Em 18 tuổi. Chỉ còn vài tháng nữa, em bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT, kỳ thi mà người lớn vẫn nói là “bước ngoặt quan trọng nhất của đời học sinh”. Lẽ ra ở tuổi 18, em nên cảm thấy háo hức, nên có chút hồi hộp pha lẫn hy vọng. Nhưng thay vào đó, điều em cảm nhận rõ nhất mỗi ngày là sự căng thẳng, mệt mỏi và áp lực đè nặng trong lòng. Em viết những dòng này với mong muốn được tư vấn, được lắng nghe và biết đâu tìm ra một cách nào đó để cân bằng lại chính mình trước khi quá muộn.
Bố mẹ em luôn nói rằng mọi điều họ làm đều vì tương lai của em. Em biết điều đó. Em biết bố mẹ đã vất vả nuôi em khôn lớn, đã hy sinh nhiều thứ để em được học hành đầy đủ. Ước mơ của bố mẹ là em có thể đỗ vào một trường đại học có tiếng ở Hà Nội, để sau này “có tương lai”, “có chỗ đứng trong xã hội”, “không phải vất vả như bố mẹ”. Mỗi lần nghe những câu nói ấy, em vừa thương bố mẹ, vừa thấy lòng mình nặng trĩu.
Từ đầu năm lớp 12 đến nay, cuộc sống của em gần như chỉ xoay quanh hai chữ: học tập. Mỗi ngày em đi học ở trường, học thêm buổi tối. Về đến nhà, việc đầu tiên không phải là nghỉ ngơi mà là ngồi vào bàn học: học bài cũ, làm đề, luyện thêm bài tập nâng cao. Em học liên tục, học không ngừng, học đến khi mắt mờ đi, đầu óc quay cuồng. Có những hôm, em chỉ được ngủ khi đã hoàn thành hết số bài bố mẹ yêu cầu.
Cuối tuần – khoảng thời gian lẽ ra để nghỉ ngơi – với em lại là những ngày học từ 8 giờ sáng đến tận đêm. Em hầu như không được ra ngoài, không được đi chơi cùng gia đình hay bạn bè. Có những lần gia đình có việc, em vẫn phải ở nhà một mình để học. Em nhìn qua cửa sổ, thấy mọi người vui vẻ ra ngoài, còn mình thì ngồi trước chồng sách vở cao ngất, lòng trống rỗng.
Em không phủ nhận rằng việc học là quan trọng. Em cũng có ước mơ của riêng mình. Nhưng em cảm thấy mình đang học trong trạng thái bị dồn ép hơn là tự nguyện. Mỗi ngày trôi qua như một cuộc chạy đua không có điểm dừng. Nếu em lỡ cầm điện thoại lướt Facebook vài phút để thư giãn, bố mẹ sẽ mắng em ngay. Có hôm, chỉ vì em xem điện thoại chưa đến 10 phút mà bị trách móc gay gắt rằng: “Không lo học thì sau này đừng trách ai”.
Những lời mắng ấy cứ lặp đi lặp lại, khiến em dần cảm thấy mình lúc nào cũng sai, lúc nào cũng chưa đủ cố gắng. Em bắt đầu sợ những tiếng bước chân của bố mẹ khi đi ngang qua phòng. Em sợ bị hỏi: “Học xong chưa?”, “Làm được bao nhiêu đề rồi?”, “Điểm thử thế nào?”. Em cảm thấy như mình đang sống trong một vòng lặp của áp lực và kỳ vọng.
Có những đêm, em nằm trên giường mà tim vẫn đập nhanh vì lo lắng. Em nghĩ đến kỳ thi sắp tới, nghĩ đến viễn cảnh nếu mình không đạt kết quả như mong muốn. Em sợ làm bố mẹ thất vọng, sợ ánh mắt buồn của họ. Nhưng càng sợ, em càng mất tập trung. Có những hôm ngồi trước trang đề thi mà đầu óc trống rỗng, chữ nghĩa nhảy múa trước mắt.
Em nhận ra mình đang stress thật sự. Em dễ cáu gắt hơn, dễ bật khóc hơn. Có lúc em chỉ muốn được ngủ một giấc thật dài mà không phải nghĩ đến bài vở. Có lúc em ước mình được nói với bố mẹ rằng em mệt rồi, rằng em cần nghỉ một chút. Nhưng rồi em lại im lặng vì sợ bị cho là lười biếng, là không biết quý trọng cơ hội.
Em hiểu bố mẹ không có ý xấu. Họ chỉ muốn tốt cho em nhưng cách họ dồn ép khiến em cảm thấy mình như một chiếc lò xo bị nén quá mức. Em không còn cảm nhận được niềm vui trong việc học. Những môn học từng khiến em thích thú giờ trở thành nỗi ám ảnh. Mỗi lần cầm bút lên là một lần tim em thắt lại.
Em tự hỏi: liệu học nhiều như vậy có thực sự giúp em thi tốt hơn không, hay chỉ khiến em kiệt sức trước khi bước vào phòng thi? Em đọc ở đâu đó rằng khi tinh thần căng thẳng kéo dài, hiệu suất học tập cũng giảm đi. Nhưng em không biết làm sao để thuyết phục bố mẹ hiểu điều đó.
Em ước gì mình có thể giảm thiểu áp lực để bước vào kỳ thi này với tâm thế nhẹ nhàng hơn. Em không mong được bỏ học, không mong được chơi bời vô tư. Em chỉ mong có một khoảng thời gian ngắn trong ngày để thở, để đi dạo, để nói chuyện với bạn bè, để xem một bộ phim mà không phải lo sợ bị trách mắng. Em mong cuối tuần có thể nghỉ ngơi vài tiếng thay vì học từ sáng đến đêm.
Em cũng tự hỏi liệu có cách nào để nói chuyện với bố mẹ một cách bình tĩnh và hiệu quả hơn không. Em nên chia sẻ cảm xúc của mình như thế nào để bố mẹ không hiểu lầm rằng em đang chống đối? Em nên làm sao để bố mẹ tin rằng em vẫn nghiêm túc với kỳ thi, nhưng em cần một nhịp độ học phù hợp hơn?
Hiện tại, em cảm thấy mình đứng giữa hai áp lực: một bên là kỳ thi quan trọng, một bên là kỳ vọng của bố mẹ. Em sợ nếu mình không cố hết sức sẽ hối hận. Nhưng em cũng sợ nếu cứ tiếp tục như thế này, em sẽ kiệt quệ trước khi kỳ thi diễn ra.
Em viết bài này không phải để trách móc bố mẹ, mà để tìm một lời khuyên. Làm thế nào để em có thể cân bằng giữa học tập và sức khỏe tinh thần? Làm thế nào để em giảm bớt cảm giác bị ép buộc và tìm lại động lực từ bên trong? Và làm thế nào để bố mẹ hiểu rằng áp lực quá mức đôi khi không tạo ra kết quả tốt hơn, mà chỉ khiến con cái thêm mệt mỏi?
Em thực sự mong nhận được sự tư vấn. Em muốn bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT với sự tự tin và bình tĩnh, chứ không phải trong trạng thái căng thẳng đến nghẹt thở. Em tin rằng một tâm lý ổn định sẽ giúp em làm bài tốt hơn rất nhiều so với việc học đến kiệt sức.
Ở tuổi 18, em vẫn còn nhiều điều phải học, không chỉ kiến thức sách vở mà còn cách quản lý cảm xúc và áp lực. Em hy vọng mình có thể tìm được cách tháo gỡ nút thắt này trước khi kỳ thi đến gần hơn. Em không muốn kỳ thi quan trọng nhất đời học sinh của mình bị phủ bóng bởi stress và nước mắt.
Em chỉ mong được học trong sự động viên thay vì sợ hãi, được cố gắng vì ước mơ của mình thay vì vì nỗi lo làm người khác thất vọng. Và trên hết, em mong mình đủ mạnh mẽ để vượt qua giai đoạn này một cách lành mạnh và trưởng thành hơn.
Gần đây, tôi đọc nhiều bài viết so sánh việc bỏ ra hàng trăm triệu đồng để học đại học nhưng ra trường chỉ nhận mức lương khiêm tốn, trong khi có những người không học đại học vẫn thành công và giàu có. Theo tôi, đó là một sự so sánh khập khiễng. Mỗi người có hoàn cảnh, sức khỏe, năng lực và lựa chọn khác nhau. Có người phù hợp với kinh doanh, có người phù hợp với môi trường công sở. Việc một người không học đại học nhưng buôn bán thành công không có nghĩa ai đi theo con đường đó cũng sẽ thành công. Tương tự, có người đi xuất khẩu lao động tích lũy được vốn, nhưng không phải ai cũng sẵn sàng rời gia đình, sang xứ người chịu khó, chắt bóp từng đồng.
Không có con đường nào dẫn đến thành công mà không phải trả giá bằng mồ hôi, công sức và trí tuệ. Điều quan trọng là mỗi người đã thực sự cố gắng hết sức trên con đường mình chọn hay chưa. Nhiều người cho rằng học đại học tốn 600-700 triệu đồng, nhưng đó là số tiền trải đều trong 4-6 năm, có thể đến từ học bổng, làm thêm, vay sinh viên, không phải lúc nào cũng hoàn toàn dựa vào cha mẹ. Nếu không học đại học, bạn vẫn phải đầu tư cho tương lai bằng cách khác. Học nghề cần học phí, mở cửa hàng cần vốn, xuất khẩu lao động cần chi phí ban đầu. Thành công hay không còn phụ thuộc vào năng lực cá nhân và cơ hội thị trường.
Học đại học cũng không đồng nghĩa với thu nhập thấp. Có người ra trường chỉ nhận mức lương 10-15 triệu đồng, nhưng cũng có người đạt thu nhập hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng mỗi tháng nhờ không ngừng học hỏi và hoàn thiện bản thân. Tôi có một người bạn mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống với bà ngoại già yếu. Những năm học phổ thông, bạn vừa đi học vừa phụ hồ, có những ngày bà ngoại phải đi xin ăn. Vượt qua hoàn cảnh khó khăn, bạn thi đỗ vào một trường kỹ thuật ở khu vực Cổ Nhuế. Dù xuất phát điểm không nổi bật, bạn quyết tâm theo học chương trình chất lượng cao bằng tiếng Anh. Thời gian đầu, bạn gần như không hiểu bài, phải mượn vở bạn bè về học lại từng chút một.
Để trang trải cuộc sống, bạn vừa học vừa chạy xe ôm, dạy thêm và chăm sóc bà ngoại. Nhờ nỗ lực không ngừng, bạn tốt nghiệp đúng hạn, có vốn tiếng Anh tốt và được nhận vào một công ty đa quốc gia. Hiện tại, bạn trở thành quản lý với mức thu nhập hơn 2.000 USD mỗi tháng, chuẩn bị mua nhà. Điều khiến tôi ngưỡng mộ không chỉ là thu nhập mà là sự trưởng thành, tự tin và bản lĩnh mà bạn có được sau hành trình đầy gian nan. Nếu ngày ấy bạn không học đại học, có thể cuộc sống vẫn ổn, nhưng chưa chắc bạn có được công việc phù hợp với đam mê, môi trường chuyên nghiệp và cơ hội nhìn ra thế giới rộng lớn hơn.
Tôi cũng sinh ra trong một gia đình nghèo ở vùng quê. Nhờ sự quyết tâm của mẹ, tôi theo học đại học, rồi trở thành bác sĩ nội trú. Sau bốn năm đi làm, tôi đã lập gia đình, có thu nhập ổn định khoảng 4x triệu đồng mỗi tháng và cùng chồng mua căn nhà đầu tiên. Tôi có nhiều người thân không học đại học nhưng vẫn thành công trong kinh doanh và có tài sản đáng kể. Tôi luôn tôn trọng con đường của họ, nhưng cũng hiểu rằng nếu đi theo con đường ấy, chưa chắc tôi đã đạt được kết quả tương tự.
Mỗi con đường đều có khó khăn riêng. Người học hành phải đầu tư nhiều năm cho tri thức. Người kinh doanh phải chấp nhận rủi ro. Người lao động xa quê phải đánh đổi tuổi trẻ và sức khỏe. Điều quan trọng không phải là so sánh ai chọn con đường đúng hơn mà là mỗi người có đủ quyết tâm để đi đến cùng với lựa chọn của mình hay không. Tôi tin rằng xã hội ngày nay vẫn luôn cần những người có năng lực thật sự. Nếu bạn không ngừng học hỏi, trở thành người giỏi trong lĩnh vực của mình, bạn sẽ luôn có chỗ đứng. Thành công không dành riêng cho một con đường nào. Nó thuộc về những người bền bỉ, nỗ lực và không ngừng hoàn thiện bản thân.
Tôi 27 tuổi, thấy rối bời cho chọn lựa của bản thân. Sau khi tốt nghiệp lớp 12, mẹ cho tôi du học Nhật. Sau 2 năm học tiếng xong thi vào cao đẳng học 3 tháng thì dịch Covid, tôi về nước và tiếp tục nộp hồ sơ xin xét học bạ và đã học IT tại một trường tư ngành an ninh mạng. Nay vừa tốt nghiệp cao đẳng xong. Hiện tại tiếng anh tôi 6.0 IELTS và tiếng Nhật N2. Tôi làm hồ sơ xin việc tại thời điểm này rất khó, học ngành IT lại hệ cao đẳng mới tốt nghiệp nên công ty họ loại hồ sơ cạnh tranh ngay từ đầu do chưa có kinh nghiệm. Mẹ tư vấn cho tôi tiếp tục xuất khẩu lao động sang Nhật hoặc Australia.
Tôi muốn nộp hồ sơ ra Hà Nội xin việc vì có bạn gái ngoài đó. Mẹ nói giờ chỉ cho tôi một cơ hội cuối cùng để quyết định vì mẹ đang bị bệnh hiểm nghèo, cuộc sống tính theo thời gian của bác sĩ tiên lượng. Tôi không có ba, mẹ đã có gia đình mới và có thêm hai em còn nhỏ. Nếu mẹ không còn, tôi chỉ có một mình. Mẹ bảo tôi suy nghĩ cho kỹ, mẹ có thể bán nhà, bán đất cho tôi có một tương lai tốt hơn và khi xuất khẩu lao động thì phải chịu khó làm vài việc trong ngày, cũng như dành dụm và tích lũy cho bản thân. Sau 3 năm tôi có thể về cưới bạn gái hiện tại nếu còn duyên. Hoặc tôi cố gắng bảo lãnh bạn gái đi vì sau 3 năm chưa chắc mẹ còn sống.
Bạn gái không muốn xa cha mẹ, muốn cưới trong năm. Tôi nói với bạn gái rằng bản thân chưa có nghề nghiệp, cuộc sống rất bấp bênh vì mẹ đang bệnh, khó tổ chức đám cưới. Tôi chưa ra Hà Nội bao giờ. Nên đi xuất khẩu lao động như mẹ khuyên hay ra Hà Nội theo ý kiến riêng của bản thân và bạn gái? Tôi không biết chọn lựa ra sao. Mẹ cũng cho một lời khuyên nữa là nộp hồ sơ xin vào sân bay mới làm tiếp viên để tìm cơ hội. Tôi cao 1m83, nặng 70 kg, rất cân đối, biết ngoại ngữ. Mẹ bảo chỉ đưa ra lời khuyên, tôi quyết thế nào thì tự chịu trách nhiệm cuộc đời của mình.
Mẹ đưa ra vài yếu tố khách quan, nếu tôi đi ra Hà Nội làm hai tháng thử việc, không đạt lại nhảy việc, cứ vài lần như vậy sẽ chạm mốc 30 tuổi, đàn ông con trai như vậy là vứt. Nếu tôi đã chọn ở lại thì mẹ cũng không hỗ trợ tài chính trong trường hợp tôi thất nghiệp hoặc thất bại. Mẹ bảo nếu có con gái mà quen người con trai như tôi thì mẹ sẽ loại ngay, không cho cưới. Vì sao nhà gái cứ bắt cưới khi tôi chưa có gì vì tài sản của mẹ sẽ không để lại cho tôi. Mẹ cũng nói không cần tôi trả hiếu hay ở bên cạnh lúc này. Với mẹ, đàn ông thất nghiệp là thất bại. Mẹ tôi là người rất giỏi về mọi mặt. Tôi phải làm sao? Xin cảm ơn mọi người đọc bài và cho lời khuyên.
Tôi 31 tuổi, làm việc cho một công ty với mức lương hơn 20 triệu đồng. Nhờ các anh chị trên đây tư vấn xem tôi có nên tiếp tục công việc hiện nay không? Ưu điểm: công ty gần nhà, ổn định, làm từ thứ hai đến thứ sáu, thu nhập ổn so với mặt bằng các công việc khác ở quê. Nhược điểm: Không được giao nhiệm vụ cụ thể, đến công ty chỉ ngồi không.
Tôi đã cố gắng đọc tài liệu, học thêm nhưng rất nản, tình trạng này đã tiếp diễn được gần hai năm. Thêm nữa sắp tới vợ tôi sẽ sinh em bé nên nếu nghỉ việc, nguồn thu nhập của gia đình sẽ bị gián đoạn. Vợ tôi từ khi mang bầu là ở nhà, mọi chi tiêu trong gia đình đều do tôi gánh vác.
