Khu vực thôn Lâm Tây (xã Hà Nha, thành phố Đà Nẵng) sở hữu hệ thống hang đá tự nhiên hiểm trở, lẩn khuất trong những cánh rừng nguyên sinh, thuộc dãy núi Sơn Gà.
Trong kháng chiến chống Mỹ, hang Đá Sập (còn gọi là hang Thương Nghiệp K600) là cứ điểm trú quân, điều trị thương binh và trung chuyển lương thực trọng yếu của nhiều đơn vị chủ lực, bao gồm Đoàn Pháo binh 575 thuộc Mặt trận 44 Quảng Đà.
Con đường dẫn vào hang Đá Sập vẫn hiểm trở như hơn nửa thế kỷ trước. Muốn tiếp cận khu vực này, chúng tôi cùng lực lượng địa phương phải băng qua hơn 1 cây số rừng già, men theo những triền núi dựng đứng, nhiều đoạn chỉ đủ đặt một bàn chân.
Càng tiến sâu, không gian chiến tranh dường như hiện về rõ nét hơn. Những khối đá khổng lồ bị bom đạn đánh sập từ năm 1969 vẫn nằm chồng chất, che kín cửa hang, như chứng nhân lặng lẽ của một trận oanh kích dữ dội từng chôn vùi nhiều cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ bên trong.
Không chỉ là nơi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, chuyến khảo sát còn đưa lực lượng chức năng đến với một phát hiện đầy bất ngờ.
Cách khu vực hang Đá Sập không xa, một bức tường đá dài khoảng 150 m uốn lượn theo sườn núi vừa được phát hiện. Công trình có chiều cao gần 1 m, nhiều đoạn rộng tới 1,5 m, nối liền các mỏm đá tự nhiên tạo thành một tuyến phòng thủ liên hoàn.
Điều đặc biệt là toàn bộ công trình được xây dựng hoàn toàn thủ công. Những khối đá nặng được xếp chồng khít lên nhau, chèn kín bằng đá nhỏ và đất. Trải qua hơn 50 năm giữa mưa nắng khắc nghiệt của núi rừng, công trình vẫn gần như nguyên vẹn, cho thấy sự kiên cố đáng kinh ngạc.
Cách đó khoảng 200 m, trên một mỏm núi cao, lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện một vọng gác bằng đá nhô hẳn ra phía ngoài. Từ vị trí này có thể quan sát toàn bộ các hướng tiếp cận vào thôn Lâm Tây và vùng phụ cận.
Theo nhận định của lực lượng chức năng cùng người dân địa phương, đây chính là hệ thống công sự được bộ đội ta tận dụng địa hình tự nhiên để xây dựng nhằm cảnh giới, bảo vệ an toàn cho căn cứ hậu cần nằm sâu trong núi.
Những phát hiện này góp phần làm sáng tỏ quy mô cũng như tính chất đặc biệt của K600 - một căn cứ không chỉ có chức năng cất giấu hậu cần mà còn được tổ chức phòng thủ rất bài bản.
Đứng giữa những dấu tích vừa được phát lộ, thượng tá Lê Huy Từ, nguyên trợ lý tài chính Đoàn Pháo binh 575 (đơn vị thuộc Mặt trận 44 Quảng Đà), nhớ rõ các hang đá nhỏ chứa được 3 - 5 người, các hang lớn như Đá Sập có thể chứa hàng chục người, làm nơi trú quân, tích trữ lương thực, thực phẩm cung cấp cho đồng bằng và các căn cứ cách mạng phía tây.
Hang Đá Sập một trong những hệ thống hang đá lớn nhất tại khu vực Lâm Tây, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong mạng lưới hậu cần của chiến trường Quảng Đà. Đây không chỉ là nơi cất giữ lương thực, vũ khí, khí tài mà còn là điểm dừng chân sống còn của các đơn vị trước khi hành quân vào vùng chiến sự.
Ông Từ nhớ lại những ngày bộ đội trên núi thiếu đói, ông được giao nhiệm vụ đến phát tiền cho các đơn vị quản lý thu mua ngô, khoai, sắn của nông dân.
Sáng 25.4.1969, ông cùng hàng trăm người gồm bộ đội, quân y và dân sự đang tập trung đông đúc tại các hang trong núi Sơn Gà. Khoảng 10 giờ, khói bếp nấu ăn của anh em vô tình bay lên, bị máy bay trinh sát OV-10 Bronco của Mỹ phát hiện.
Chỉ vài phút sau, một biên đội máy bay phản lực F4, có thể đang đóng tại sân bay Đà Nẵng hoặc trên tàu sân bay của Hạm đội 7 đóng ngoài biển Đông được gọi đến, quần thảo khắp dãy núi Sơn Gà. Từng cặp máy bay thay nhau trút bom, tiếng nổ chát chúa vang trời, suốt từ 11 giờ đến khoảng 13 giờ.
Trong trận mưa bom, ông Từ và một chiến sĩ quân y ngồi trong hang đá cách hang Đá Sập khoảng 500 m về hướng đông để tránh trú. Đến cuối trận, quả bom nặng khoảng 250 kg đâm trúng nóc hang nhưng may mắn đập ngang vào hòn đá, bẹp ngòi và không phát nổ.
"Khoảnh khắc đó, chúng tôi thoát chết trong gang tấc, nhưng xung quanh nhiều hang đá đã sập", ông Từ kể.
Sau loạt oanh tạc, hàng loạt hang đá bị san phẳng, những tảng khổng lồ đổ sập bít kín mọi lối ra vào. Dù nghe thấy tiếng kêu cứu yếu ớt phát ra từ bên trong, các chiến sĩ không cách nào tiếp cận được, nhiều bộ đội hy sinh, riêng Đoàn Pháo binh 575 có nhiều chiến sĩ nằm lại hang Đá Sập.
Những ngày sau đó, ông Từ cùng nhiều đồng đội lại đến hiện trường, nhưng bị những khối đá lớn nằm chồng lên nhau bịt kín đường vào. Do bị đối phương phát hiện, bộ đội không chọn tập kết lương thực trong các hang đá ở Hà Nha mà tìm địa điểm mới.
Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng, K600 không phải là một hang đơn lẻ mà nằm trong cả một quần thể hang động quy mô lớn.
Để phục vụ công tác quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy quân sự thành phố đã tổ chức thu thập tài liệu, gặp gỡ nhiều nhân chứng lịch sử, đồng thời tiến hành hội thảo khoa học nhằm xác minh toàn bộ dữ liệu liên quan trước khi triển khai tìm kiếm. Bên trong hang Đá Sập hiện vẫn còn lưu giữ rất nhiều dấu tích chiến tranh.
Đại tá Trần Hữu Ích cho hay qua từng lớp đất đá được bóc tách, lực lượng tìm kiếm phát hiện hàng loạt di vật sinh hoạt và chiến đấu như dép cao su, dép rọ, áo mưa, vải dù, dây thông tin, lon cá hộp, bàn chải đánh răng cùng nhiều loại đạn AK, đạn cối, đạn pháo...
Tin Gốc: Thanh Niên
