Suốt nhiều năm qua, chúng ta đã chứng kiến tài nguyên, công sức, thời gian và sức sống của cả gia đình lẫn học sinh bị dồn vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10 – cuộc đua khốc liệt chỉ để ‘giành’ được một ‘cái ghế có sẵn’ mà xã hội đang phân phối.
Hệ sinh thái giáo dục mà ai cũng chạy đua với thi cử đã và đang vận hành bằng nhiên liệu của nỗi sợ: sợ con thua bạn thua bè, sợ không có chỗ đứng, sợ làm cha mẹ thất bại. Việc thay đổi bỏ thi tuyển sinh lớp 10 đại trà, chuyển sang xét tuyển là một nỗ lực để phá vỡ vòng lặp khốc liệt này, khiến các em không còn phải “chạy đua” đến kiệt sức ngay trong những tháng ngày tuổi thơ tươi đẹp nhất của mình.
Nhiều người sẽ lo lắng rằng nếu không có áp lực thi cử, ở đây là thi tuyển sinh lớp 10, học sinh sẽ đánh mất động lực. Tuy nhiên, sự thật là chúng ta đang nhầm lẫn giữa sự tuân phục do sợ hãi và động lực học tập chân chính. Tôi tin rằng trong thế giới đầy biến động mà các em sẽ lớn lên, động lực bền vững nhất không đến từ việc ganh đua điểm số, mà cần đến từ chí nguyện sống (purpose).
Để giữ động lực cho học sinh mà không cần đến những áp lực không đáng, chúng ta cần làm 2 việc:
Thứ nhất, giúp trẻ tìm ra “điểm nung nấu” của riêng mình. Đó là những vấn đề, những chủ đề mà khi nghĩ đến, hệ thần kinh và thân thể của trẻ phản ứng mạnh mẽ: thân thể ấm lên, mắt sáng lên, năng lượng hừng hực. Đây là tín hiệu chân thật nhất từ cơ thể giúp xác nhận sự say mê đích thực. Khi một đứa trẻ tìm được chí nguyện, tự trẻ sẽ có kỷ luật và nỗ lực để vượt khó mà không cần bất kỳ hình phạt hay kỳ vọng áp đặt nào.
Thứ hai, chuyển từ việc đánh giá theo chuẩn đồng nhất sang đánh giá theo tiến bộ cá nhân. Thay vì nhìn vào điểm số và thứ hạng để so sánh với bạn bè, chúng ta hãy nhìn vào sự phát triển của từng em qua thời gian. Mỗi đứa trẻ là một vũ trụ riêng biệt, có nhịp độ và cách học riêng. Khi được ghi nhận tiến trình nỗ lực chân thực và cá nhân hóa, động lực nội tại của các em sẽ tự nhiên nảy nở.
Nếu không dùng bài thi đại trà, làm sao để các trường chất lượng tốt chọn được đúng học sinh phù hợp? Lời giải nằm ở việc chúng ta phải thay đổi giả định về “tài năng” và “sự xuất sắc”.
Chúng ta cần bỏ quan niệm rằng giáo dục là quá trình tìm ra những viên ngọc thô có sẵn qua các bài kiểm tra sàng lọc. Giáo dục bản chất là quá trình kiến tạo. Các trường THPT chất lượng tốt nên chuyển hướng tuyển sinh dựa trên sự phù hợp giữa định hướng, triết lý của nhà trường và bản thể độc đáo của học sinh.
Mỗi học sinh không nên bị đánh giá chỉ qua năng lực giải đề toán, vật lý hay ngữ văn, mà cần được nhìn nhận qua cách các em nhào nặn những kiến thức, trải nghiệm, và cả những khao khát của mình thành một “hợp kim” độc nhất.
Một trường chất lượng cao có thể chọn những học sinh không giỏi đều mọi môn, nhưng lại xuất sắc trong tư duy hệ thống, hoặc có khả năng đồng cảm sâu sắc và cam kết với các dự án cộng đồng thực tế. Bằng cách xét tuyển dựa trên hồ sơ quá trình học tập (portfolio), năng lực thực tiễn và khát vọng của từng em, nhà trường sẽ không chỉ chọn được những học sinh giỏi tuân theo công thức, mà sẽ tìm được những nhà sáng tạo dám sống thật, có đam mê, có tư duy độc lập, tò mò khám phá theo hướng riêng, nhờ đó có khả năng đóng góp giá trị nguyên bản cho xã hội.
Sự thay đổi chính sách này là một thách thức thích nghi rất lớn, đòi hỏi sự thay đổi sâu sắc trong quan niệm, triết lý và giá trị của toàn hệ thống – từ các nhà lãnh đạo, quản lý, giáo viên đến cha mẹ học sinh – chứ không đơn thuần chỉ là một quyết định hành chính.
Tiến trình chuyển đổi chắc chắn sẽ có trắc trở, khó khăn, bộc lộ những điểm chưa hoàn thiện so với trước đây, nhưng đó là một bước lùi cần thiết của hệ thống để chúng ta tiến lên phía trước, đưa giáo dục thực sự quay về với sứ mệnh kiến tạo những con người toàn vẹn và có giá trị không thể thay thế. Đó mới là những con người cần thiết nhất trong thời đại AI.
Yêu cầu về trình độ ngoại ngữ của học sinh trường chất lượng cao được đề cập trong quyết định của UBND thành phố, hiệu lực từ ngày 7/5.
Theo đó, ở tiêu chí về kết quả giáo dục và cam kết chất lượng, học sinh THCS phải đạt tối thiểu trình độ ngoại ngữ B1, tương đương bậc 3 theo khung năng lực 6 bậc của Việt Nam. Với hệ THPT, yêu cầu đầu ra là tối thiểu B2 (bậc 4/6). Thành phố cho biết việc này phù hợp với điều kiện của trường và nhu cầu học sinh.
Đây là điểm mới so với quy định cũ có từ năm 2013. Hiện các trường chất lượng cao chủ yếu dạy tiếng Anh.
Hiện, B1, B2 là chuẩn đầu ra ngoại ngữ của nhiều trường đại học. Ví dụ, trường Đại học Thương mại quy định sinh viên chương trình chuẩn, không thuộc các ngành ngôn ngữ, đạt bậc 3/6, còn nhóm theo hệ định hướng chuyên sâu nghề nghiệp quốc tế phải đạt 4/6.
Ở Đại học Kinh tế Quốc dân, chuẩn đầu ra tiếng Anh với sinh viên chương trình chuẩn là 5.5 IELTS, chương trình chất lượng cao là 6.0 IELTS (tương đương B2).
Ngoài tiêu chí về ngoại ngữ, các trường chất lượng cao phải có ít nhất 90% học sinh đạt kết quả khá; có giải học sinh giỏi, nghiên cứu khoa học cấp thành phố trở lên. Các em được tham gia các hoạt động giáo dục kỹ năng, xã hội, định hướng nghề nghiệp. Mức độ hài lòng của cha mẹ học sinh phải đạt tối thiểu 80%, qua khảo sát hàng năm. Tất cả tương đương quy định cũ.
Hà Nội hiện có 23 trường chất lượng cao, trong đó 17 trường công lập. Những trường này gần như tự chủ chi thường xuyên (lương, sửa chữa cơ sở vật chất...), được tuyển trái tuyến, có thể thi tuyển thay vì nhận theo tuyến. Sĩ số lớp đạt chuẩn (35-45 học sinh, tùy bậc học).
Ngoài chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trường chất lượng cao có thể dạy thêm các chương trình nâng cao, bổ trợ. Phụ huynh phải đóng học phí (khoảng 3-6 triệu đồng một tháng), thay vì được miễn như ở trường đại trà, kèm một số khoản như học tăng cường, hoạt động ngoại khóa, xe đưa đón...
Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cho biết: từ số thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào lớp 10 năm học 2026-2027, học sinh lớp 9 sẽ cân nhắc để đổi nguyện vọng, nếu muốn. Thời gian thay đổi nguyện vọng trong khoảng từ ngày 4 đến 8-5-2026 (thực hiện trực tuyến trên cổng tuyển sinh lớp 10).
Đặc biệt, trong khoảng thời gian này, hệ thống tuyển sinh lớp 10 sẽ có thêm 5 trường THPT mới thành lập, học sinh có thể đăng ký nguyện vọng vào những trường này, cụ thể là:
Trường THPT phường Đông Hưng Thuận tại phường Đông Hưng Thuận (quận 12, TP.HCM cũ) tuyển 810 học sinh. Đây là dự án trường THPT mới hoàn toàn, đang đẩy nhanh tiến độ để kịp đưa vào sử dụng trước khi khai giảng năm học mới.
Trường THPT phường Tân Phú tại phường Tân Phú (chuyển đổi từ trụ sở UBND quận Tân Phú, TP.HCM cũ) tuyển 675 học sinh.
Trường TH, THCS và THPT phường Thới An tại phường Thới An (chuyển đổi từ trụ sở UBND quận 12, TP.HCM cũ) tuyển 450 học sinh.
Trường THPT phường Dĩ An tại phường Dĩ An (cải tạo, nâng cấp Trường trung cấp nghề khu công nghiệp ở Bình Dương cũ) tuyển 720 học sinh.
Trường THPT phường Phú Mỹ tại phường Phú Mỹ (thuộc Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) tuyển 675 học sinh lớp 10. Đây là trường mới hoàn toàn, đã hoàn thành, hiện đang chờ bàn giao để đưa vào sử dụng.
Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cho biết: số học sinh tốt nghiệp lớp 9 năm học 2025 - 2026 dự kiến là 169.079 em, tăng 42.734 học sinh so với năm học trước. Trong đó, khu vực 1 tăng 29.848 học sinh; khu vực 2 tăng 8.419 học sinh; khu vực 3 tăng 4.467 học sinh.
Năm học 2026-2027, các trường THPT trên địa bàn TP sẽ tuyển 118.955 chỉ tiêu (đạt 70,35%);
Các Trung tâm Giáo dục thường xuyên - Giáo dục nghề nghiệp sẽ tuyển 16.226 (đạt 9,60%). Như vậy, tổng tỉ lệ chỉ tiêu đạt được của khối trường - trung tâm công lập là 135.181/169.079 học sinh (đạt 79,95%).
Được biết, thời gian thi tuyển sinh lớp 10 năm 2026 - 2027 tại TP.HCM vào hai ngày 1 và 2-6. Thí sinh sẽ phải hoàn thành 3 môn thi: ngữ văn, toán, ngoại ngữ. Riêng thí sinh dự thi lớp 10 chuyên hoặc tích hợp sẽ dự thi thêm bài thi môn chuyên/tích hợp.
Trong đó, ngày 1-6, buổi sáng thi môn ngữ văn, buổi chiều thi môn ngoại ngữ. Ngày 2-6, buổi sáng thi môn toán, buổi chiều thi môn chuyên/tích hợp.
Từ hôm nay 18-4, ĐH Quốc gia TP.HCM chính thức mở cổng đăng ký dự thi đánh giá năng lực đợt 2 năm 2026.
Kỳ thi đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM đợt 2 năm 2026 sẽ diễn ra sáng 24-5 tại: TP.HCM, Huế, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai, Đồng Tháp và An Giang (theo đơn vị hành chính cấp tỉnh sau sáp nhập).
Thí sinh sẽ có một tuần đăng ký dự thi đợt 2, kết thúc vào ngày 25-4. Kết quả thi đợt 2 sẽ được công bố ngày 6-6. Lệ phí đăng ký dự thi: 360.000 đồng.
Thí sinh có thể thanh toán bằng một trong năm phương thức sau: QR Code của ngân hàng, ví Viettel Money, ví điện tử FPTPay, ví Momo, ví Payoo (đại lý Payoo). Thời gian thí sinh cần hoàn thành việc nộp lệ phí dự thi: đến hết ngày 26-4.
Thí sinh đã hoàn tất thanh toán theo đúng phương thức và trong thời gian quy định, hệ thống sẽ tự động cập nhật và hiển thị trạng thái "Đã thanh toán" trên tài khoản đăng ký dự thi của thí sinh.
Cấu trúc và nội dung đề thi đánh giá ĐH Quốc gia TP.HCM năm 2026 được xây dựng trên cơ sở cấu trúc đề thi đánh giá năng lực năm 2025, bảo đảm phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Đề thi được xây dựng nhằm đánh giá toàn diện năng lực học ĐH của thí sinh, bảo đảm tính công bằng và cơ hội tiếp cận giáo dục ĐH cho mọi đối tượng.
Sau khi hoàn thành đợt 1, nhiều thí sinh băn khoăn có nên tiếp tục đăng ký dự thi đợt 2 hay không. Theo các chuyên gia tuyển sinh, nếu còn mục tiêu cải thiện điểm số và đủ điều kiện tham gia, thí sinh nên tận dụng thêm cơ hội này để gia tăng khả năng trúng tuyển vào ngành học mong muốn. Vì trên thực tế, những năm gần đây phổ điểm kỳ thi đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM đợt 2 thường cao hơn đợt 1.
Theo TS Nguyễn Quốc Chính - Giám đốc Trung tâm khảo thí và đánh giá chất lượng đào tạo (ĐH Quốc gia TP.HCM), kết quả thi đợt 1 năm nay cho thấy phổ điểm có dạng gần phân bố chuẩn, với điểm trung bình và trung vị cùng ở mức 682 điểm.
"Kết quả thi cho thấy chất lượng đề thi tiếp tục được nâng cao với khả năng phân hóa tốt. Phổ điểm trải rộng với độ lệch chuẩn bằng 141,2 thể hiện khả năng phân loại thí sinh tốt.
Đáng chú ý, khoảng 30% thí sinh đạt dưới 600 điểm, 55% dưới 700 điểm, trong khi chỉ khoảng 6% đạt từ 900 điểm trở lên. Điều này cho thấy sự phân tầng rõ rệt giữa các nhóm năng lực", ông Chính nhận định.
Kết quả thi đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM hiện được hơn 100 trường ĐH, CĐ trên cả nước sử dụng trong công tác tuyển sinh. Kết quả kỳ thi được các trường sử dụng xét tuyển theo nhiều cách khác nhau, phụ thuộc vào đề án riêng của từng đơn vị.
