Trong nhiều năm qua, tuyển sinh vào lớp 10 luôn là một trong những vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm. Ở nhiều địa phương, nhất là các đô thị lớn, số lượng học sinh có nguyện vọng học tại các trường THPT công lập luôn vượt quá khả năng tiếp nhận. Điều này khiến kỳ tuyển sinh lớp 10 trở thành một kỳ thi có áp lực rất lớn đối với học sinh, phụ huynh, giáo viên và cả hệ thống giáo dục.
Vấn đề đặt ra hiện nay là không chỉ là giảm áp lực của một kỳ thi, mà sâu xa hơn là đổi mới cách thức kiểm tra, đánh giá để phản ánh đúng năng lực của học sinh, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản trị giáo dục trong giai đoạn mới.
Đặc biệt, sau buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với ngành giáo dục, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã yêu cầu Bộ GD-ĐT khẩn trương nghiên cứu đổi mới kiểm tra, đánh giá cuối cấp THCS và phương án tuyển sinh lớp 10 theo hướng giảm áp lực, bảo đảm công bằng, minh bạch; đồng thời rà soát cơ chế đánh giá học sinh, giáo viên, nhà trường, thi cử và thi đua, khen thưởng nhằm khắc phục bệnh thành tích và nâng cao chất lượng giáo dục.
Trong nhiều cuộc trao đổi, câu hỏi thường được đặt ra là nên tiếp tục thi tuyển hay chuyển sang xét tuyển vào lớp 10. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc lựa chọn giữa hai phương thức này thì chưa chạm đến bản chất của vấn đề.
Điều quan trọng hơn là phải xây dựng được một hệ thống đánh giá lớp cuối cấp phản ánh đúng mức độ yêu cầu cần đạt của học sinh sau khi hoàn thành chương trình THCS. Khi hệ thống đánh giá đủ độ tin cậy, độ giá trị và tính công bằng, kết quả của nó có thể được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau.
Trước hết đây là căn cứ để xác nhận mức độ hoàn thành chương trình giáo dục THCS của mỗi học sinh. Thay vì chỉ phản ánh điểm số của từng môn học, hệ thống đánh giá cần cho thấy học sinh đã đạt đến mức nào so với yêu cầu cần đạt của cấp học, ở cả phương diện kiến thức, kỹ năng và năng lực vận dụng.
Thứ hai, kết quả đánh giá cuối cấp có thể được sử dụng làm căn cứ chủ yếu trong tuyển sinh vào lớp 10. Khi được chuẩn hóa, kết quả này sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào một kỳ thi diễn ra trong thời gian ngắn, đồng thời giảm áp lực thi cử nhưng vẫn bảo đảm tính công bằng và minh bạch.
Như vậy tuyển sinh vào lớp 10 chỉ là một trong nhiều mục đích sử dụng của hệ thống đánh giá cuối cấp. Giá trị lớn hơn của hệ thống này là tạo lập một cơ sở dữ liệu tin cậy phục vụ nâng cao chất lượng giáo dục trung học phổ thông và quản trị hệ thống giáo dục.
Một băn khoăn thường gặp là nếu đổi mới đánh giá thì liệu có làm tăng thêm áp lực cho học sinh và giáo viên hay không. Câu trả lời là không, nếu mô hình được thiết kế hợp lý.
Học sinh vẫn thực hiện các bài kiểm tra định kỳ theo kế hoạch giáo dục hiện hành. Giáo viên vẫn thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, đánh giá theo quy định. Điểm khác biệt là các bài kiểm tra này sẽ được chuẩn hóa về yêu cầu cần đạt, ma trận đề, ngân hàng câu hỏi, quy trình tổ chức và phân tích chất lượng để kết quả có thể sử dụng cho những quyết định giáo dục quan trọng.
Một ưu điểm nổi bật của mô hình này là có thể triển khai theo lộ trình ngay trên cơ sở các quy định hiện hành, không cần tạo thêm kỳ kiểm tra hay thay đổi căn bản hệ thống pháp luật về giáo dục.
Hiện nay các trường trung học cơ sở đã tổ chức kiểm tra định kỳ theo quy định của Bộ GD-ĐT. Điều cần đổi mới không phải là bổ sung thêm hoạt động đánh giá, mà là chuẩn hóa chất lượng của các bài kiểm tra hiện có và nâng cao giá trị sử dụng của kết quả đánh giá.
Trong giai đoạn đầu, Bộ GD-ĐT có thể ban hành hướng dẫn thống nhất về ma trận đề, ngân hàng câu hỏi, quy trình xây dựng đề, tổ chức kiểm tra, chấm điểm và phân tích chất lượng đối với các bài kiểm tra định kỳ lớp 9.
Trên cơ sở đó, các địa phương chủ động tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế nhưng vẫn bảo đảm các yêu cầu chung về chất lượng và tính tương đương.
Điều này cũng phù hợp với cơ chế phân cấp hiện nay trong tuyển sinh vào lớp 10. Khi hệ thống đánh giá đã được chuẩn hóa, các địa phương có thêm một căn cứ khoa học để lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp mà vẫn bảo đảm công bằng, minh bạch và khách quan.
Xa hơn, việc chuẩn hóa đánh giá sẽ tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi số trong giáo dục. Khi ngân hàng câu hỏi được chuẩn hóa, các đề kiểm tra có thể được sinh tự động theo đúng ma trận, bảo đảm tương đương về độ khó và khả năng phân hóa.
Đổi mới kiểm tra, đánh giá lớp cuối cấp THCS không đơn thuần là thay đổi cách tuyển sinh vào lớp 10. Đây là cơ hội để chuyển từ tư duy quản lý dựa trên một kỳ thi sang tư duy quản lý dựa trên một hệ thống đánh giá có chất lượng.
Khi kết quả đánh giá phản ánh trung thực mức độ đạt của yêu cầu cần đạt, hệ thống giáo dục sẽ có trong tay một nguồn dữ liệu đáng tin cậy phục vụ đồng thời nhiều mục tiêu: công nhận hoàn thành cấp học, tuyển sinh vào lớp 10, cung cấp thông tin đầu vào cho các trường THPT, phân luồng học sinh, theo dõi chất lượng giáo dục và hoạch định chính sách.
Đổi mới không phải là làm nhiều hơn, mà là làm tốt hơn những gì đang có. Giá trị của mô hình không nằm ở việc thay thế kỳ thi tuyển sinh bằng một hình thức xét tuyển đơn giản, mà ở việc nâng tầm chất lượng của hệ thống kiểm tra, đánh giá để kết quả của nó đủ độ tin cậy phục vụ nhiều quyết định giáo dục quan trọng.
Tại cuộc họp, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu ghi nhận sự quyết liệt, nghiêm túc và khẩn trương vào cuộc của Bộ GD-ĐT, Bộ Công an, UBND tỉnh Tuyên Quang trong xử lý vụ việc liên quan đến kết quả bài thi môn toán cao bất thường tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.
Vụ việc có tính chất nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn tới ngành giáo dục và toàn xã hội, nhất là trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang tập trung tạo mọi điều kiện về chủ trương, chính sách, thể chế, ưu tiên mọi nguồn lực, điều kiện để hỗ trợ ngành giáo dục.
Tuy nhiên, theo báo cáo của Bộ GD-ĐT, đây là một vụ việc có tính chất cá biệt, riêng lẻ, không phản ánh kết quả của toàn bộ kỳ thi, sự nỗ lực, cố gắng của toàn ngành Giáo dục và thí sinh trên cả nước.
Phó thủ tướng đề nghị Bộ Công an, Bộ GD-ĐT, các cơ quan liên quan, UBND tỉnh Tuyên Quang khẩn trương chỉ đạo xử lý vụ việc tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang. Khẩn trương xác minh đầy đủ, khách quan bản chất vụ việc; xử lý nghiêm minh tổ chức, cá nhân sai phạm theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm phân hóa rõ vai trò, trách nhiệm, tính chất, mức độ vi phạm của từng tổ chức, cá nhân.
Phó thủ tướng giao UBND tỉnh Tuyên Quang chịu trách nhiệm về việc mất an toàn của kỳ thi theo quy định, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 trên địa bàn tỉnh, ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của ngành giáo dục.
Đồng thời, khẩn trương tiến hành rà soát toàn bộ quy trình tổ chức kỳ thi, làm rõ trách nhiệm của đơn vị, cá nhân trong việc chỉ đạo, quán triệt, hướng dẫn, giám sát, tổ chức kỳ thi.
Đặc biệt, có phương án xử lý, khắc phục hậu quả phù hợp, đúng quy định đối với vụ việc bảo đảm quyền lợi chính đáng cho các thí sinh; kịp thời báo cáo cấp thẩm quyền đối với những nội dung vượt thẩm quyền.
UBND tỉnh Tuyên Quang đánh giá toàn diện, công tâm, khách quan đối với công tác tổ chức, kết quả kỳ thi tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang; tổ chức trao đổi, làm việc với tất cả phụ huynh và học sinh của nhà trường tham gia kỳ thi, trên cơ sở đó, kiến nghị, đề xuất với Bộ GD-ĐT về phương án xử lý cụ thể bảo đảm quyền lợi chính đáng cho các thí sinh; hoàn thành trước ngày 9.7.
Chủ động tổ chức họp báo, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời cho cơ quan báo chí. Nghiêm túc nhận trách nhiệm về thiếu sót, sai phạm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện (nếu có); công khai thông tin chính xác, kịp thời, phù hợp, bảo vệ danh tính, tâm lý và quyền lợi hợp pháp của thí sinh, không để vụ việc gây hoang mang trong toàn ngành giáo dục và địa phương.
Phó thủ tướng giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ GD-ĐT, UBND tỉnh Tuyên Quang chỉ đạo Công an tỉnh Tuyên Quang làm rõ vi phạm, đối tượng trong vụ việc; trách nhiệm của các đơn vị, cá nhân liên quan để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật đối với trường hợp sai phạm.
Phó thủ tướng cũng yêu cầu Bộ GD-ĐT chủ trì, phối hợp với Bộ Công an, cơ quan liên quan tiếp tục rà soát tổng thể kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 của các địa phương trên cả nước; trường hợp phát hiện thấy những vấn đề bất thường, kịp thời phối hợp với các cơ quan chức năng để xử lý theo quy định và chịu trách nhiệm theo thẩm quyền.
Đồng thời, khẩn trương, rà soát quy chế, quy định tổ chức kỳ thi, tăng cường các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn trong tất cả các khâu, các bước của kỳ thi (như sử dụng máy quét cầm tay, lắp camera tại phòng thi, công tác nhân sự tham gia kỳ thi...).
Có văn bản chấn chỉnh các địa phương, các cơ sở giáo dục liên quan đến công tác tổ chức thi tốt nghiệp THPT, không để tái diễn tình trạng vi phạm quy chế thi và quy định pháp luật.
Như tin đã đưa, kết quả thi tốt nghiệp THPT của học sinh Trường THPT chuyên Tuyên Quang gây chú ý. Hơn 290 trong số 328 thí sinh, thuộc dải số báo danh từ 080163xx đến 080166xx, đạt từ 9 điểm toán trở lên; trong đó hơn 140 em đạt điểm 10 tuyệt đối. Điểm trung bình của nhóm này là 9,58, cao nhất cả nước.
Chiều 5.7, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã thi hành lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với ông Nguyễn Hà Duy, sinh năm 1998, giáo viên Trường THPT chuyên Tuyên Quang để điều tra liên quan đến kết quả điểm kỳ thi tốt nghiệp.
Ngày 16.6, lãnh đạo Trung tâm GDNN-GDTX Bảo Lộc cho biết đơn vị đã nhận được Kết luận số 2721/KL-SGDĐT ngày 9.6.2026 của Sở GD-ĐT Lâm Đồng về nội dung tố cáo sai phạm đối với ông Trần Huy Quế.
Theo kết luận, thời gian sau khi sáp nhập Trung tâm GDNN-GDTX Bảo Lâm và Trung tâm GDNN-GDTX Bảo Lộc vào tháng 7.2025, công tác mua sắm tài sản công tại đơn vị đã bộc lộ nhiều tồn tại.
Hồ sơ ban đầu đề xuất mua 3 bàn làm việc, 5 tủ hồ sơ, 1 giường y tế và 3 bộ bàn uống nước. Tuy nhiên, khi triển khai thực tế, danh mục mua sắm lại thay đổi thành 3 bộ bàn làm việc, 4 tủ hồ sơ, 1 tủ quần áo giáo viên, 3 bộ bàn tiếp khách và 1 giường ngủ dành cho giảng viên.
Sở GD-ĐT xác định việc thay đổi chủng loại và số lượng tài sản không được đưa ra tập thể lãnh đạo xem xét, thống nhất; đồng thời không có hồ sơ thể hiện việc xin ý kiến lại trước khi thực hiện.
Đáng chú ý, ngày 19.8.2025, trung tâm đã ban hành kế hoạch lựa chọn nhà thầu và xác định đơn vị cung cấp là Công ty TNHH Hồng Hoàng. Tuy nhiên, đến ngày 21.8.2025, đơn vị mới tổ chức họp xét chọn nhà cung cấp. Trình tự này được đánh giá chưa bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong hoạt động mua sắm tài sản công.
Quá trình xác minh cho thấy một số thành viên tham gia hội đồng xét chọn cho biết việc mua sắm được triển khai chủ yếu theo chỉ đạo của giám đốc trung tâm. Bên cạnh đó, một số cán bộ, giáo viên phản ánh có tài sản được bố trí tại phòng làm việc nhưng chưa phát sinh nhu cầu sử dụng thực tế.
Sở GD-ĐT kết luận nội dung tố cáo về việc vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ trong công tác quản lý là đúng một phần. Theo kết luận, trách nhiệm chính thuộc về ông Trần Huy Quế với vai trò người đứng đầu đơn vị.
Một nội dung tố cáo khác được xác định là đúng hoàn toàn liên quan đến việc tự ý chặt hạ cây xanh trong khuôn viên Trung tâm GDNN-GDTX Bảo Lộc.
Theo kết luận, ngày 26.7.2025, ông Quế đã thuê người đốn hạ 3 cây xanh trong khuôn viên trung tâm, gồm cây xà cừ, cây sao và cây me, khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp phép và chưa thực hiện đầy đủ quy trình lấy ý kiến, thống nhất trong đơn vị.
Sau đó, UBND phường 2 Bảo Lộc xác định đây là hành vi vi phạm hành chính và ban hành quyết định xử phạt 40 triệu đồng.
Sở GD-ĐT xác định nội dung tố cáo ông Quế báo cáo không trung thực là có cơ sở. Theo kết luận, báo cáo của trung tâm nêu việc chặt hạ cây đã được Ban giám đốc thống nhất và nhận được nhiều ý kiến đề nghị từ người dân. Tuy nhiên, qua kiểm tra, cơ quan chức năng không thu thập được tài liệu, hồ sơ chứng minh các nội dung này.
Đáng chú ý, biên bản họp Ban giám đốc chỉ ghi nhận việc cắt tỉa cành cây nhằm bảo đảm an toàn trong mùa mưa bão, không có nội dung thống nhất chủ trương chặt hạ 3 cây xanh.
Kết luận thanh tra cũng chỉ ra nhiều bất cập trong việc quản lý, sử dụng giáo trình đào tạo lái xe mô tô hạng A1.
Ban đầu, bộ phận chuyên môn đề xuất in 2.000 cuốn giáo trình. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, số lượng được nâng lên 5.000 cuốn. Dù chưa đủ căn cứ kết luận ông Quế là người trực tiếp quyết định việc tăng số lượng in, cơ quan xác minh cho rằng ông là người phê duyệt chủ trương tạm dừng sử dụng số giáo trình đã mua và ký quyết định lựa chọn giáo trình khác.
Theo kết luận, việc thay đổi giáo trình nhưng không xây dựng phương án xử lý số sách đã in dẫn đến 3.790 cuốn giáo trình tồn kho, không được sử dụng trong công tác đào tạo. Giá trị số giáo trình tồn kho này hơn 67,4 triệu đồng.
Trong khi đó, trung tâm chỉ phát hơn 200 cuốn giáo trình cho học viên học lái xe A1 dù còn hàng ngàn cuốn đang lưu kho. Qua xác minh, nhiều học viên cho biết phải tự photocopy hoặc mượn tài liệu của nhau để phục vụ việc học tập.
Sở GD-ĐT cũng chỉ ra sự thiếu thống nhất trong công tác điều hành. Ngày 27.11.2025, ông Quế ký quyết định lựa chọn giáo trình đào tạo lái xe A1 của Nhà xuất bản Giao thông vận tải. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, trung tâm lại có văn bản gửi Sở Xây dựng Lâm Đồng thông báo sử dụng giáo trình do Bộ Công an ban hành.
Theo kết luận, việc tạm dừng sử dụng giáo trình khi chưa có phương án xử lý số sách đã mua làm phát sinh nguy cơ lãng phí tài sản, nguồn lực tài chính của đơn vị. Sở GD-ĐT xác định trách nhiệm chính thuộc về ông Trần Huy Quế với cương vị giám đốc trung tâm.
Bên cạnh những nội dung được xác định có sai phạm, Sở GD-ĐT Lâm Đồng cũng kết luận một số nội dung tố cáo đối với ông Quế là không có cơ sở. Cụ thể, cơ quan này không có căn cứ xác định ông Quế lợi dụng chức vụ, quyền hạn để gây khó khăn, áp đặt trong công việc; xúc phạm viên chức; hù dọa, vu khống đảng viên; gây mất đoàn kết nội bộ; cản trở việc thực thi nhiệm vụ hoặc bổ nhiệm Tổ trưởng Tổ Hành chính - Tổng hợp trái quy định.
Từ kết quả xác minh các nội dung tố cáo, Sở GD-ĐT Lâm Đồng kiến nghị tổ chức kiểm điểm, rút kinh nghiệm đối với Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Bảo Lộc và các cá nhân liên quan; đồng thời giao Phòng Tổ chức cán bộ tham mưu xem xét xử lý trách nhiệm theo quy định.
Cơ quan này cũng yêu cầu trung tâm khẩn trương xây dựng phương án xử lý 3.790 cuốn giáo trình A1 còn tồn kho nhằm hạn chế thất thoát, lãng phí; đồng thời chấn chỉnh công tác quản lý tài chính, tài sản công, mua sắm, lưu trữ hồ sơ và tăng cường tính công khai, minh bạch trong mọi hoạt động của đơn vị.
Nhóm nghiên cứu tại Đại học Texas Austin, Mỹ, tuần trước công bố bài báo "Convergence Rates for Latent Mixing Measures in Infinite Homoscedastic Location-Scale Mixture Models" (tạm dịch: Tốc độ hội tụ của các thước đo pha trộn tiềm ẩn trong các mô hình hỗn hợp vị trí-tỷ lệ đồng nhất vô hạn).
Đây là nghiên cứu về bài toán giới hạn thông tin trong nhánh phi tham số Bayesian, mà Dũng là đồng tác giả chính, với sự hướng dẫn của anh Hồ Phạm Minh Nhật, giáo sư bậc hai (associate professor) tại Đại học Texas Austin. Dũng hiện là nghiên cứu sinh năm thứ hai ở trường này.
Bài này mở đầu cho chuỗi công trình dự kiến gồm 10 bài của nhóm, giải quyết trọn vẹn một bài toán lớn bỏ ngỏ từ những năm 70, trong nhánh phi tham số Bayesian.
"Nghiên cứu này sử dụng công cụ toán thuần túy, nhưng rất quan trọng để hiểu các mô hình ứng dụng trong thống kê. Việc giải quyết được vấn đề này sẽ dẫn đến nhiều kết quả thú vị khác", Dũng đánh giá.
Theo các tác giả, bài toán liên quan việc bóc tách các thông số ẩn bên trong dữ liệu trong máy học, gồm trọng tâm và độ phân tán. Trước đây, các nhà nghiên cứu phải giả định đã biết trước độ phân tán để giải quyết bài toán. Tuy nhiên, khi gặp thực tế cả hai thông số đều ẩn, các công cụ toán học truyền thống hoàn toàn sụp đổ, khiến bài toán đi vào ngõ cụt trong nhiều năm.
Nguyên nhân sâu xa là do các phân phối dữ liệu như Gaussian có đặc tính "siêu mịn" (super-smooth), hoạt động giống như một hố đen nuốt chửng và xóa nhòa thông tin gốc. Khi cố gắng giải mã ngược các thông số này, nhiễu thống kê sẽ bùng nổ theo cấp số nhân, khiến việc học của máy trở nên bất khả thi.
Để tháo gỡ nút thắt, Dũng và cộng sự kết hợp các công cụ mạnh mẽ từ nhiều phân nhánh toán học. Điểm khác biệt chính trong hướng đi của anh là vận dụng linh hoạt kỹ thuật, từ giải tích hàm (functional analysis), giải tích Fourier (Fourier analysis) và lý thuyết hàm suy rộng (distribution theory).
Các kỹ thuật này khá kinh điển và quen thuộc với giới toán học, nhưng việc nhìn ra mối liên hệ với bài toán đã đưa ra góc nhìn mới, từ đó giải quyết được các vấn đề cốt lõi. Khi đã có định hướng, Dũng cùng nhóm mất 5 tháng để hoàn thành.
"Dũng có sự kiên định với tính chặt chẽ tuyệt đối của toán học, không bao giờ thỏa hiệp với những lập luận xấp xỉ hay phỏng đoán lỏng lẻo. Mọi nút thắt đều được Dũng đào sâu, giải quyết triệt để và chứng minh kín kẽ đến từng dòng", anh Hồ Phạm Minh Nhật nhận xét.
Hiện, bài báo trong quá trình bình duyệt để được đăng tải trên các tạp chí toán học.
Lê Quang Dũng là cựu học sinh chuyên Toán, trường THPT chuyên Lam Sơn, Thanh Hóa. Thời phổ thông, anh hai lần đạt giải nhất môn Toán trong kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia, huy chương vàng Olympic Toán quốc tế (IMO) năm 2017.
Dũng tốt nghiệp xuất sắc hệ cử nhân tài năng Toán ở trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2021. Anh sau đó giành học bổng theo học thạc sĩ tại Đại học Bách khoa Paris (École Polytechnique) trước khi đến Mỹ.
