Trước khi mùa hè đến, Amelie Kenney nghĩ rằng mình đã tìm được nơi ở lý tưởng. Cô thuê căn hộ áp mái, giá phải chăng trên tầng cao nhất một tòa nhà ở Paris, có ban công nhìn ra những mái nhà kẽm đặc trưng của thủ đô nước Pháp. Nếu nghiêng người đủ xa, cô còn thấy nhà thờ Sacré-Cœur trên đồi Montmartre.
Nhưng căn hộ ấy đang trở thành “lò nung” trong đợt sóng nhiệt. “Đây là tuần tồi tệ nhất kể từ khi chúng tôi chuyển đến”, Kenney, 23 tuổi, vừa tốt nghiệp đại học, nói. “Căn hộ nóng hầm hập suốt cả buổi chiều”.
Những tòa nhà cổ kính của Paris vốn nổi tiếng bởi vẻ đẹp kiến trúc nay lại bộc lộ điểm yếu. Đặc biệt, những người sống ngay dưới mái nhà, phần lớn là sinh viên hoặc người có thu nhập thấp, phải hứng chịu nhiệt độ cao nhất.
Tuần qua, báo động đỏ vì thời tiết cực đoan bao trùm hơn 44 triệu người trong tổng số 67 triệu dân Pháp. Nhiệt độ ban ngày ở một số nơi vượt ngưỡng 40 độ C và duy trì mức cao suốt đêm. 31 tỉnh có cảnh báo cam, hơn 90% dân số Pháp đối mặt với mức nhiệt 39-41 độ C kéo dài từ Brittany đến vùng tây nam.
Chuyên gia khí tượng cho biết chỉ số nhiệt độ quốc gia đo tại 30 trạm chạm mức 29,8 độ C vào ngày 23/6, mức cao nhất kể từ năm 1947. Cơ sở hạ tầng thiếu thiết kế chống nóng kết hợp mật độ dân cư dày đặc khiến Paris trở thành khu vực có nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe do nắng nóng cao tại châu Âu.
Nghiên cứu về đợt nắng nóng năm 2003, khiến khoảng 15.000 người ở Pháp thiệt mạng, cho thấy người sống trong các căn hộ áp mái tại Paris có nguy cơ tử vong do nắng nóng cao gấp hơn 4 lần so với cư dân ở tầng thấp.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí y khoa The Lancet Planetary Health năm 2023 xác định Paris là thành phố có nguy cơ tử vong do nắng nóng cao nhất trong số 30 thủ đô châu Âu được khảo sát.
Khoảng 75% mái nhà ở Paris được lợp bằng tôn kẽm, vật liệu tạo nên khung cảnh mái nhà màu xám mang tính biểu tượng của thành phố. Tuy bền, dễ tạo hình và có thể tái chế, kẽm cũng hấp thụ và dẫn nhiệt mạnh, khiến các căn hộ ngay bên dưới nóng lên nhanh chóng.
“Mọi người thường nghĩ căn hộ áp mái ở Paris rất lãng mạn, nhưng thực tế phần lớn người sống ở đó là sinh viên phải trả nhiều tiền cho những căn phòng rất nhỏ”, Maider Olivier, đại diện Quỹ nhà ở cho người yếu thế Foundation for Housing for the Disadvantaged, nói.
Những căn hộ này thường chỉ có một mặt thoáng nên không thể tạo luồng gió đối lưu để làm mát vào ban đêm.
Kenney và bạn gái Francesca Pilia, đều 23 tuổi, sống trong căn hộ tầng sáu không có thang máy. Không gian chỉ đủ kê một chiếc giường đôi, bàn làm việc và cây đàn piano điện nhỏ. Cửa sổ duy nhất hướng về phía tây, hứng nắng trực tiếp từ giữa trưa đến khi mặt trời lặn. Hai người chia nhau khoản tiền thuê 735 euro (860 USD) mỗi tháng.
“Đây là căn hộ rẻ nhất chúng tôi tìm được”, Kenney nói. “Tôi rất thích khung cảnh nhìn xuống quảng trường. Hầu như sáng thứ Bảy nào tôi cũng có thể ngắm các đám cưới diễn ra phía dưới”.
Nhưng sau mùa hè này, cô thay đổi suy nghĩ. “Nếu có đủ tiền để chuyển sang nơi khác, tôi sẽ làm ngay”.
Khác với các tòa nhà văn phòng hay trung tâm thương mại được lắp điều hòa, phần lớn căn hộ trong khu trung tâm Paris, đặc biệt là các tòa nhà Haussmann cổ, đều không có hệ thống làm mát.
Theo Olivier, các quy định nghiêm ngặt nhằm bảo tồn kiến trúc lịch sử đang cản trở việc cải tạo nhà ở để thích ứng với khí hậu nóng lên.
“Nhiều chủ nhà không được phép cách nhiệt mái hoặc lắp cửa chớp chắn nắng vì phải giữ nguyên kiến trúc. Các quy định ấy bảo vệ mái nhà, nhưng lại chưa bảo vệ những người sống bên dưới”, bà nói.
Kenney lớn lên ở Australia, còn Pilia đến từ Italy, cả hai đều quen với thời tiết nắng nóng. Tuy nhiên, mức nhiệt trên 40 độ C vào ban ngày và khoảng 25 độ C vào ban đêm tại Paris vẫn khiến họ kiệt sức.
Hai cô gái mua một chiếc quạt nhỏ, liên tục tắm nước lạnh, lau người bằng khăn ướt và uống nhiều nước. Điều khó chịu nhất là phải liên tục mở rồi đóng cửa sổ.
“Tôi thức dậy và nghĩ: ‘Nóng quá, phải mở cửa sổ’. Một lúc sau lại tỉnh giấc vì tiếng ồn và tự nhủ: ‘Phải đóng cửa lại thôi'”, Kenney kể.
Cuối tháng 3, video quay cảnh bà Chen Wengui bưng hai bát cơm và thức ăn đi trên đường đất được lan truyền trên mạng xã hội. Ở một đoạn video khác, bà đứng cạnh giường cởi tất và lau chân cho một người đàn ông. Video do con dâu bà, Zhang Yunyan, ghi lại.
Năm 2003, ông Ran Xuegan, hàng xóm cạnh nhà bà Chen tại thôn Yinfeng, huyện Vu Khê mắc bệnh và liệt giường. Vợ ông là bà Li Meiju và con trai lớn Ran Qicai bị khuyết tật trí tuệ. Chỉ có con trai út Ran Qihe phát triển bình thường.
Bà Chen kể, khi đi ngang qua và thấy gia đình họ ăn cơm chưa chín, bà về nhà lấy thức ăn mang sang. "Lúc đó tôi nghĩ giúp được bữa nào hay bữa nấy", bà nói.
Sau khi ông Ran qua đời, người con trai út Ran Qihe phải đi làm thuê. Hàng tháng, anh mua gạo, mì và thực phẩm để sẵn ở nhà, còn bà Chen nhận trách nhiệm nấu nướng và chăm sóc bà Li cùng người con lớn. Mỗi ngày ba bữa, bà mang cơm sang nhà hoặc gọi họ qua ăn chung.
Bà Chen có chồng 63 tuổi, bị khuyết tật ở chân nên không làm được việc nặng. Con trai làm thợ trát tường, con dâu ở nhà chăm hai con nhỏ. Bà Chen phụ trách công việc đồng áng và nuôi hơn 20 con gia súc. Buổi tối, bà sang nhà hàng xóm kiểm tra. Vào mùa đông, bà giặt khăn lau chân cho Ran Qicai khi ông đi tất ướt lên giường ngủ. Người hàng xóm này còn đun nước cho họ tắm, cắt tóc và thái nhỏ thịt vì bà Li có răng yếu.
Con trai bà Chen, 32 tuổi, cho biết quen với việc mẹ nấu ăn cho hàng xóm từ khi anh còn đi học. Anh nói từng hỏi mẹ về việc này và bà trả lời, giúp được ai thì giúp. Hiện, anh đưa Ran Qihe đi làm thợ sơn trát cùng để có nghề mưu sinh.
Con dâu Zhang Yunyan cho biết, ban đầu không hiểu vì sao mẹ chồng lại làm công việc này khi việc nhà đã nhiều. Sau đó, cô bắt đầu phụ giúp bà. Khi Ran Qicai làm rơi rác lúc quét nhà, bà Chen lại gần, cầm chổi hướng dẫn lại. "Mẹ dạy anh ấy cách ăn cơm, mặc quần áo và rửa mặt hàng ngày", Zhang cho biết.
Sau khi video được đăng tải, nhiều người dùng mạng xã hội đề nghị gửi tiền và hiện vật hỗ trợ. Nhưng bà Chen từ chối. Khi được hỏi về dự định tương lai, bà cho biết sẽ tiếp tục làm công việc này đến khi không đủ sức, sau đó để con trai và con dâu tiếp quản.
Đầu tháng 4, một dự án công ích đã trao tặng bà Chen "Giải thưởng dành cho người hành động công ích" cùng 10.000 nhân dân tệ (khoảng 1.400 USD).
Bà Chen cho biết sẽ dùng số tiền này để đóng tủ đựng quần áo cho hai mẹ con bà Li và sửa lại mái che mưa nối giữa hai ngôi nhà. "Khi mái che sửa xong, những ngày mưa họ bước sang nhà tôi ăn cơm sẽ không bị trượt ngã", bà nói.
Trong phần tuyên dương bà Chen, hội đồng giải thưởng viết: "Nơi núi sâu, tiếng gọi 'Ăn cơm thôi' đã vang lên suốt 23 năm. Chỉ bằng việc thêm nắm gạo bên bếp, thêm vài bước chân trong mưa gió, bà đã giúp hai mẹ con được sống đàng hoàng. Cảm ơn bà đã chứng minh sức mạnh vĩ đại nhất trên đời không phải là sóng to gió lớn, mà là sự dịu dàng ngày qua ngày chưa từng vắng mặt".
Điền Đông Hạ (35 tuổi, ở Hà Nam, Trung Quốc) quen chồng là Triệu Vạn Long (38 tuổi) khi còn đi học. Chồng cô là đàn anh trong trường và cả hai trải qua một thời gian yêu đương, tìm hiểu trước khi tiến đến hôn nhân.
Năm 2010, khi mới 19 tuổi, Điền Đông Hạ sinh con gái đầu lòng. Hai năm sau, cặp đôi tiếp tục đón cặp song sinh nam, sớm có cuộc sống “đủ nếp đủ tẻ”.
Từ năm 2016 đến 2020, gia đình này liên tục đón thêm thành viên mới. Dù kế hoạch sinh con bị gián đoạn phần nào vì dịch Covid-19, đến năm 2022, Điền Đông Hạ vẫn sinh người con thứ 9. Năm này cô mới 31 tuổi. Chỉ trong vòng 13 năm, gia đình đã có 9 người con với khoảng cách tuổi tác giữa con cả và con út lên tới hơn chục năm.
Điền Đông Hạ bắt đầu nổi tiếng trên mạng xã hội sau khi đăng tải các video ghi lại cuộc sống của gia đình 11 người. Tài khoản mang tên “Điền Đông Hạ - Nhà có 9 báu vật” hiện thu hút gần 2 triệu người theo dõi.
Trong các video, bà mẹ trẻ thường chia sẻ cảnh các con xếp hàng tặng hoa dịp Ngày của mẹ, cả gia đình đông đúc đi siêu thị hay những khoảnh khắc “hỗn loạn” khi kèm con học bài.
Khi được hỏi làm thế nào sắp xếp hài hòa việc chăm sóc và học hành của 9 đứa trẻ, cô thẳng thắn thừa nhận, bản thân không thể cân bằng hoàn toàn, chỉ có thể tranh thủ từng chút thời gian.
Việc sinh nhiều con khiến Điền Đông Hạ vấp phải không ít ý kiến trái chiều. Một số người cho rằng, cô đang biến bản thân thành “cỗ máy sinh nở”. Tuy nhiên, người phụ nữ này khẳng định, cả hai vợ chồng đều thật lòng yêu trẻ con.
Cô cho biết, mình luôn tin chồng là người có “gen tốt”, thông minh, khỏe mạnh, nhân cách tốt nên muốn sinh thêm con để duy trì huyết thống gia đình. Điền Đông Hạ cũng ngưỡng mộ đại gia đình đông đúc bên nhà chồng với 26 người cháu và tin vào quan niệm “nhiều con nhiều phúc”.
“Nhà cửa, xe cộ rồi cũng có thể thuộc về người khác, chỉ có con cái mới là sự tiếp nối huyết thống của mình”, cô từng chia sẻ.
Điều khiến nhiều người tò mò nhất là chi phí nuôi dạy 9 người con. Theo truyền thông Trung Quốc, chồng của Điền Đông Hạ là Triệu Vạn Long, một đại gia giàu có, chủ tịch một tập đoàn.
Doanh nghiệp này được thành lập từ năm 2009 với số vốn ban đầu khoảng 50.000 nhân dân tệ (gần 180 triệu đồng). Công ty chuyên sản xuất thiết bị nguồn điện khẩn cấp và hiện đạt doanh thu cao mỗi năm.
Gia đình 9 con hiện sống trong biệt thự riêng tại Thượng Hải, đôi khi họ ở Ôn Châu (Chiết Giang), có 6 người giúp việc và 2 tài xế riêng. Chi phí sinh hoạt hàng tháng của gia đình hơn chục người lên tới hơn 60.000 nhân dân tệ (trên 200 triệu đồng), chưa bao gồm học phí và các lớp năng khiếu cho con.
Theo chia sẻ, mỗi lần đi siêu thị, gia đình thường chi hơn 1.000 nhân dân tệ (khoảng 3,6 triệu đồng) mua thực phẩm. Một bao gạo 50kg chỉ đủ dùng trong khoảng 2 tuần, còn tiền điện mỗi tháng có thể lên tới 20.000 nhân dân tệ (trên 70 triệu đồng).
Không chỉ chăm lo gia đình, Điền Đông Hạ còn giữ vai trò Tổng giám đốc trong tập đoàn của chồng, sở hữu cổ phần công ty và từng tham gia nghiên cứu phát triển công nghệ.
Sau khi nổi tiếng trên mạng xã hội từ năm 2023, cô chuyển hướng sang làm nội dung số và livestream bán hàng. Theo một số nguồn tin, thu nhập từ hoạt động mạng xã hội của cô có thể lên tới hàng triệu nhân dân tệ mỗi năm.
Đến năm 2025, Điền Đông Hạ rút khỏi một số vị trí để dành nhiều thời gian hơn cho gia đình và công việc sáng tạo nội dung.
Về phía Triệu Vạn Long, doanh nhân này có xuất thân nghèo khó, từng bỏ học năm 13 tuổi để đi làm thuê. Anh bắt đầu từ công việc làm gạch trước khi tự khởi nghiệp, sau đó làm nhiều nghề trước khi đến với công ty hiện tại.
Trong giai đoạn đầu lập nghiệp, cả hai từng trải qua nhiều khó khăn. Triệu Vạn Long thường xuyên phải tiếp khách, làm việc quá sức đến mức tăng cân mạnh và từng nhập viện cấp cứu vì nhồi máu cơ tim. Trong khi đó, Điền Đông Hạ mang thai nhưng vẫn phải quán xuyến giữa gia đình và công việc ở nhà máy.
Do quá bận rộn, những người con đầu tiên của họ từng được gửi về quê cho ông bà chăm sóc khi mới khoảng 1 tuổi.
Điền Đông Hạ cho biết, cô không cảm thấy áp lực từ gia đình chồng trong chuyện sinh con. Người phụ nữ này nói, bản thân yêu thích không khí đông vui trong nhà và muốn tiếp tục duy trì cuộc sống “náo nhiệt nhưng hạnh phúc” ấy.
Theo truyền thông Trung Quốc, cặp vợ chồng vẫn có ý định tiếp tục sinh thêm để gia đình có “đủ 12 con giáp”.
Thương mẹ, từ một người phụ nữ từng đi chợ, làm vườn, chăm lo mọi việc trong nhà, mẹ trở thành người cần được chăm sóc.
Gia đình tôi sau đó làm hồ sơ để mẹ được hưởng chế độ trợ cấp ở diện là con liệt sĩ bị khuyết tật (ông ngoại tôi là liệt sĩ, bà ngoại là thương binh). Khoản hỗ trợ hàng tháng tuy không lớn, nhưng phần nào giúp trang trải chi phí thuốc men cho mẹ. Chúng tôi rất biết ơn về sự hỗ trợ này, vì gia đình thuộc diện khó khăn và neo đơn. Nhưng để có được tấm giấy xác nhận ấy, hành trình với chúng tôi đúng là hành trình những chuyến đi xa.
Vì mẹ thuộc diện con liệt sĩ (theo quy định về thủ tục hành chính trường hợp thân nhân là conbị khuyết tật nặng phải có thêm giấy xác nhận mức độ khuyết tật của Hội đồng xác định mức độ khuyết tật và Hội đồng giám định y khoa cấp tỉnh - TT) nên mẹ không thể chỉ khám ở xã như diện khuyết tật thông thường, mà phải nhiều lần xuống bệnh viện tuyến tỉnh theo chỉ định để khám và hoàn tất hồ sơ.
Quãng đường cả đi lẫn về hơn 100 cây số, trong khi mẹ không thể tự đi lại. Mỗi lần như vậy, gia đình đều phải thuê xe taxi, vì tuyến đường và phương tiện công cộng ở ngoài quê không phù hợp cho người ngồi xe lăn.
Chi phí khám bệnh, chi phí di chuyển, thời gian chờ đợi… tất cả dồn lại thành một gánh nặng không nhỏ cho mấy mẹ con. Thật vất vả, để được xác nhận là "khó khăn", người ta lại phải vượt qua một hành trình cũng khá khó khăn
Câu chuyện của mẹ tôi không phải là cá biệt. Nhiều người khuyết tật ở diện con em liệt sĩ, đặc biệt ở vùng nông thôn, đang gặp những rvtương tự khi tiếp cận chính sách hỗ trợ.
Tôi nghĩ, một trong những điều cần được cải thiện là cách thức triển khai. Thay vì yêu cầu người khuyết tật di chuyển xa để thẩm định, các cơ quan chức năng hoàn toàn có thể tổ chức các đợt khám, đánh giá tại địa phương cấp thôn, xã. Việc cử đội ngũ y bác sĩ đến tận nơi, thậm chí là tận nhà (trường hợp nhiều người neo đơn, không thể đi lại,..) không chỉ giảm chi phí cho người dân, mà còn thể hiện sự chủ động của chính sách.
Bên cạnh đó, thủ tục hành chính cũng cần được đơn giản hóa. Việc phải đi lại nhiều lần, bổ sung giấy tờ phức tạp vô tình khiến nhiều người nản lòng, thậm chí từ bỏ quyền lợi chính đáng của mình. Một chính sách nhân văn không chỉ nằm ở nội dung hỗ trợ, mà còn ở cách nó đến được với người cần.
Ngoài chính sách trợ cấp, vấn đề lớn hơn là khả năng tiếp cận các tiện ích và cơ hội việc làm của người khuyết tật.
Nhiều công trình công cộng vẫn thiếu lối đi cho xe lăn. Phương tiện giao thông chưa thân thiện. Nơi làm việc hiếm khi được thiết kế phù hợp. Điều đó khiến người khuyết tật, dù có năng lực, vẫn khó hòa nhập.
Để thay đổi điều này, cần có những quy định rõ ràng hơn về thiết kế không gian tiếp cận trong xây dựng, giao thông và môi trường làm việc.
Người khuyết tật không cần được "ưu tiên" theo nghĩa đặc biệt, mà cần một môi trường đủ công bằng để họ có thể tự bước đi theo cách của riêng mình.
Sau những tháng ngày đầu đầy tuyệt vọng, mẹ tôi dần học cách sống cùng chiếc xe lăn. Bà tập làm lại những việc nhỏ, từ việc tự di chuyển trong nhà, đến việc nấu ăn, chăm sóc bản thân. Có những ngày mẹ buồn, có những lúc mệt mỏi, nhưng bà không cho phép mình dừng lại quá lâu. Bà vẫn lọ mọ làm những việc trong khả năng để ngày trôi qua có ý nghĩa.
"Tàn nhưng không phế" - câu nói tưởng chừng quen thuộc ấy, với mẹ tôi, không phải là khẩu hiệu, mà là một hành trình.
Người khuyết tật, hơn ai hết, cần vượt qua chính mình. Nhưng để làm được điều đó, họ cần một môi trường không rào cản, một xã hội không định kiến, và một hệ thống chính sách đủ thấu hiểu.
Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng tốc độ phát triển, mà còn bằng cách nó đối xử với những người yếu thế nhất.
Người khuyết tật không cần những lời hứa lớn lao. Họ cần những thay đổi cụ thể từ chính sách thuận tiện hơn, không gian dễ tiếp cận hơn, và một ánh nhìn công bằng hơn từ cộng đồng.
