Chỉ thị mới ban hành của Thủ tướng Chính phủ về kỳ thi tốt nghiệp THPT đã chỉ rõ một trong những hạn chế, bất cập trong công tác tổ chức kỳ thi những năm qua, đó là việc chấm thi tự luận ở một số địa phương còn chưa bảo đảm tính phân loại, ảnh hưởng đến tính công bằng đối với thí sinh (TS) trên toàn quốc.
Do đó, với kỳ thi năm nay, Thủ tướng yêu cầu việc chấm thi môn tự luận cần thực hiện nghiêm theo đúng biểu điểm, hướng dẫn, bảo đảm tính phân loại, công bằng; tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà trường trong việc dạy và học, ôn tập cho học sinh (HS).
Trước đó, tại hội nghị tập huấn công tác tổ chức thi và kiểm tra kỳ thi năm 2026 do Bộ GD-ĐT tổ chức tháng 4 vừa qua, đại tá Nguyễn Anh Tuấn, Phó cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ (A03) Bộ Công an, cho biết những năm qua dư luận tiếp tục phản ánh nghi vấn một số địa phương có điểm thi tự luận cao bất thường và đặt vấn đề liệu có sự buông lỏng trong quá trình chấm thi.
Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng cũng nhìn nhận, những năm qua, một số địa phương còn khiến dư luận băn khoăn khi công bố kết quả chấm thi. Chẳng hạn có nơi điểm thi môn văn đạt 9 hoặc 9,5 rất nhiều, trong khi bản thân ông từng học chuyên văn ở THPT cũng hiểu rằng để đạt được điểm 7 – 8 môn ngữ văn là rất khó…
Dù đã yêu cầu các địa phương có điểm thi môn ngữ văn các năm trước “cao bất thường” báo cáo và được giải thích về các giải pháp trong quá trình ôn tập môn ngữ văn để có kết quả cao, nhưng lãnh đạo Bộ GD-ĐT cho rằng “chưa hoàn toàn thuyết phục” và cho biết sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát vấn đề này trong kỳ thi năm nay.
Ghi nhận cho thấy năm 2024, điểm thi ngữ văn tăng phi mã, chỉ đứng sau giáo dục công dân, môn vốn được coi là “mưa điểm 10” trong kỳ thi theo chương trình cũ. Trong số 1 triệu TS dự thi, có hơn 90.000 TS đạt điểm văn từ 9 trở lên. Việc “mưa điểm cao” môn ngữ văn cũng là nguyên nhân góp phần khiến số lượng thủ khoa khối C00 trở nên bất thường với 19 TS.
Sau những phát biểu, lo lắng nêu trên, một số ý kiến cho rằng Bộ GD-ĐT nên tổ chức chấm chéo bài thi môn tự luận duy nhất để tránh tình trạng giáo viên có thể có chủ trương “chấm lỏng” cho HS của địa phương mình. Đặc biệt, kết quả của kỳ thi vẫn được hầu hết các trường ĐH dùng để xét tuyển ĐH.
Tuy nhiên, trong lịch sử thi cử thì việc chấm đổi chéo bài thi tốt nghiệp THPT đã từng được áp dụng và cũng từng gây “chấn động” dư luận bởi tiêu cực trong cách chấm thi này. Cụ thể, việc chấm chéo bài thi tự luận được thực hiện từ kỳ thi năm 2009 và kéo dài đến 2011. Thời điểm mới thực hiện, Bộ GD-ĐT đánh giá việc chấm chéo đã góp phần quan trọng bảo đảm tính chính xác, khách quan của việc chấm thi, đồng thời hạn chế những tiêu cực trong quá trình chấm bài thi tự luận của các kỳ thi tốt nghiệp những năm trước đây. Ðiều này thể hiện qua kết quả chấm thẩm định bài thi tự luận kỳ thi tốt nghiệp THPT các năm 2008, 2009 và 2010. Số bài chấm thẩm định chấm lệch từ 1,0 điểm trở lên ở năm 2008 (chưa chấm chéo) chiếm tỷ lệ tới 38,80% thì đến năm 2009 chỉ chiếm 4,93%, năm 2010 chiếm tỷ lệ 3,96%…
Dù vậy, thời điểm năm 2009 lại nổi lên ý kiến của một số tỉnh miền Tây Nam bộ về việc “chấm quá chặt” bài thi ngữ văn dẫn đến kết quả của một số tỉnh thấp một cách phi lý. Năm 2010, sau khi rút kinh nghiệm, tham khảo các ý kiến thảo luận tại hội nghị thi và tuyển sinh, Bộ GD-ÐT đã có điều chỉnh theo hướng: điều động thanh tra chấm thi của sở thứ 3 (không phải là sở có bài thi, cũng không phải là sở đang chấm) chấm thanh tra từ 5 – 10% số bài thi của hội đồng chấm thi để đề xuất điều chỉnh kịp thời nhằm hạn chế xu hướng chấm không đúng đáp án, biểu điểm hoặc chấm “không đều tay” giữa các giám khảo.
Đến năm 2011, một biên bản thống nhất hướng dẫn chấm thi của 11 tỉnh thành ĐBSCL “lọt” ra ngoài gây xôn xao dư luận. Biên bản này thể hiện các tỉnh thành này đã thống nhất cùng chấm “thoáng” hơn với môn thi tự luận của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Không chỉ môn văn mà 11 sở đã họp và thống nhất tự đưa ra một hướng dẫn chấm riêng dựa trên đáp án của Bộ GD-ĐT cho tất cả các môn tự luận của cả hai hệ THPT và giáo dục thường xuyên.
Khi sự việc vỡ lở thì kết quả thi đã công bố, sau nhiều bàn tính, cuối cùng Bộ GD-ĐT chọn phương án công nhận kết quả thi của tất cả tỉnh thành này, tránh ảnh hưởng tới TS.
Sau ồn ào này, Bộ GD-ĐT bỏ chấm chéo và đưa ra giải pháp thi trắc nghiệm thay thế môn tự luận, chấm thi bằng máy, giảm bớt sự can thiệp của người chấm. Môn ngữ văn là môn duy nhất vẫn thi theo hình thức tự luận đến nay.
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng, Điều phối viên chính, Ban phát triển Chương trình giáo dục phổ thông 2018, cũng cho rằng năm nay Bộ GD-ĐT cần có giải pháp tổ chức chấm thi phù hợp để hạn chế tình trạng nhiều địa phương cho điểm quá cao, vượt xa so với chất lượng bài làm của TS.
Về đáp án môn ngữ văn, PGS Hùng nhận định: đáp án đề thi tốt nghiệp THPT môn ngữ văn năm 2025 (năm đầu thi theo Chương trình 2018) vẫn theo mô hình đáp án đóng, hoặc nói dè dặt hơn là “nửa mở”. Theo ông, một đáp án mở chuẩn cần đáp ứng 2 yêu cầu: thứ nhất, mở về nội dung, rõ về tiêu chí. Mở về nội dung là không bắt buộc bài viết phải đúng từng ý, từng dẫn chứng; chấp nhận nhiều cách hiểu, nhiều hướng triển khai, miễn hợp lý, có cơ sở. Thứ hai, rõ về tiêu chí (rubric) là chấm theo khả năng xác định vấn đề, lập luận, dẫn chứng, diễn đạt…
Ông Hùng nhận định: “Kiểu đáp án thi tốt nghiệp vừa qua được thiết kế để đảm bảo chấm đồng đều, tuy nhiên hạn chế sức sáng tạo và cách viết đa dạng của HS. Về lâu dài, cách làm này ảnh hưởng đến hoạt động dạy học. Giáo dục có nguy cơ trở thành quá trình nhào nặn HS theo một cách nghĩ duy nhất”.
Từ kinh nghiệm quốc tế, PGS Hùng đề xuất cần xây dựng rubric để làm cơ sở cho đáp án mở. Dạy học viết trong lớp cũng theo đó mà triển khai. HS được chia sẻ và nắm vững tiêu chí chấm này để thực hành…
“Tất nhiên, chấm bài viết của HS theo hệ thống tiêu chí đòi hỏi kỹ năng cao của giám khảo. Giáo viên cần được tập huấn kỹ trước khi tham gia chấm thi và cần tổ chức các buổi chấm mẫu dựa trên tiêu chí để giảm thiểu sự vênh lệch giữa các tỉnh thành và giữa các giám khảo”, PGS Bùi Mạnh Hùng chia sẻ.
Ngày 29-5, Viện ISB (Đại học Kinh tế TP.HCM) ký kết hợp tác với Monash Business School, Đại học Monash, Australia, chính thức bổ sung thêm một đối tác thuộc nhóm Go8 vào hệ sinh thái đào tạo sau đại học của PSO Global.
Monash Business School là một trường kinh doanh thuộc Monash University - xếp hạng 31 trong bảng xếp hạng Đại học thế giới, theo QS World University Rankings (2027).
Với sự tham gia của trường, chương trình PSO Global hiện kết nối ba trường đại học quốc tế gồm Monash University, Western Sydney University và University of Waikato, mở rộng lựa chọn học tập cho người học theo mô hình chuyển tiếp sau đại học.
Monash University là thành viên Group of Eight (Go8) - nhóm các đại học nghiên cứu hàng đầu Australia. Trường cũng nằm trong nhóm 1% trường kinh doanh toàn cầu đạt bộ ba kiểm định quốc tế AACSB, EQUIS và AMBA.
Chia sẻ về ý nghĩa của việc tham gia chương trình PSO Global, giáo sư Carla Wilkin - Chủ tịch Hội đồng Học thuật trường và Phó Trưởng khoa phụ trách Kiểm định và Quốc tế hóa của Monash Business School - cho biết trường rất vui khi mở rộng quan hệ hợp tác với Viện ISB sang bậc sau đại học.
Trước đó, hai bên đã thiết lập hợp tác từ năm 2022 ở bậc đại học. Khi bổ sung các lộ trình thạc sĩ, học viên Việt Nam sẽ có thêm cơ hội chuyển tiếp vào chương trình thạc sĩ của Monash Business School.
Theo bà Wilkin, điểm đáng chú ý của hướng đi này là học viên có thể bắt đầu bằng một giai đoạn học tập quan trọng tại Việt Nam trước khi chuyển tiếp sang Monash University, xếp hạng 31 trong các đại học hàng đầu thế giới.
Trong giai đoạn học tại Australia, người học có cơ hội hòa mình vào môi trường kinh tế Australia, tích lũy trải nghiệm văn hóa và tiếp cận các hoạt động gắn với doanh nghiệp trong chương trình sau đại học của trường.
Bà Wilkin cho biết học viên chuyển tiếp sang trường còn có thể tham gia các chương trình trải nghiệm ngành, Monash University Global Mentoring Program và kết nối với mạng lưới cựu sinh viên rộng lớn của trường.
Riêng Monash Business School hiện có hơn 130.000 cựu sinh viên tại 133 quốc gia. ‘Mạng lưới này tạo thêm cơ hội để người học mở rộng kết nối nghề nghiệp, tham gia các dự án hợp tác, tiếp cận hoạt động cố vấn và tích lũy kinh nghiệm thực tiễn trong môi trường quốc tế’, bà Wilkin nói.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều người đi làm muốn tiếp cận bằng cấp quốc tế nhưng vẫn cần cân đối chi phí, thời gian và công việc hiện tại, các mô hình học tập theo từng giai đoạn đang được quan tâm nhiều hơn.
TS Lê Huỳnh Phương Thục - Chủ tịch Viện PSO - cho biết chương trình PSO Global được xây dựng như một lộ trình sau đại học dành cho những học viên muốn tiếp cận chuẩn đào tạo quốc tế nhưng vẫn cần một bước chuẩn bị phù hợp tại Việt Nam.
Với nhóm người đi làm, học thạc sĩ không dừng lại ở chuyện bằng cấp, mà còn là quá trình tái cấu trúc năng lực quản trị, tư duy nghề nghiệp và khả năng thích ứng trong môi trường kinh doanh đang thay đổi nhanh.
Theo TS Lê Huỳnh Phương Thục, định hướng hiện nay của PSO Global là tăng cường kết nối với doanh nghiệp và liên kết quốc tế để kiến thức trong chương trình không dừng ở lý thuyết.
Đào tạo sau đại học cần gắn chặt hơn với các tình huống quản trị thực tế, bài toán vận hành, năng lực lãnh đạo, đổi mới và khả năng ra quyết định trong môi trường toàn cầu.
Đối với việc kết nối với Monash Business School, bà Thục kỳ vọng sự tham gia của một đại học thuộc nhóm Go8 và một trường kinh doanh đạt các kiểm định quốc tế uy tín sẽ mở thêm một lựa chọn học thuật chất lượng cao cho học viên Việt Nam.
Hợp tác này sẽ tạo điều kiện để người học tiếp cận sâu hơn với môi trường kinh doanh Australia, mạng lưới học thuật quốc tế và các cơ hội kết nối nghề nghiệp toàn cầu.
Trong thời gian tới, Viện ISB và Monash Business School triển khai hai lộ trình gồm Master of Management và Master of Global Business.
Trong đó, Master of Management tập trung vào năng lực quản trị, lãnh đạo và khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp trong môi trường doanh nghiệp hiện đại.
Còn Master of Global Business được thiết kế theo hướng đa ngành, giúp người học hiểu rõ hơn tác động của các yếu tố kinh tế, chính trị và xã hội đến hoạt động kinh doanh quốc tế.
Theo Viện ISB, việc mở rộng mạng lưới đối tác quốc tế là một phần trong chiến lược quốc tế hóa đào tạo của đơn vị. Trong đó, mô hình học tập linh hoạt theo từng giai đoạn được xem là một hướng đi phù hợp với nhóm học viên đang làm việc và muốn nâng cao năng lực trong môi trường toàn cầu.
Tính đến thời điểm hiện tại, chương trình PSO Global đã mở rộng mạng lưới đối tác quốc tế lên ba trường đại học gồm Monash University, Western Sydney University và University of Waikato.
Tổ chức QS ngày 18/6 công bố bảng xếp hạng đại học thế giới năm 2027. Việt Nam có 9 đại diện, giảm một so với năm ngoái.
Đại học Duy Tân vẫn dẫn đầu, nhưng giảm 22 bậc. Đại học Tôn Đức Thắng cũng rơi hơn 100 bậc so với năm ngoái, vào nhóm 801-850. Đại học Cần Thơ và Công nghiệp TP HCM cùng tụt từ nhóm 1.201-1.400 xuống nhóm 1.401+.
Chỉ hai trường thăng hạng năm nay. Đại học Quốc gia Hà Nội đi từ nhóm 761-770 lên 751-760 để giữ vị trí thứ hai ở Việt Nam. Đại học Bách khoa Hà Nội có bước nhảy xa nhất, từ nhóm 1.201-1.400 lên 1.001-1.200.
Đại học Huế và Đại học Đà Nẵng vắng mặt năm nay, song Việt Nam có một gương mặt mới là Đại học Công nghệ TP HCM, ở nhóm 1.401+.
Hồi tháng 4, Việt Nam có 11 trường vào bảng xếp hạng đại học châu Á của tổ chức Times Higher Education (THE), nhưng hầu hết cũng tụt hạng, gồm cả trường dẫn đầu là Đại học Kinh tế TP HCM.
QS là một trong bốn tổ chức xếp hạng đại học nổi tiếng, bên cạnh THE, Center for World University Rankings (CWUR) và Shanghai Academic Ranking of World Universities (ARWU).
Năm nay, QS khảo sát hơn 1.500 cơ sở giáo dục đại học, trong đó có 90 gương mặt mới từ 40 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong 9 tiêu chí, danh tiếng học thuật chiếm trọng số lớn nhất - 30%, sau đó là số trích dẫn (20%). Các tiêu chí còn lại là uy tín của trường, tỷ lệ giảng viên/sinh viên, tính quốc tế, mạng lưới nghiên cứu quốc tế, kết quả việc làm và tính bền vững, chiếm 5-15%.
400 trường thăng hạng trong bảng xếp hạng năm nay, trong đó Trung Quốc có số lượng thăng hạng cao nhất. Azerbaijan có tỷ lệ trường tiến bộ lớn nhất - 89%. Các trường thăng hạng có điểm chung là cải thiện các chỉ số nghiên cứu và khám phá (số trích dẫn trên mỗi giảng viên) và tính bền vững.
Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) dẫn đầu 15 năm liên tiếp. Các trường theo sau trong top 5 lần lượt là Đại học Hoàng gia London, Stanford, Oxford và Harvard, không thay đổi so với năm ngoái.
Trước năm 2015, học sinh trải qua 2 kỳ thi: tốt nghiệp THPT (xét tốt nghiệp) và thi đại học. Giai đoạn này thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT tại địa phương nhưng phải khăn gói về các tỉnh thành để dự thi đại học.
Trong giai đoạn này, kỳ thi tốt nghiệp THPT có lúc thi 6 môn, có vài năm chỉ thi 4 môn. Chẳng hạn giai đoạn 1999-2013, kỳ thi tốt nghiệp THPT gồm 6 môn, trong đó có 3 môn bắt buộc: toán, văn, ngoại ngữ, 3 môn còn lại do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố khoảng tháng 3 hằng năm.
Đến năm 2014 chỉ còn 4 môn thi, trong đó văn, toán là 2 môn bắt buộc, 2 môn còn lại do thí sinh tự chọn. Như vậy sau hàng chục năm của kỳ thi tốt nghiệp THPT, thí sinh được tự chọn môn thi phù hợp với mình.
Hình thức thi cũng có sự thay đổi. Từ năm 2006 trở về trước, toàn bộ các môn thi tự luận. Từ năm 2007 một số môn thi tự luận, một số môn thi trắc nghiệm.
Cũng trong giai đoạn này, kỳ thi đại học có nhiều thay đổi. Trước năm 2002, kỳ thi đại học cao đẳng thường diễn ra trong 3 đợt. Trong đó có hai đợt thi cho các trường đại học và một đợt thi cho các trường cao đẳng.
Các trường đại học, cao đẳng tự tổ chức, ra đề thi, chấm thi và xét tuyển. Thí sinh không thể dùng kết quả dự thi ở trường này để xét tuyển vào trường đại học khác.
Từ năm 2002 - 2014, Bộ Giáo dục và Đào tạo áp dụng thi "3 chung" cho kỳ thi đại học: chung đề, chung đợt và sử dụng chung kết quả. Ngoài các điểm thi tại Hà Nội, TP.HCM, còn có các cụm thi tại Vinh, Cần Thơ...
Kỳ thi đại học vẫn có 2 đợt (đợt 1 cho khối A, A1 và đợt 2 cho khối B, C, D) với đề thi cho từng khối khác nhau.
Các môn thi đại học vẫn thi theo hình thức tự luận. Đề thi ngắn, hầu hết chỉ nằm gọn trong một mặt giấy A4. Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố lộ trình thay đổi kỳ thi tốt nghiệp THPT áp dụng từ năm 2015.
Từ năm 2015, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức kỳ thi "2 trong 1" với tên gọi Kỳ thi THPT quốc gia - vừa sử dụng kết quả để xét tốt nghiệp THPT vừa xét tuyển đại học. Từ đây cả nước chỉ còn một kỳ thi, hình thức tổ chức, thi cũng thay đổi.
Năm 2015, cả nước có hai loại cụm thi: 38 cụm thi do trường đại học chủ trì (sử dụng để xét tốt nghiệp THPT và xét đại học) và các cụm thi do Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương chủ trì (chỉ sử dụng kết quả để xét tốt nghiệp THPT).
Thí sinh thi 4 môn. 3 môn bắt buộc là toán, văn, ngoại ngữ, 1 môn do thí sinh tự chọn. Toán, văn, lịch sử, địa lý thi tự luận. Vật lý, hóa học, sinh học thi trắc nghiệm.
Đến năm 2016, số cụm thi do trường đại học chủ trì tăng lên 70, vẫn duy trì cụm thi do Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì. Trong các năm này, trường đại học huy động lực lượng hùng hậu tỏa về các địa phương để tổ chức thi, coi thi, chấm thi.
Giai đoạn 2017-2019, kỳ thi THPT quốc gia có nhiều thay đổi về cách thức tổ chức và hình thức thi. Việc tổ chức thi do các Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì, trường đại học chỉ đóng vai trò hỗ trợ tổ chức coi thi, chấm thi.
Thí sinh thi 4 bài thi. 3 bài thi bắt buộc là toán, văn, ngoại ngữ và một bài thi tự chọn khoa học tự nhiên hoặc khoa học xã hội. Như vậy giai đoạn này các bài thi tổ hợp xuất hiện, không còn phân biệt cụm thi xét đại học hay xét tốt nghiệp THPT.
Dù kỳ thi THPT quốc gia được tổ chức, nhiều đại học lớn như ĐH Quốc gia Hà Nội cũng tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực riêng để tuyển sinh đại học (tổ chức lần đầu năm 2015) và ĐH Quốc gia TP.HCM (tổ chức lần đầu 2018).
Số lượng thí sinh đăng ký dự thi các kỳ thi riêng ngày càng tăng. Sau này còn có thêm các kỳ thi đánh giá tư duy của ĐH Bách khoa Hà Nội, đánh giá năng lực chuyên biệt của Sư phạm Hà Nội, Sư phạm TP.HCM, kỳ thi đầu vào đại học trên máy tính V-SAT.
Từ năm 2020, Kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia được trả lại tên Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Mục đích vẫn là xét tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học. Từ đó đến nay, kỳ thi tốt nghiệp THPT được duy trì tuy có một số thay đổi về cách thức tổ chức, môn thi.
Trong thời gian này xảy ra các vụ gian lận thi cử chấn động. Điển hình là vụ gian lận năm 2018 tại Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình. Hàng trăm bài thi đã được rút ra sửa câu trả lời nhằm mục đích nâng điểm.
Kết quả có hơn 200 thí sinh đã được nâng điểm so với điểm bài thi thực tế. Có thí sinh được nâng đến 26,55 điểm cho 3 môn thi xét tuyển đại học. Hàng chục cán bộ giáo dục tại 3 tỉnh trên bị khởi tố, bắt tạm giam, xét xử.
Sau vụ gian lận rúng động này, rất nhiều ý kiến đề xuất bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT, giao kỳ thi tuyển sinh đại học cho các trường. Tuy nhiên, kỳ thi vẫn được tiếp tục với hàng rào an ninh chống gian lận được tăng cường.
Đến năm 2026, hành vi gian lận chấn động lại tiếp tục được phát hiện trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 tại Tuyên Quang bị phanh phui. Một lần nữa hàng rào bảo mật và an ninh của kỳ thi bị xuyên thủng. Chính phủ cũng vào cuộc rốt ráo để xử lý triệt để sai phạm tại hội đồng thi Tuyên Quang.
Lần này, nhiều ý kiến tiếp tục đề xuất tách hai kỳ thi tốt nghiệp THPT và thi đại học thành hai kỳ thi riêng. Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề xuất tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học.
Theo ông, kỳ thi tốt nghiệp THPT nhằm đánh giá kết quả học tập của học sinh sau quá trình học phổ thông, đồng thời cung cấp phổ điểm để đánh giá chất lượng giáo dục của các địa phương và cơ sở giáo dục. Trong khi đó, tuyển sinh đại học nên là quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học, phù hợp với mục tiêu và yêu cầu đào tạo của từng trường.