Không hề sở hữu “siêu năng lực” như nhiều lời đồn thổi, những người sống sót sau khi bị sét đánh thường phải đối mặt với một hành trình dài đầy đau đớn, cả về thể chất lẫn tinh thần.
Một trường hợp điển hình là Shana Turner, một giáo viên thể dục tại trường trung học Jack Britt ở Fayetteville, bang North Carolina, Mỹ, đã trải qua khoảnh khắc sinh tử vào ngày 30/9/2015. Khi đang giám sát một buổi học ngoài trời, người phụ nữ 46 tuổi bất ngờ bị sét đánh trúng.
“Cánh tay tôi như bốc cháy, chân tê dại, còn ngực thì đau buốt như bị xé toạc,” Shana nhớ lại cảm giác ngay sau cú đánh kinh hoàng.
Điều kỳ lạ là sau tai nạn, Shana vẫn có thể đứng dậy. Nhìn bề ngoài, cô gần như không có dấu hiệu chấn thương rõ ràng, chỉ hơi choáng váng. Vì vậy, những người có mặt khi đó đã không gọi cấp cứu ngay lập tức.
Thậm chí, Shana còn tự lái xe đưa con trai về nhà trước khi được chồng là Greg đưa tới bệnh viện theo lời khuyên của em gái cô, Ronda.
Khi sét đánh trúng cơ thể người, nó có thể truyền qua dòng điện lên tới khoảng 300 triệu volt chỉ trong vài phần nghìn giây. Dòng điện cực mạnh này có thể phá vỡ hệ thống điện sinh học của cơ thể, đặc biệt là tim và não hai cơ quan nhạy cảm nhất.
Ngưng tim là nguyên nhân tử vong phổ biến nhất ở các nạn nhân sét đánh. Bên cạnh đó, sóng xung kích cũng có thể gây chấn thương não nghiêm trọng, ngay cả khi không để lại vết thương bên ngoài.
Một số người may mắn sống sót chỉ vì tia sét đi qua mặt đất gần họ hoặc truyền qua vật trung gian như cây cối.
Tại bệnh viện, Shana được đưa vào phòng cấp cứu và theo dõi tim mạch. Các bác sĩ ban đầu không phát hiện bỏng hay tổn thương thể chất rõ ràng, ngoài một vài chỉ số huyết áp bất thường. Chính vì không có dấu vết bên ngoài, tình trạng của cô nhanh chóng bị xem nhẹ.
Thế nhưng, chỉ vài tuần sau, sức khỏe Shana bắt đầu suy giảm rõ rệt. Cơ thể đau nhức kéo dài, mệt mỏi triền miên, tai ù liên tục.
Cô gặp khó khăn trong việc diễn đạt ngôn ngữ, trí nhớ ngắn hạn suy giảm nghiêm trọng. Đặc biệt có lần, ngay giữa lớp học, Shana không thể nhớ tên học sinh quen thuộc và bật khóc ngay trước mặt các em.
Ngay cả khi tìm đến bác sĩ thần kinh, các triệu chứng của cô vẫn khiến họ bối rối: cảm giác nóng rát trong cơ thể, ù tai, và những cơn sưng đau bất thường ở tay.
Chỉ đến khi gặp chuyên khoa tim mạch và trình bày rõ tình trạng, Shana mới được đánh giá toàn diện hơn. Cô được kê nhiều loại thuốc, từ giảm đau, chống trầm cảm đến thuốc hỗ trợ mệt mỏi.
Từ sau vụ sét đánh, cuộc sống của Shana thay đổi hoàn toàn. Nữ giáo viên thể dục trở nên nhạy cảm với ánh sáng chớp, tiếng động lớn hay những tình huống bất ngờ, dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn. Mỗi khi trời chuyển mưa giông, cơ thể cô lại đau nhức dữ dội kèm theo lo âu kéo dài.
Không chỉ sức khỏe, các mối quan hệ xung quanh Shana cũng dần rạn nứt. Những bất đồng với chồng ngày càng nghiêm trọng khi cả hai không còn tìm được tiếng nói chung trong việc đối mặt với bệnh tật. Sau 7 năm gắn bó, họ đã chia tay.
Khoảng một năm sau tai nạn, Shana phải trải qua một cuộc “đánh giá y tế độc lập” do công ty bảo hiểm yêu cầu nhằm xác định khả năng hưởng chế độ bồi thường.
Sau nhiều giờ kiểm tra tâm lý và trí tuệ, kết luận cho rằng phần lớn triệu chứng của cô bắt nguồn từ căng thẳng tinh thần. Thậm chí, có ý kiến cho rằng một số vấn đề thần kinh của Shana có thể liên quan đến một cơn đột quỵ trước đó. Kết quả này khiến hỗ trợ tài chính của cô bị cắt hoàn toàn.
Từ đó, Shana phải tự xoay sở với chi phí y tế lên tới khoảng 8.000 USD mỗi năm sau bảo hiểm. Thu nhập giáo viên không đủ để gánh vác, cô dần rơi vào cảnh khó khăn tài chính, thậm chí bị thu hồi xe vì chậm thanh toán, thông tin trên Tri Thức.
Không phải cứ bị sét “đánh trúng trực tiếp” mới nguy hiểm. Trên thực tế, tia sét có thể gây hại cho con người theo nhiều cách khác nhau, đôi khi chỉ cần đứng gần đúng vị trí cũng có thể gặp tai nạn nghiêm trọng.
Dưới đây là 5 con đường chính mà sét có thể tác động đến chúng ta:
Sét đánh thẳng
Đây là hình thức nguy hiểm nhất, khi tia sét phóng trực tiếp từ đám mây xuống cơ thể người. Đây cũng là con đường gây tử vong cao nhất, vì toàn bộ dòng điện cực mạnh đi xuyên qua cơ thể trong tích tắc. Theo thống kê, phần lớn nạn nhân bị sét đánh thẳng đều không qua khỏi.
Sét đánh tạt ngang
Ngay cả khi không bị đánh trực tiếp, bạn vẫn có thể gặp nạn nếu đứng cạnh một vật thể đang bị sét đánh (như cây, cột điện). Khi đó, dòng điện có thể “phóng ngang” qua không khí để tìm đến cơ thể người đứng gần.
Một vật đã bị sét đánh có thể tạm thời tích điện rất mạnh. Nếu chạm vào đúng thời điểm này, bạn vẫn có thể bị điện giật dù tia sét không đánh trực tiếp vào người.
Điện thế bước
Khi sét đánh xuống đất, dòng điện sẽ lan tỏa ra xung quanh. Nếu hai chân bạn đứng ở hai vùng điện thế khác nhau, dòng điện có thể truyền qua cơ thể từ chân này sang chân kia và gây chấn thương nghiêm trọng.
Sét lan truyền qua dây dẫn
Các vật dẫn điện như dây điện, dây cáp, điện thoại bàn hay thiết bị điện trong nhà có thể trở thành “đường đi” của sét. Dòng điện từ đó có thể truyền đến người đang sử dụng hoặc chạm vào thiết bị.
Trong điều kiện thời tiết xấu, nguy cơ bị sét đánh tăng lên đáng kể trong một số tình huống sau:
Ở nơi trống trải như cánh đồng, sân golf, bãi đất trống… vì bạn có thể trở thành điểm cao nhất thu hút sét.
Cầm vật kim loại hoặc ô khi di chuyển ngoài trời, vì kim loại dẫn điện rất tốt và có thể “dẫn đường” cho tia sét.
Bơi lội hoặc đứng gần nước như sông, suối, bể bơi, do nước là môi trường dẫn điện mạnh.
Ở gần cửa sổ, cửa ra vào hoặc nằm sát mặt đất trong nhà, vì vẫn có khả năng chịu ảnh hưởng từ dòng điện lan truyền.
Sử dụng thiết bị điện hoặc tắm trong lúc giông sét, vì sét có thể lan qua đường dây điện hoặc hệ thống ống dẫn.
Chỉ một khoảnh khắc chủ quan trong cơn giông cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Hiểu rõ các con đường mà sét có thể “tấn công” là cách quan trọng để bảo vệ an toàn cho bản thân và những người xung quanh.
Sáng ngày cuối tháng 6, chị Nguyễn Thị Kim Trinh, 50 tuổi, thức dậy trong tiết trời se lạnh của Đà Lạt. Hôm qua chị vừa vào rừng thông hái nấm nên sáng nay không có kế hoạch gì ngoài việc ngồi nhà nhâm nhi cà phê, ngắm cảnh. Đã hai tháng nay chị dừng chân ở "xứ sở ngàn thông" này.
Tháng 8/2024, khi đang làm thông dịch viên cho một tập đoàn kỹ thuật của Nhật Bản chị xin nghỉ phép đi châu Âu du lịch một tháng nhưng không được chấp thuận. Chị nộp đơn xin thôi việc đồng thời nghỉ hưu luôn.
"Thực ra tôi chỉ nghỉ hưu sớm hơn kế hoạch hai năm", chị nói. Trước đó, chị Trinh nhận ra sẽ là sai lầm nếu dành những năm tháng sung sức nhất để tích lũy rồi mới nghỉ hưu để tận hưởng cuộc sống vì lúc đó sức khỏe không cho phép. Chị đặt mục tiêu rời thị trường lao động sớm hơn.
Lối sống tối giản
Từ năm 2015, chị Trinh điều chỉnh lối sống để chuẩn bị tài chính. Chị ngừng mua sắm, thanh lọc tủ quần áo và ưu tiên tự nấu ăn. Nhờ sở hữu nhà riêng tại TP Thủ Đức, chị không mất chi phí thuê nhà, duy trì sinh hoạt phí dưới 5 triệu đồng mỗi tháng trong nhiều năm. Chị cũng tối giản các mối quan hệ xã hội, hạn chế các buổi tiệc tùng, gặp gỡ xã giao.
Người phụ nữ 48 tuổi chia tài chính thành ba quỹ: sinh hoạt dự phòng cho 10 năm (từ khi nghỉ việc đến lúc chính thức được nhận lương hưu) khoảng 150-200 triệu đồng mỗi năm, quỹ du lịch một tỷ đồng và sổ tiết kiệm dự phòng y tế. Với 19 năm đóng bảo hiểm xã hội trên mức lương toàn phần, chị tính toán sẽ nhận lương hưu hơn 50% khi đủ tuổi quy định, tạo lớp bảo vệ an toàn tài chính khi về già.
Hiện tại, khoản tiền cho thuê nhà tại TP Thủ Đức giúp chị chi trả phí lưu trú khi đi du lịch, cùng thu nhập từ kênh YouTube cá nhân. "Mặc dù nghỉ hưu đột ngột khiến tôi bị thâm hụt thu nhập hai năm qua, cuộc sống của tôi vẫn không bị ảnh hưởng bởi đã có chuẩn bị từ sớm", chị nói.
Hành trình xê dịch
Trước khi nghỉ hưu, chị Trinh từng cùng một nhóm bạn định mua đất lập làng ở ven Đà Lạt để dưỡng già, nhưng kế hoạch bất thành. Chị quyết định trong giai đoạn còn khỏe của cuộc đời sẽ sống xê dịch với nguyên tắc: nơi nào đang vào mùa đẹp nhất thì đến đó sống.
Sau khi nghỉ việc, chị thực hiện chuyến đi kéo dài 4 tháng qua 5 quốc gia châu Âu, sau đó tới Thổ Nhĩ Kỳ, Morocco và Lào. Trở về Việt Nam, chị tiếp tục áp dụng nguyên tắc: nơi nào đang vào mùa đẹp nhất thì đến đó.
Chị đón Tết tại Phú Quốc, lưu trú 45 ngày tại Đà Nẵng, Hội An. Sau đó, chị mua xe máy thực hiện chuyến đi độc hành 9 tháng xuyên các tỉnh miền Trung lên vùng Đông - Tây Bắc.
Chuyến đi mang lại cho chị nhiều trải nghiệm bất ngờ. Trên đường từ Pù Luông (Thanh Hóa) đến Mộc Châu (Sơn La), thấy thích cảnh đẹp của những thung lũng mùa mận chín ở Vân Hồ, chị đổi kế hoạch để ở lại lâu hơn. Tại Sa Pa, chị lưu trú 45 ngày, ở qua 6 homestay, dành phần lớn thời gian đi bộ và sống chậm.
Hành trình du mục cũng có những khoảnh khắc thót tim. Chị từng chạy 120 km dọc cung đường biên giới không nhà dân, không sóng điện thoại từ cửa khẩu Chi Ma (Lạng Sơn) đến Hoành Mô (Quảng Ninh). "Đường ở đây không hiện trên bản đồ, không có ai để hỏi", chị kể. Phải mấy chục km sau mới gặp được đồn biên phòng chỉ lối quay lại khu dân cư.
Chuyến đi còn là những cuộc gặp gỡ truyền cảm hứng. Trên đèo Ô Quy Hồ (Lào Cai), chị gặp một phụ nữ gần 60 tuổi đang đạp xe vượt dốc. Người này vốn là nội trợ toàn thời gian và chỉ bắt đầu khám phá bản thân khi đã bước vào tuổi xế chiều. "Càng đi, tôi càng nhận ra cuộc sống này tươi đẹp và rộng lớn. Những cung đường khó đi hay những cuộc gặp bất ngờ đều khiến tôi thấy tự do hơn", chị Trinh chia sẻ.
Kết thúc chuyến xuyên Việt, chị bay về TP HCM ăn Tết, sau đó về miền Tây, trở lại Phú Quốc và hiện tại là Đà Lạt.
Chi phí cho lối sống này linh hoạt theo nơi đến. Năm ngoái, chị tiêu 6 triệu đồng mỗi tháng tại Phú Quốc. Năm nay, mức chi phí tăng lên 20 triệu đồng mỗi tháng khi chị chọn dịch vụ cao cấp hơn. "Tôi kiểm soát tổng chi phí sinh hoạt mỗi năm ở mức 200 triệu đồng", chị nói.
Chùm ảnh 9 tháng xuyên Việt của chị Kim Trinh.
Biết đủ là hạnh phúc
Suốt hành trình, chị Trinh ghi lại những khoảnh khắc đời thường và đăng lên kênh YouTube. Kênh hiện có hơn 800 video, trở thành nơi kết nối với nhiều người trung niên trong nước lẫn Việt kiều đang ấp ủ ý định hồi hương.
Anh Michael, ở Mỹ gần 50 năm, bày tỏ sự ngưỡng mộ với bản lĩnh, khả năng độc lập của chị Kim. "Cái hay của chị Kim là nhìn thấy rõ sự lôi cuốn của đồng tiền, khi mình có được càng nhiều mình càng bị nó cuốn theo quỹ đạo không dứt ra được", anh nói.
Nhiều người khác bày tỏ có mức thu nhập 30-50 triệu đồng mỗi tháng và đang kiệt sức vì áp lực công việc nhưng không đủ can đảm để bước ra khỏi vòng xoáy đó như chị Kim.
Giữa tháng 3, chị từ chối một dự án phiên dịch với mức lương 45 triệu đồng mỗi tháng. Chị cho biết ưu tiên hiện tại là sức khỏe và bản thân. "Tiền bao nhiêu cũng không đủ với người không biết đủ", chị nói.
Sống xê dịch hai năm qua 34 tỉnh thành và 29 quốc gia, người phụ nữ 50 tuổi cho biết nội tâm hiện hoàn toàn cân bằng. Chị chú trọng ăn uống lành mạnh và lắng nghe cơ thể. Ngay cả khi đối mặt với rủi ro sức khỏe trong tương lai, chị đã chuẩn bị sẵn tâm lý đón nhận.
Từ Đà Lạt, chị lên kế hoạch đến Nepal vào tháng 9, lưu trú dưới chân dãy Himalaya khoảng 6 tuần, trước khi tiếp tục sang Ấn Độ với tấm vé một chiều chưa xác định ngày quay về.
Chùa Thập Tháp, còn gọi Thập Tháp Di Đà Tự, tọa lạc tại phường An Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai (trước thuộc Bình Định). Đây là một trong những tổ đình cổ kính, tiêu biểu của Thiền phái Lâm Tế ở miền Trung, lưu giữ nhiều lớp trầm tích văn hóa đặc sắc của vùng đất từng là kinh đô vương quốc Champa.
Chùa do Thiền sư Nguyên Thiều, người khai lập dòng Lâm Tế tại Đàng Trong sáng lập năm 1668 và được xếp hạng di tích quốc gia ngày 9/1/1990. Trải qua hơn 350 năm, chùa không chỉ là biểu tượng tôn giáo mà còn như “bảo tàng sống” về kiến trúc, điêu khắc cổ.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Tô Lan, nghiên cứu viên cao cấp Viện Triết học, trong dòng chảy lịch sử văn hóa Việt Nam, di sản Hán Nôm, đặc biệt là thư tịch Phật giáo giữ vai trò như “ký ức vật chất” lưu giữ tri thức và đời sống tinh thần qua nhiều thế kỷ.
Đáng chú ý, chùa Thập Tháp ở Gia Lai là một trung tâm lưu trữ quan trọng với khối lượng lớn tư liệu Phật giáo Hán văn, có giá trị không chỉ trong nước mà còn ở khu vực Đông Á.
Điểm nhấn của di sản này là bộ Đại tạng kinh Gia Hưng (Gia Hưng Tạng) đang lưu giữ tại chùa, gồm khoảng 1.377 tập thuộc 479 bộ, tương đương gần 4.826 quyển, bao quát đầy đủ các hệ kinh, luật, luận và ngữ lục. Đây là một trong những bộ tạng kinh Hán văn còn khá đầy đủ ở Việt Nam trong bối cảnh nhiều thư tịch Phật giáo đã thất tán qua biến động lịch sử.
Tiến sĩ Nguyễn Tô Lan cho biết bộ kinh Phật Gia Hưng Tạng được truyền lại hơn 300 năm trước, đến nay vẫn tương đối hoàn chỉnh.
“Tất cả những bộ kinh Phật khác được truyền nhập vào Việt Nam chỉ còn những mảnh rời rạc trong các thư viện. Bộ kinh Phật Gia Hưng Tạng có thể coi là trọn vẹn duy nhất ở Việt Nam. Vì vậy, xét về giá trị tư liệu, đây là di sản độc nhất vô nhị”, Tiến sĩ Lan nói.
Trên bình diện thế giới, Gia Hưng Tạng còn tương đối toàn vẹn so với các mảnh rời rạc đang lưu giữ ở nhiều quốc gia khác. Đáng chú ý, đến nay chưa xác định được bộ kinh này có tổng cộng bao nhiêu quyển.
“Khoảng 10 năm trước, một chiến dịch quốc tế được triển khai nhằm số hóa các phần còn lại để phục dựng bộ đại tạng kinh hoàn chỉnh”, Tiến sĩ Lan nói thêm.
Tiến sĩ Nguyễn Huỳnh Huyện, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Gia Lai cũng nhấn mạnh, Gia Hưng Tạng ở chùa Thập Tháp là một thư tịch Phật giáo đặc biệt quý giá ở Việt Nam còn nguyên vẹn. Bộ kinh có cấu trúc đầy đủ và lịch sử lưu truyền qua nhiều thế kỷ, có ý nghĩa đặc biệt đối với Phật giáo Việt Nam.
Bộ kinh Phật này minh chứng cụ thể tỉnh Bình Định trước đây là một trung tâm Phật giáo quan trọng của miền Trung trong thế kỷ XVII-XVIII. Bộ kinh cũng phản ánh đầy đủ quá trình giao lưu văn hóa, văn học giữa Phật giáo của tỉnh Bình Định, Việt Nam và không gian Phật giáo của Đông Nam Á.
Tiến sĩ Nguyễn Huỳnh Huyện cho rằng cần số hóa và đẩy mạnh nghiên cứu sâu về bộ kinh, đồng thời triển khai các chương trình, hành động cụ thể gắn với phát triển kinh tế, du lịch và văn hóa để phát huy giá trị di sản.
Theo Trung tâm Thông tin Mạng Internet Trung Quốc, tính đến cuối năm 2025, hơn 600 triệu người tại nước này sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh, tăng 141% so với năm trước. Công nghệ đang thay đổi cách họ làm việc, sinh hoạt và kết nối.
Lu Hengzhi, học sinh 11 tuổi tại Thượng Hải, không thích nghe nhạc có sẵn. Cậu dùng AI để tùy chỉnh thể loại, giai điệu và sáng tác bài hát. Lu được mẹ hướng dẫn dùng AI khi chuẩn bị phỏng vấn vào trường quốc tế. Từ đó, nam sinh tự viết truyện, lập trình game và gỡ lỗi các chương trình.
Dù hưởng lợi từ công nghệ, Lu cho biết cậu e ngại việc lạm dụng AI sẽ làm giảm khả năng tự đặt câu hỏi và kiểm chứng vấn đề. "AI giỏi đưa ra câu trả lời nhưng không hiểu vì sao cháu cần những đáp án đó. Đôi khi công cụ này đưa ra đáp án sai với văn phong rất tự tin", cậu nói.
Lu nói nếu AI biến mất, tiến độ học hỏi của cậu sẽ chậm lại. Cậu sẽ gặp khó khăn trong khâu sắp xếp suy nghĩ để bắt đầu dự án mới và phải quay lại với sách vở.
Với những người cao tuổi như bà Tang Rongrong, 79 tuổi, AI giúp giải quyết vấn đề cô đơn. Bà sống xa con, 10 năm qua chỉ đọc báo và nghe sách nói. Mọi tương tác chỉ là một chiều. Hiện tại, bà thuê một robot đồng hành tích hợp AI và có thể trò chuyện bằng tiếng Thượng Hải. Trước khi ra ngoài, bà thường nghe robot nhắc nhở mang theo ô hoặc cẩn thận khi trời mưa. Bà Tang nói những khoảnh khắc nhỏ bé ấy mang lại cảm giác ấm áp và an tâm. Các giao tiếp này là mảnh ghép cần thiết với những người sống một mình.
Công nghệ cũng thay đổi đời sống tình cảm của người trẻ. Tại Giang Tô, sinh viên Zhao Jingmiao, 21 tuổi, tự huấn luyện một bạn trai ảo theo các tiêu chuẩn cá nhân. Cô cho biết nhân vật này có cảm xúc ổn định và luôn sẵn sàng lắng nghe. Nhưng nữ sinh cũng lo lắng khi chính phủ siết chặt các quy định với ứng dụng AI vì sợ phải dừng sử dụng dịch vụ này.
Trong lĩnh vực y tế, bác sĩ Zhang Qiang, 59 tuổi, giám đốc một bệnh viện tại Thượng Hải, dùng AI để phân tích hình ảnh bệnh lý, đánh giá giai đoạn bệnh và diễn giải xét nghiệm. Bác sĩ Zhang nói việc phụ thuộc vào hệ thống là nguy hiểm nếu nền tảng lâm sàng của người khám không vững. Bác sĩ Zhang cho biết hệ thống máy móc xử lý dữ liệu tốt nhưng không có sự phán đoán và các giá trị đạo đức con người.
Ở nông thôn, AI đang bắt đầu đóng vai trò như một kỹ sư nông nghiệp. Tại tỉnh Hà Nam, nông dân Wang Zhipeng, 36 tuổi, dùng điện thoại tải ảnh lên hệ thống AI để nhận diện cỏ dại và tìm liều lượng thuốc diệt cỏ tương ứng trong vài giây. Ứng dụng giúp anh theo dõi vụ mùa và rút ngắn thời gian tính lương cho công nhân từ một ngày xuống 20 phút. Dù vậy, Wang nói các công cụ thông minh có thể làm giảm sự kết nối trực tiếp giữa con người.
Từng kiếm sống bằng nghề viết lách, Wang Boyuan, 39 tuổi ở Thiểm Tây, dùng ChatGPT biến ý tưởng thành phần mềm. Từ người không biết lập trình, Wang viết mã lệnh và xây dựng thành công nhiều ứng dụng. "Nhờ AI, tôi có khả năng làm nhiều việc hơn", anh nói.
Wang cho biết anh vẫn không thực sự biết lập trình và đang phụ thuộc vào công nghệ. "Nếu trí tuệ nhân tạo biến mất, tôi có thể sẽ phải quay lại làm công việc viết lách toàn thời gian", anh nói.
