu, theo The Kyiv Independent.
Nhà lãnh đạo Ba Lan nhấn mạnh Kyiv đã chứng minh năng lực trong lĩnh vực UAV và là đối tác đáng tin cậy trong việc tăng cường năng lực phòng thủ trước các mối đe dọa trên không. "Dự án UAV của Ba Lan sẽ được hỗ trợ bởi chuyên môn và kinh nghiệm từ Ukraine", ông nói, đồng thời cho rằng lực lượng UAV mới sẽ góp phần nâng cao an ninh không chỉ cho Ba Lan mà còn cho các đồng minh.
Về phía Ukraine, Thủ tướng Svyrydenko cho rằng hợp tác với Ba Lan sẽ tăng cường an ninh cho cả hai nước. "Chúng ta đang sát cánh trong cuộc chiến vì tự do và hòa bình", bà nói.
Trong một diễn biến khác, Tổng thống Zelensky cho biết thêm ba quốc gia đã cam kết đóng góp khoảng 400 triệu euro cơ chế Danh sách yêu cầu ưu tiên của Ukraine (PURL). Ông Zelensky cho hay các cam kết này đạt được sau các cuộc họp gần đây tại Síp.
Theo Ukrinform, PURL là cơ chế được Mỹ và NATO thông qua vào tháng 7.2025, cho phép các nước thành viên và đối tác của liên minh mua vũ khí Mỹ để gửi tới Ukraine.
Ngoài ra, ông Zelensky cũng làm rõ kế hoạch phân bổ khoản giải ngân đầu tiên trị giá 45 tỉ euro từ gói vay 90 tỉ euro của EU cho năm 2026. Theo đó, nguồn vốn sẽ ưu tiên cho năng lực sản xuất quốc phòng trong nước, phát triển UAV và bảo vệ hạ tầng năng lượng trước mùa đông. "Chúng tôi kỳ vọng vài tỉ euro sẽ được bơm trực tiếp vào nền kinh tế để bảo vệ năng lượng", ông nói.
Bộ Ngoại giao Iran ngày 26/5 cáo buộc quân đội Mỹ "tiếp tục thực hiện các hành động bất hợp pháp và phi lý" sau khi lệnh ngừng bắn giữa hai nước có hiệu lực từ ngày 8/4.
Cơ quan này khẳng định Washington đã thực hiện "hành động vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận" ở tỉnh Hormozgan trong vòng 48 giờ qua, đề cập cuộc tập kích của Mỹ nhằm vào thành phố cảng miền nam Bandar Abbas rạng sáng cùng ngày.
Bộ Ngoại giao Iran khẳng định Tehran "sẽ không ngần ngại bảo vệ đất nước và không bỏ qua hành vi xấu xa nào", song không giải thích thêm.
Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei hôm 26/5 cho biết Mỹ đang mất đi sức ảnh hưởng ở Trung Đông, đề nghị các nước trong khu vực ngừng cho phép Washington đặt căn cứ trên lãnh thổ. Ông cho rằng Mỹ đang ngày càng đánh mất vị thế và không còn "nơi trú ẩn an toàn nào" để thực hiện hành động gây hấn.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan phụ trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, trước đó thông báo đã tiến hành các cuộc tập kích mang tính phòng vệ nhằm vào miền nam Iran, để bảo vệ các binh sĩ trước mối đe dọa từ đối phương. Theo cơ quan này, trong số các mục tiêu có bãi phóng tên lửa và tàu Iran "đang tìm cách rải thủy lôi".
Fox News dẫn lời một quan chức Mỹ cấp cao cho biết nước này đã phát hiện hai tàu Iran đang triển khai thủy lôi ở eo biển Hormuz, thêm rằng lực lượng Mỹ cũng đã phản ứng sau khi các chiến đấu cơ bị tên lửa đối phương nhắm mục tiêu.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã khai hỏa sau khi phát hiện "máy bay thù địch" xâm nhập không phận tại khu vực vịnh Ba Tư. Lực lượng này thêm rằng đã hạ một máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper của Mỹ, đồng thời nhắm bắn khiến UAV hạng nặng RQ-4 và tiêm kích tàng hình F-35 phải cơ động rời khỏi không phận Iran.
Bất chấp các cuộc tập kích mới, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết hai nước vẫn có thể đạt được thỏa thuận hòa bình, đồng thời khẳng định rằng eo biển Hormuz phải được mở cửa "bằng cách này hay cách khác". Iran đã phong tỏa gần như hoàn toàn tuyến đường vận chuyển dầu mỏ, khí đốt quan trọng này sau khi xung đột Trung Đông bùng phát hôm 28/2.
Các tuyên bố trước đó cho thấy hai bên đã đạt được tiến triển về thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt giao tranh và khôi phục hoạt động hàng hải ở eo biển Hormuz. Thỏa thuận này sẽ cho các nhà đàm phán 60 ngày để giải quyết các vấn đề phức tạp hơn, trong đó có chương trình hạt nhân của Iran.
Truyền thông Iran cho biết Tehran muốn đưa vào bản ghi nhớ điều khoản về giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng.
