Uống cà phê mỗi ngày không chỉ giúp tỉnh táo, tăng sự tập trung và giảm cảm giác mệt mỏi mà còn có thể mang lại một số lợi ích cho sức khỏe thận. Tuy nhiên, tác động này phụ thuộc vào lượng tiêu thụ, cách pha chế cùng tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Hỗ trợ bảo vệ chức năng thận
Theo Mayo Clinic, cà phê chứa nhiều hợp chất hoạt tính sinh học như polyphenol và các chất chống oxy hóa, có thể giúp giảm viêm và hạn chế tổn thương tế bào. Những tác động này được cho là góp phần bảo vệ chức năng thận về lâu dài.
Một nghiên cứu công bố năm 2019 trên tạp chí Nephrology Dialysis Transplantation đã phân tích dữ liệu của hơn 4.860 người trưởng thành mắc bệnh thận mạn tại Mỹ. Người tham gia được chia thành 4 nhóm theo lượng caffeine tiêu thụ hằng ngày. Nhóm uống ít nhất tiêu thụ dưới 28,2 mg caffeine mỗi ngày (tương đương chưa đến 1/3 tách cà phê), nhóm thứ hai tiêu thụ 28,2-103 mg, nhóm thứ ba 103-213,5 mg và nhóm cao nhất trên 213,5 mg mỗi ngày (xấp xỉ từ hai tách cà phê trở lên).
Trong thời gian theo dõi 5 năm, có khoảng 1.280 người tử vong. Sau khi điều chỉnh các yếu tố gây nhiễu, kết quả cho thấy cả ba nhóm tiêu thụ caffeine nhiều hơn đều có nguy cơ tử vong thấp hơn so với nhóm uống ít nhất, với mức giảm dao động từ 22% đến 26%.
Lợi tiểu nhưng không gây mất nước
Caffeine trong cà phê có tác dụng lợi tiểu nhẹ, khiến cơ thể đi tiểu nhiều hơn trong thời gian ngắn sau khi uống. Điều này khiến nhiều người cho rằng cà phê có thể gây mất nước hoặc làm thận phải hoạt động nhiều hơn.
Tuy nhiên, theo Harvard Health, ở những người thường xuyên uống cà phê, cơ thể dần thích nghi với tác động của caffeine. Lượng chất lỏng từ cà phê vẫn góp phần vào tổng lượng nước nạp vào cơ thể mỗi ngày và thường không gây mất nước đáng kể nếu người dùng vẫn uống đủ nước.
Dù vậy, cà phê không nên thay thế hoàn toàn nước lọc. Uống đủ nước vẫn là lựa chọn ưu tiên hàng đầu để hỗ trợ thận đào thải chất thải và duy trì các chức năng sinh lý bình thường.
Giảm sỏi thận
Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, caffeine có thể làm tăng thể tích nước tiểu, từ đó giúp giảm sự lắng đọng và kết tinh của các khoáng chất tạo sỏi trong đường tiết niệu. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận giảm nguy cơ sỏi thận ở những người thường xuyên tiêu thụ cà phê. Tuy nhiên, lợi ích này không đồng nghĩa với việc uống càng nhiều cà phê càng tốt, theo Very Well Health. Tiêu thụ quá nhiều caffeine có thể gây mất ngủ, bồn chồn, hồi hộp hoặc đánh trống ngực ở một số người.
Với đa số người khỏe mạnh, uống cà phê điều độ không gây hại cho thận và thậm chí có thể mang lại một số lợi ích. Các chuyên gia khuyến nghị người trưởng thành khỏe mạnh nên giới hạn lượng caffeine ở mức khoảng 400 mg mỗi ngày, tương đương 3-4 tách cà phê pha thông thường. Tuy nhiên, cà phê không phù hợp với tất cả mọi người.
Caffeine có thể làm huyết áp tăng nhẹ trong thời gian ngắn sau khi uống, đặc biệt ở những người nhạy cảm với chất này. Ngoài ra, lợi ích của cà phê cũng có thể giảm đi nếu thường xuyên thêm nhiều đường, sữa đặc, kem béo hoặc siro hương vị, làm tăng lượng đường và năng lượng nạp vào cơ thể. Người mắc bệnh thận, tăng huyết áp hoặc các bệnh lý nền khác nên tham khảo ý kiến bác sĩ về lượng caffeine phù hợp.
Nhiều người cho rằng bắp cải và cải thìa là những loại rau giàu chất xơ nhưng thực tế ngược lại. Bà Lâm Lợi Sầm, chuyên gia dinh dưỡng, giáo dục bệnh tiểu đường và tác giả sách nổi tiếng tại Đài Loan, xếp hạng hàm lượng chất xơ của các loại rau củ quen thuộc tính trên 100 gram trọng lượng thô ăn được. Dẫn đầu danh sách là đậu bắp với khoảng 3,7 gram chất xơ. Đồng hạng hai là súp lơ và rau lang với cùng 3,4 gram xơ; vị trí thứ tư là ớt chuông chứa khoảng 3,2 gram xơ. Các vị trí còn lại lần lượt là rau muống (2,4 gram), cải bó xôi (2,1 gram), cải xoăn (1,9 gram), cải thìa (1,4 gram), bắp cải (1,4 gram) và cuối cùng là cải thảo (1,2 gram).
Chuyên gia chỉ ra rằng cải thìa và bắp cải có hàm lượng chất xơ tương đương nhau và đều thuộc nhóm thấp. Để bổ sung chất xơ một cách hiệu quả và thúc đẩy nhu động ruột, ăn một nắm lớn rau lang sẽ mang lại hiệu quả cao gấp đôi.
Với nhóm quả và dưa, bà cho biết mướp đắng rừng (khổ qua rừng) có hàm lượng chất xơ lên tới 4,1 gram, trở thành "vua" chất xơ trong nhóm này. Thông thường, mướp đắng vỏ xanh chứa khoảng 2,3-2,5 gram, cà tím 2,1 gram, bí đao 1,1 gram và mướp hương 0,8 gram. Mướp hương thường bị lầm tưởng là có hàm lượng chất xơ cao nhưng thực tế lại là một trong những loại quả chứa ít chất xơ nhất.
Bà Lâm giải thích mặc dù xuất hiện cấu trúc dạng sợi khi được nấu chín, thành phần của mướp hương có đến 95% là nước, rất phù hợp cho người cao tuổi có răng nướu yếu. Trường hợp muốn cải thiện hệ tiêu hóa và nhuận tràng, bạn lựa chọn các loại nấm hoặc rau lá xanh sẽ mang lại hiệu quả cao hơn rõ rệt.
Theo bà, trong khi các loại rau lá xanh giàu chất xơ thô, thì các loại nấm lại sở hữu lợi thế vượt trội khi chứa đồng thời cả chất xơ hòa tan và không hòa tan, giúp làm mềm phân cũng như thúc đẩy nhu động ruột mạnh mẽ. Trong bảng xếp hạng nhóm này, mộc nhĩ đen đứng đầu với 7,7 gram, theo sau lần lượt là nấm hương tươi với 3,5 gram, nấm đùi gà 2,9 gram, nấm kim châm (enoki mushrooms) 2,4 gram, và nấm mỡ hoặc nấm bạch tuyết 1,5 gram.
Bà gợi ý xào chung các loại rau và nấm với nhau là phương pháp tối ưu để làm sạch đường ruột. Ví dụ, hàm lượng chất xơ từ món rau lang xào nấm hương tươi cao gấp hơn 3 lần so với lượng chất xơ khi ăn bắp cải xào cùng mướp hương.
Sau khi gục xuống đất, người đàn ông cố gắng ngồi dậy nhưng không được. Qua vài phút nằm bất động, may mắn, người đàn ông này đã có thể đứng dậy và di chuyển bình thường.
Đoạn video nhanh chóng nhận được nhiều sự quan tâm, không ít người bày tỏ lo sợ: Tình trạng đó là gì, có phải dấu hiệu của đột quỵ? Có nên tiếp tục tập thể dục vào buổi sáng hay không?
Tiến sĩ - bác sĩ Bạch Thanh Thủy, khoa Khám bệnh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), cho biết qua xem video, bệnh nhân tập thể dục quá sớm. Lúc này thời tiết còn lạnh, có thể dẫn đến tình trạng co thắt mạch máu gây thiếu máu não, thậm chí tăng huyết áp và gây xuất huyết não.
“Khả năng cao người trong video bị cơn thiếu máu não tạm thời, một tình trạng gián đoạn cung cấp máu lên não tạm thời, không gây tổn thương não vĩnh viễn. Trong cơn, bệnh nhân có triệu chứng giống như đột quỵ, có thể bao gồm mất ý thức, liệt tay, chân cùng bên, chóng mặt, nói ngọng, méo miệng… nhưng khi tuần hoàn não được khôi phục, bệnh nhân sẽ trở lại bình thường”, bác sĩ Thanh Thủy cho hay.
Theo bác sĩ Thủy, đây cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm đột quỵ thiếu máu não hoặc bệnh lý tim mạch. Ở người có nguy cơ tim mạch, việc gắng sức vào sáng sớm có thể tạo áp lực đột ngột lên hệ tuần hoàn, làm xuất hiện rối loạn nhịp tim. Nếu rối loạn nhịp xảy ra ở mức độ nặng, người bệnh có thể bị tụt huyết áp, thậm chí khởi phát cơn đau thắt ngực.
Bác sĩ cũng nhấn mạnh rằng việc đứng lên đi lại ngay sau vài phút đổ gục như trên video là không thực sự an toàn. Thay vào đó, bệnh nhân nên vào giường nằm, kiểm tra xem cơ thể có bất thường gì khác hay không; tiến hành đo huyết áp; nếu bị lạnh thì nên ủ ấm, uống nước ấm và nhanh chóng đến bệnh viện để được kiểm tra tình trạng sức khỏe.
Bác sĩ Thủy cảnh báo, tập thể dục quá sớm (khoảng 4 giờ) có thể gây một số tác hại như: Tăng nguy cơ tim mạch, đột quỵ, hạ đường huyết, mệt mỏi… Để giảm thiểu rủi ro, mọi người nên lưu ý một số vấn đề sau:
“Không có khuyến cáo cụ thể về việc tập thể dục vào thời gian nào là tốt nhất cho tất cả mọi người. Các yếu tố quan trọng để xem xét là tuổi tác, nhịp sinh học, bệnh lý nền, hoàn cảnh cá nhân… Do đó, cần căn cứ vào những điều trên hoặc tư vấn của bác sĩ để chọn cho mình thời gian tập thể dục phù hợp. Khi tập thể dục, nếu phát hiện bất cứ khó chịu bất thường nào như chóng mặt, đau đầu hoặc các triệu chứng của cơn thiếu máu não thoáng qua, cần dừng ngay. Ngoài ra, nên kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ đột quỵ như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, béo phì, tiểu đường...”, bác sĩ Thanh Thủy khuyên.
Thông tin trên được chia sẻ trong chương trình kỷ niệm 30 năm Sinh hoạt Y khoa Pháp - Việt và 10 năm Hệ sinh thái “Ngày đầu tiên”. Chuỗi hoạt động bao gồm hội thảo chuyên gia AS ONE Expert Meeting và Diễn đàn Lãnh đạo Sinh hoạt Y khoa Pháp - Việt lần thứ 30 vừa tổ chức tại Hà Nội.
Tại Hội thảo chuyên gia AS ONE Expert Meeting ngày 4.7, nội dung được các chuyên gia nhấn mạnh là quản lý bệnh mạn tính không thể chỉ dừng ở chẩn đoán và kê đơn, mà cần sự phối hợp giữa dự phòng, điều trị, theo dõi lâu dài, truyền thông sức khỏe và nâng cao vai trò chủ động của người bệnh.
Ngoài ra, một nội dung nổi bật của hội thảo là nhìn lại 10 năm Hệ sinh thái “Ngày đầu tiên” trong quản lý bệnh mạn tính. Trong giai đoạn này, chương trình đã xây dựng 114 phòng hoặc góc tư vấn trên toàn quốc, hỗ trợ hơn 800.000 lượt người bệnh và thân nhân; đồng thời đào tạo hơn 3.000 điều dưỡng, góp phần nâng cao hiểu biết, tăng tuân thủ điều trị và khả năng tự quản lý bệnh.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng thảo luận về định hướng triển khai chương trình AS ONE tại Việt Nam, trong đó tập trung vào những câu hỏi thiết thực nhằm bảo đảm chương trình mang lại kết quả cụ thể trong giai đoạn 2026 - 2030.
Tiến sĩ Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, cho biết dưới sự chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Y tế, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh sẽ phối hợp cùng các đơn vị, các hội chuyên ngành, cơ sở đào tạo, bệnh viện và các tổ chức xã hội nghề nghiệp triển khai chương trình AS ONE theo 4 mục tiêu trọng tâm: Chuẩn hóa chuyên môn; Nâng cao năng lực nhân lực y tế; Truyền thông cộng đồng; Tăng cường giám sát, nghiên cứu và đánh giá hiệu quả chương trình.
Tiếp nối các nội dung chuyên môn từ hội thảo, diễn đàn ngày 5.7 là không gian để chuyển hóa các góc nhìn chuyên môn thành trao đổi thực tiễn giữa những người trực tiếp hoạch định, quản lý và triển khai hoạt động y tế tại địa phương. Qua đó tập trung vào thảo luận về kinh nghiệm quản lý tăng huyết áp, tiểu đường trên thế giới; năng lực truyền thông y tế; dữ liệu, nghiên cứu và giám sát trong quản lý bệnh mạn tính.
Các đại biểu thống nhất rằng truyền thông không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn góp phần cải thiện tuân thủ điều trị, trong khi dữ liệu và nghiên cứu là cơ sở để đánh giá hiệu quả và hoàn thiện các mô hình chăm sóc.
