Uống cà phê mỗi ngày không chỉ giúp tỉnh táo, tăng sự tập trung và giảm cảm giác mệt mỏi mà còn có thể mang lại một số lợi ích cho sức khỏe thận. Tuy nhiên, tác động này phụ thuộc vào lượng tiêu thụ, cách pha chế cùng tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Hỗ trợ bảo vệ chức năng thận
Theo Mayo Clinic, cà phê chứa nhiều hợp chất hoạt tính sinh học như polyphenol và các chất chống oxy hóa, có thể giúp giảm viêm và hạn chế tổn thương tế bào. Những tác động này được cho là góp phần bảo vệ chức năng thận về lâu dài.
Một nghiên cứu công bố năm 2019 trên tạp chí Nephrology Dialysis Transplantation đã phân tích dữ liệu của hơn 4.860 người trưởng thành mắc bệnh thận mạn tại Mỹ. Người tham gia được chia thành 4 nhóm theo lượng caffeine tiêu thụ hằng ngày. Nhóm uống ít nhất tiêu thụ dưới 28,2 mg caffeine mỗi ngày (tương đương chưa đến 1/3 tách cà phê), nhóm thứ hai tiêu thụ 28,2-103 mg, nhóm thứ ba 103-213,5 mg và nhóm cao nhất trên 213,5 mg mỗi ngày (xấp xỉ từ hai tách cà phê trở lên).
Trong thời gian theo dõi 5 năm, có khoảng 1.280 người tử vong. Sau khi điều chỉnh các yếu tố gây nhiễu, kết quả cho thấy cả ba nhóm tiêu thụ caffeine nhiều hơn đều có nguy cơ tử vong thấp hơn so với nhóm uống ít nhất, với mức giảm dao động từ 22% đến 26%.
Lợi tiểu nhưng không gây mất nước
Caffeine trong cà phê có tác dụng lợi tiểu nhẹ, khiến cơ thể đi tiểu nhiều hơn trong thời gian ngắn sau khi uống. Điều này khiến nhiều người cho rằng cà phê có thể gây mất nước hoặc làm thận phải hoạt động nhiều hơn.
Tuy nhiên, theo Harvard Health, ở những người thường xuyên uống cà phê, cơ thể dần thích nghi với tác động của caffeine. Lượng chất lỏng từ cà phê vẫn góp phần vào tổng lượng nước nạp vào cơ thể mỗi ngày và thường không gây mất nước đáng kể nếu người dùng vẫn uống đủ nước.
Dù vậy, cà phê không nên thay thế hoàn toàn nước lọc. Uống đủ nước vẫn là lựa chọn ưu tiên hàng đầu để hỗ trợ thận đào thải chất thải và duy trì các chức năng sinh lý bình thường.
Giảm sỏi thận
Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, caffeine có thể làm tăng thể tích nước tiểu, từ đó giúp giảm sự lắng đọng và kết tinh của các khoáng chất tạo sỏi trong đường tiết niệu. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận giảm nguy cơ sỏi thận ở những người thường xuyên tiêu thụ cà phê. Tuy nhiên, lợi ích này không đồng nghĩa với việc uống càng nhiều cà phê càng tốt, theo Very Well Health. Tiêu thụ quá nhiều caffeine có thể gây mất ngủ, bồn chồn, hồi hộp hoặc đánh trống ngực ở một số người.
Với đa số người khỏe mạnh, uống cà phê điều độ không gây hại cho thận và thậm chí có thể mang lại một số lợi ích. Các chuyên gia khuyến nghị người trưởng thành khỏe mạnh nên giới hạn lượng caffeine ở mức khoảng 400 mg mỗi ngày, tương đương 3-4 tách cà phê pha thông thường. Tuy nhiên, cà phê không phù hợp với tất cả mọi người.
Caffeine có thể làm huyết áp tăng nhẹ trong thời gian ngắn sau khi uống, đặc biệt ở những người nhạy cảm với chất này. Ngoài ra, lợi ích của cà phê cũng có thể giảm đi nếu thường xuyên thêm nhiều đường, sữa đặc, kem béo hoặc siro hương vị, làm tăng lượng đường và năng lượng nạp vào cơ thể. Người mắc bệnh thận, tăng huyết áp hoặc các bệnh lý nền khác nên tham khảo ý kiến bác sĩ về lượng caffeine phù hợp.
Theo CNN hôm 18/5, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) đã kích hoạt Điều khoản 42, một điều luật y tế công cộng cho phép hạn chế nhập cảnh vào Mỹ trong thời gian bùng phát các bệnh truyền nhiễm, có hiệu lực trong ít nhất 30 ngày.
Điều khoản 42 được ban hành từ năm 1944 nhưng mới chỉ được áp dụng hai lần. Lần đầu tiên là từ tháng 3/2020 đến tháng 5/2023, trong đại dịch Covid-19. Động thái ứng phó với dịch Ebola hôm qua là lần thứ hai điều luật được sử dụng.
Bộ Y tế Việt Nam hôm 17/5 cũng phát đi khuyến cáo người dân không hoang mang nhưng cần tự theo dõi sức khỏe 21 ngày nếu trở về từ vùng dịch.
CDC châu Phi hôm qua công bố đợt bùng phát hiện gây ra 395 ca nghi nhiễm và 106 trường hợp tử vong tại Congo và Uganda. Tổng giám đốc CDC châu Phi Jean Kaseya đánh giá con số thương vong này là "không thể chấp nhận".
Ngay khi Uganda phát hiện hai ca bệnh xâm nhập cuối tuần qua, WHO lập tức ban bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu. Chính phủ Uganda sau đó quyết định hoãn sự kiện tôn giáo lớn nhằm ngăn rủi ro đám đông hành hương lây lan mầm bệnh.
Giới chức y tế Mỹ xác định ít nhất 6 công dân nước này đã phơi nhiễm virus Ebola trong quá trình làm việc tại châu Phi. Tổ chức từ thiện Serge xác nhận bác sĩ truyền giáo Peter Stafford dương tính với Ebola sau khi tiếp xúc nguồn bệnh tại Congo. Chính phủ Mỹ đang điều động phương tiện sơ tán nam bác sĩ cùng vợ, 4 người con và một đồng nghiệp tới Trung tâm Y tế Khu vực Landstuhl (Đức) để cách ly và điều trị.
Đây là bệnh viện lớn nhất của Mỹ ngoài lãnh thổ, đồng thời là trung tâm sơ tán và điều trị trọng yếu cho các thương bệnh binh thuộc quân đội Mỹ tại khu vực châu Phi, châu Âu và Trung Đông. Cơ sở y tế 65 giường bệnh này từng đảm nhận vai trò tương tự trong giai đoạn bùng phát Ebola tại Tây Phi năm 2014-2015, thời điểm Mỹ triển khai 3.000 quân nhân để hỗ trợ kiểm soát dịch bệnh.
Nhằm kiểm soát rủi ro, Bộ Ngoại giao Mỹ cảnh báo công dân tránh đến Congo và Uganda, đồng thời cử chuyên gia y tế hỗ trợ các nước truy vết dịch tễ.
Các chuyên gia xác định chủng virus Bundibugyo khiến đợt dịch bùng phát là hiếm gặp, lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người nhiễm hoặc vật dụng bị ô nhiễm. Loại virus này chưa có vaccine hay thuốc đặc trị, tỷ lệ tử vong 25-40%. Nguyên thị trưởng Mongbwalu Jean Pierre Badombo cho biết dịch bùng phát từ giữa tháng 4 sau một đám tang lớn ở tỉnh Ituri và âm thầm lây lan suốt nhiều tuần.
Chuyên gia y tế công cộng Ahmed Ogwell nhận định thói quen sinh hoạt gắn liền với rừng rậm khiến người dân dễ tiếp xúc với loài dơi quả mang mầm bệnh. Các tổ chức quốc tế hiện gấp rút chi viện nhân lực và vật tư đến tâm dịch để khắc phục rào cản từ tình trạng nghèo đói và bất ổn an ninh tại khu vực.
Người phụ nữ sống ở Đống Đa không nhớ mình đã ngồi im bao lâu trong phòng khám, hình ảnh đứa con lớn lên thiếu mẹ hiện ra không dứt. Nhưng tinh thần thép được rèn qua 20 năm một mình bươn chải ở Hà Nội sớm giúp cô tự sốc lại bản thân. Thay vì chìm vào câu hỏi "Tại sao lại là mình?", Linh chọn cách nhìn đây là bài kiểm tra, không phải bản án.
"Cứ ba tháng tôi tái khám một lần, xem nó như căn bệnh mạn tính để sống chung, chứ không phải để ủ rũ hay trách móc", cô nói, thêm rằng 6 năm trôi qua vẫn sống khỏe mạnh.
Khác với Linh, Ánh Hoa đối mặt với ung thư máu từ năm 12 tuổi. Trải qua những ngày tháng tuổi thơ gắn liền với giường bệnh cùng hóa chất và nỗi sợ hãi, Hoa quyết định thay đổi tâm thế. Cô coi mỗi đợt truyền thuốc là một cuộc chiến nhỏ cần chinh phục. Sau gần 15 năm kiên trì, cô nhận kết quả đẩy lui bệnh hoàn toàn và hiện là thành viên tích cực của Sáng kiến Ung thư Muối.
Tại Việt Nam, theo số liệu GLOBOCAN 2022, mỗi năm có khoảng 180.480 ca ung thư mới và 120.184 ca tử vong, biến ung thư thành gánh nặng y tế hàng đầu. Song song gánh nặng thể chất là một cuộc khủng hoảng tâm lý âm thầm. Như nghiên cứu của Bệnh viện Quân y 103 trên 264 bệnh nhân tại khoa Ung bướu cho thấy gần 58% người bệnh bị trầm cảm.
Với nhóm trẻ tuổi, hệ quả còn nặng nề hơn. Nghiên cứu của Đại học Quốc gia Singapore trên 20.000 bệnh nhân cho thấy nhóm 25 đến 30 tuổi có nguy cơ mắc các rối loạn tâm lý suốt đời cao hơn ngay cả sau khi bệnh thuyên giảm, và nhóm từ 15 đến 19 tuổi có nguy cơ tự tử cao hơn đáng kể so với dân số chung.
Bác sĩ Nguyễn Thị Diễm Hương, Phòng khám Hỗ trợ điều trị Ung thư, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cho biết những bệnh nhân vượt xa tiên lượng ban đầu thường có chung một đặc điểm là họ không coi ung thư là án tử hình.
"Họ xem đó là một chặng đường cần vượt qua, từ đó giữ được tâm lý thảnh thơi và năng lượng tích cực ngay cả trong những giai đoạn điều trị nặng nề nhất", bà nói.
Về mặt sinh học, các nghiên cứu ghi nhận nhóm bệnh nhân này thường duy trì hoạt động miễn dịch tốt hơn, đặc biệt ở tế bào diệt tự nhiên và tế bào lympho T. Ngược lại, bệnh nhân trầm cảm, lo âu kéo dài thường ít tuân thủ phác đồ, bỏ tái khám, khiến bệnh tiến triển nặng hơn và tiên lượng kém hơn.
Y học hiện đại cũng đang thay đổi bức tranh tổng thể. Một số loại ung thư như tuyến giáp, vú, tiền liệt tuyến và đại tràng, nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời, có tỷ lệ sống trên 5 năm vượt 90%. Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, nhấn mạnh rằng ngưỡng 5 năm là mốc quan trọng vì tế bào ung thư thường di căn mạnh nhất trong 2-3 năm đầu. Qua mốc đó, ngay cả khi tái phát, bệnh nhân vẫn có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện kịp thời.
Tuy nhiên, bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đưa ra cảnh báo sự lạc quan không nên được áp dụng như một công thức chung. Nhiều loại ung thư vẫn tiến triển nhanh, có thể tái phát và tiên lượng hạn chế. Kỳ vọng thái quá đôi khi dẫn đến trì hoãn những quyết định điều trị quan trọng.
"Và sống lâu hơn không tự động nghĩa là 'sống tốt hơn', khi nhiều bệnh nhân phải đánh đổi bằng tác dụng phụ kéo dài, chi phí điều trị lớn và áp lực tâm lý triền miên. Mỗi bệnh nhân cần được đánh giá rất cá thể hóa, không thể mặc định", ông nói.
TS. BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, ngày 20/7 cho biết sức khỏe các bệnh nhân cải thiện rõ rệt, đã qua giai đoạn nguy hiểm nhất. Nhóm nạn nhân này gồm 8 nam giới, từ 32 đến 46 tuổi, nhập viện từ đêm 18/7 đến trưa 19/7 trong tình trạng đau đầu, kích ứng mắt, xung huyết kết mạc, tiêu cơ. Trong số này, hai người trực tiếp xuống bể được buộc dây bảo hiểm nên được kéo lên kịp thời sau khi bất tỉnh vài phút. Sáu người còn lại tham gia kéo nạn nhân từ trên miệng bể lên.
Các bác sĩ xác định bệnh nhân ngộ độc khí hydro sulfua (H2S), một loại khí cực độc tích tụ trong không gian kín.
Họ là 8 trong số 13 người gặp nạn trong vụ tai nạn xảy ra tối 18/7 tại khu vực bể chứa nước phân khép kín của Công ty TNHH Dabaco ở xã Thạch Quảng, Thanh Hóa. Tai nạn xảy ra khi một công nhân trượt chân rơi xuống bể và bất tỉnh. Nhiều đồng nghiệp sau đó lần lượt lao xuống hoặc cúi sâu xuống miệng bể để cứu người nhưng đều nhanh chóng mất ý thức, tạo thành tai nạn dây chuyền. Trong 13 nạn nhân, 5 người tử vong tại hiện trường.
Ngay khi tiếp nhận các ca bệnh, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình kích hoạt báo động đỏ toàn viện, huy động tổng lực các chuyên khoa chống độc, hồi sức cấp cứu và chẩn đoán hình ảnh. Bác sĩ Nguyên phân tích H2S là khí độc có cơ chế gây hại tương tự xyanua, ức chế hô hấp tế bào khiến nạn nhân ngừng tuần hoàn chỉ trong vài phút.
Ở nồng độ cao, khí này gây tê liệt khứu giác nên nạn nhân không kịp nhận ra mùi trứng thối đặc trưng để phòng tránh. Y khoa gọi hiện tượng này là "Hội chứng búa tạ ở lò mổ" do khả năng hạ gục nạn nhân tức thì trong không gian kín.
Chuyên gia chống độc lưu ý sai lầm phổ biến là nhiều người thường nhầm nguyên nhân ngạt khí trong hầm biogas là do khí metan. Thực tế, thủ phạm chính là H2S, loại khí sinh ra từ quá trình phân hủy chất hữu cơ trong bể phân, cống rãnh hoặc hầm tàu.
Dấu hiệu nhận diện đặc trưng ngoài việc bất tỉnh nhanh là các vật dụng kim loại trên người nạn nhân như đồng xu, khóa quần, thắt lưng thường bị xỉn màu, chuyển sang đen xám do phản ứng hóa học với khí độc.
Để tránh những tai nạn dây chuyền tương tự, bác sĩ khuyến cáo người dân tuyệt đối không lao xuống cứu người trong không gian kín nếu không có mặt nạ phòng độc chuyên dụng và bình dưỡng khí. Việc đầu tiên cần làm là mở thông gió, dùng quạt đẩy khí sạch vào bên trong. Người xuống cứu hộ bắt buộc phải đeo dây an toàn để lực lượng bên trên có thể kéo lên ngay lập tức nếu phát hiện dấu hiệu bất thường.
