Tổng thống Donald Trump ngày 5/4 thông báo quân đội Mỹ đã triển khai “chiến dịch tìm kiếm cứu nạn táo bạo nhất lịch sử”, giải cứu thành công phi công thứ hai trên chiếc F-15E bị Iran bắn rơi trước đó hai ngày.
Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, đánh giá đây là một trong những nhiệm vụ phức tạp và nguy hiểm nhất mà quân đội Mỹ từng thực hiện. “Chiến dịch đòi hỏi thiết lập trạm tiếp nhiên liệu và vũ khí nằm sâu trong lãnh thổ đối phương một cách nhanh chóng, cũng như bảo vệ kỹ càng để tập kết máy bay, thiết bị và binh sĩ”, Altman cho biết.
Nhiệm vụ này thường giao cho các Phi đoàn Chiến thuật Đặc biệt (STS) trực thuộc Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc không quân Mỹ.
STS là những đơn vị tích hợp lực lượng tác chiến đường không và mặt đất, với thành phần gồm sĩ quan điều phối chiến trường, lính tìm kiếm cứu nạn và trinh sát đặc nhiệm. Họ có khả năng thiết lập sân bay dã chiến, điều phối không lưu, tiến hành giải cứu và yểm trợ hỏa lực tầm gần ở sâu trong phòng tuyến đối phương.
Kyle Rempfer, cựu thành viên STS từng tham chiến tại Afghanistan và Iraq, cho biết ngay khi nhận tin có máy bay rơi trong khu vực đối phương kiểm soát, các đơn vị đặc nhiệm không quân Mỹ sẽ truy vấn thông tin đã có về các điểm triển khai tiềm năng.
“Trong trường hợp này, có thể họ đã đánh giá khả năng dùng đường băng và sân bay thô sơ của Iran để làm khu vực đổ quân. Họ thu thập hình ảnh, dùng phần mềm để phác thảo kích thước đường băng và xác định loại máy bay có thể đáp xuống”, Rempfer nói.
Địa điểm Mỹ triển khai chiến dịch giải cứu phi công F-15E nằm gần thành phố Isfahan, một trong những đô thị chủ chốt của Iran, do đó STS có thể đã khảo sát khu vực này từ trước. Quân đội Mỹ đã huy động hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II, có thể hoạt động trên đường băng nông nghiệp dành cho máy bay phun thuốc trừ sâu, theo Rempfer.
“Quân đội Mỹ có thể triển khai sân bay dã chiến rất nhanh. Mọi thứ đều được chuẩn bị từ trước, ngay cả bên trong chiếc MC-130J. Các trực thăng AH-6 được bốc dỡ và sẵn sàng cất cánh chỉ sau vài phút, thay vì vài giờ. Đơn vị tại sân bay dã chiến sẽ bảo vệ vị trí và duy trì liên lạc với tất cả máy bay trong khu vực”, Rempfer giải thích.
Các phi cơ Mỹ làm nhiệm vụ yểm trợ hỏa lực sẽ dùng cảm biến để giám sát toàn bộ tuyến đường dẫn tới sân bay dã chiến, sẵn sàng oanh tạc để tạo ra những hố lớn trên mặt đất nhằm ngăn đối phương tiếp cận hoặc trực tiếp không kích những mối đe dọa đến căn cứ.
“Lực lượng thiết lập bãi đáp nhiều khả năng là Đơn vị Kiểm soát Chiến đấu (CCT) thuộc Phi đoàn Chiến thuật Đặc biệt số 24”, cựu quân nhân Mỹ cho hay.
Ảnh chụp từ vệ tinh và máy bay cho phép xác định địa điểm tiềm năng, song lực lượng Mỹ sẽ không nắm được mức độ chịu tải của nền đất tại đây cho tới khi trực tiếp có mặt ở thực địa.
Theo Rempfer, các binh sĩ CCT được huấn luyện để kiểm tra thực địa, dọn chướng ngại vật, theo dõi hoạt động đối phương rồi thiết lập sân bay dã chiến. “Họ dùng xe máy địa hình để kiểm tra nền đất và lắp đặt đèn dẫn hạ cánh, thiết bị này dùng tín hiệu hồng ngoại và chỉ có thể thấy được bằng kính nhìn đêm. Điều đó khiến dân địa phương rất khó phát hiện”, ông nói.
CCT sẽ được các đội đặc nhiệm như SEAL và Delta bảo vệ, đồng thời có khả năng điều phối máy bay trong khu vực để tấn công mục tiêu khi cần thiết.
Nhiệm vụ giải cứu phi công cũng đòi hỏi hoạt động tiếp liệu trên không trong điều kiện đêm tối, đồng thời hạn chế tối đa liên lạc vô tuyến để tránh đối phương nghe trộm hoặc định vị được đài thu phát sóng.
Về vụ hai máy bay MC-130J gặp sự cố, nghi là mắc kẹt trong cát và không thể cất cánh, Rempfer cho rằng đường băng sân bay dã chiến ở Iran không đáp ứng được yêu cầu của dòng Commando II hoặc không được bảo trì, do địa điểm này nằm ở khu vực xa xôi hẻo lánh và khắc nghiệt.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phải phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran.
Rempfer nhận định lực lượng Mỹ đã giành được yếu tố bất ngờ trong chiến dịch này, khiến Iran không kịp điều động pháo binh hay máy bay không người lái (UAV) để đối phó.
“Mối đe dọa lớn nhất là cảnh sát địa phương và dân thường tình cờ phát hiện sân bay dã chiến. Khi chiến dịch diễn ra, tiếng ồn từ đây có thể thu hút nhiều sự chú ý và các đội đặc nhiệm Iran có thể ập tới, mang theo vũ khí cá nhân, súng cối và cả tên lửa phòng không vác vai”, ông nói.
Theo truyền thông Mỹ, tin tặc dường như đã khai thác hệ thống đo bồn tự động (ATG) vốn đang hiển thị trực tuyến và không được bảo vệ bằng mật khẩu tại nhiều trạm xăng ở một số bang của Mỹ ngày 15/5, cho phép chúng có thể can thiệp vào các chỉ số hiển thị trên bồn chứa nhưng không làm thay đổi mức nhiên liệu thực tế bên trong.
Các vụ xâm nhập mạng này chưa được ghi nhận gây ra thiệt hại hoặc tổn hại về mặt vật lý, nhưng các vụ vi phạm đã dấy lên những lo ngại về an toàn vì việc tiếp cận được vào hệ thống ATG. Về mặt lý thuyết, những vụ xâm nhập như vậy có thể cho phép một tin tặc gây ra một vụ rò rỉ mà không bị phát hiện.
Giới chức Mỹ nghi ngờ Iran có liên quan đến vụ việc. Tuy nhiên, các nguồn tin cũng cảnh báo rằng chính phủ Mỹ có thể không thể xác định một cách triệt để ai là người chịu trách nhiệm do thiếu các bằng chứng kỹ thuật số.
Cơ quan An ninh Cơ sở Hạ tầng và An ninh Mạng Mỹ, FBI chưa đưa ra bình luận.
Nếu sự can dự của Iran được xác nhận, đây sẽ là trường hợp mới nhất về việc Tehran đe dọa cơ sở hạ tầng quan trọng tại Mỹ, nơi vẫn nằm ngoài tầm bắn của các máy bay không người lái và tên lửa của Iran trong bối cảnh chiến sự Mỹ, Israel với Iran tạm đóng băng bởi một lệnh ngừng bắn trong khi các cuộc hòa đàm tiếp tục bế tắc.
Chiến dịch tấn công mạng này cũng là một lời cảnh báo đối với nhiều nhà vận hành cơ sở hạ tầng quan trọng của Mỹ, những người đã phải chật vật để bảo mật hệ thống của họ bất chấp nhiều năm thúc giục từ liên bang.
Các nhà nghiên cứu an ninh mạng đã cảnh báo về các hệ thống ATG kết nối Internet trong hơn một thập niên qua. Vào năm 2015, công ty bảo mật Trend Micro đã đưa các hệ thống ATG giả lập lên mạng để xem loại tin tặc nào sẽ nhắm mục tiêu vào chúng. Một nhóm ủng hộ Iran đã nhanh chóng xuất hiện.
Một báo cáo năm 2021 từ Sky News đã trích dẫn các tài liệu nội bộ từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, trong đó chỉ đích danh ATG là một mục tiêu tiềm năng cho một cuộc tấn công mạng gây gián đoạn tại các trạm xăng.
Khi được hỏi vào hôm 4/6 rằng liệu Iran có vượt qua lằn ranh đỏ nếu sát hại binh sĩ Mỹ hay không, Tổng thống Donald Trump cho biết đây sẽ là "lý do chính đáng" để nối lại chiến dịch tấn công quốc gia Tây Á.
"Nếu họ hạ binh sĩ Mỹ, tôi nghĩ mình sẽ rất nhanh chóng làm điều đó. Đây là câu hỏi rất thú vị", ông Trump nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục.
Tổng thống Mỹ cũng bỏ ngỏ khả năng gặp mặt Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei nếu hai nước đạt được thỏa thuận hòa bình. Khi được hỏi liệu cuộc gặp này có thể diễn ra ở Mỹ hay không, ông Trump cho biết "chưa thật sự nghe nhiều về điều này".
"Tôi không đề xuất việc đó, song một số người đã gợi ý", lãnh đạo Mỹ nói.
Ông cũng tuyên bố sẽ bày tỏ thái độ tôn trọng trong trường hợp gặp Lãnh tụ Tối cao Iran. "Tôi không phải người ông ấy yêu thích nhất, song dù sao thì ông ấy cũng là người chuyên nghiệp", Tổng thống Trump cho hay.
Wall Street Journal hôm 3/6 dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên cho biết Tổng thống Trump đã nói với các trợ lý rằng sẽ cân nhắc chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ đầu tháng 4 với Iran, nếu binh sĩ nước này bị Tehran sát hại.
Thông tin xuất hiện trong bối cảnh Mỹ và Iran đã một số lần đấu hỏa lực trong thời gian gần đây, song không bùng phát thành xung đột toàn diện.
Hôm 3/6, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tung đòn tập kích nhằm vào sân bay Ali Al Salem, căn cứ đồn trú của Mỹ tại Kuwait, cũng như trụ sở Hạm đội 5 ở Bahrain, nhằm đáp trả vụ Washington tấn công tàu dầu của Tehran và tháp viễn thông trên đảo Qeshm.
Hải quân Iran cũng đã tuyên bố tập kích tàu khu trục của đối phương, song Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, cáo buộc Tehran "nói dối".
Mỹ chưa công bố trường hợp binh sĩ nào thiệt mạng do hỏa lực Iran kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào hôm 8/4. Dù vậy, Bloomberg dẫn nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết cuộc tập kích tên lửa của Iran vào sân bay quân sự Ali Al Salem hôm 30/5 đã khiến 5 người bị thương, bao gồm quân nhân và nhà thầu quốc phòng, do mảnh vỡ của quả đạn bị đánh chặn rơi xuống căn cứ.
Ảnh vệ tinh do hãng Airbus chụp ngày 3/6 và được nền tảng bản đồ số Soar, có trụ sở ở Australia, công bố cho thấy một nhà chứa phi cơ và UAV tại sân bay quân sự Ali Al Salem đã bị đánh sập và cháy đen. Hai hố va chạm cũng xuất hiện gần đó.
Theo Wall Street Journal, Tổng thống Trump dường như sẵn lòng chấp nhận các vụ giao tranh nhỏ kéo dài trong hàng tuần, thậm chí hàng tháng, để tránh xảy ra xung đột lớn hơn ở Trung Đông.
Bộ Quốc phòng Nga hôm 15/4 cho biết chính phủ một số nước châu Âu đã quyết định tăng cường sản xuất và cung cấp máy bay không người lái (UAV) cho Ukraine để tập kích lãnh thổ Nga, cảnh báo đây là động thái làm leo thang tình hình và ngày càng kéo các quốc gia trên vào xung đột với Nga.
Cơ quan này cũng công bố danh sách nhà máy, doanh nghiệp tại những quốc gia châu Âu mà Nga cho là đang sản xuất UAV và linh kiện cho Ukraine, cũng như địa chỉ liên quan. Trong số này có cơ sở tại Anh, Đức, Tây Ban Nha, Italy, Ba Lan, Israel và một số nước khác.
"Người dân châu Âu không những cần hiểu rõ nguyên nhân thật sự gây ra mối đe dọa đối với an ninh của họ, mà còn phải biết địa chỉ cùng vị trí của các doanh nghiệp Ukraine và liên doanh sản xuất UAV, linh kiện cho Kiev bên trong đất nước mình", Bộ Quốc phòng Nga cho hay.
Phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev cho biết danh sách "các cơ sở chế tạo UAV và linh kiện khác ở châu Âu" mà Bộ Quốc phòng Nga công bố cũng là "danh sách các mục tiêu tiềm năng". "Các cuộc tấn công có thể trở thành hiện thực hay không sẽ phụ thuộc vào những gì xảy ra tiếp theo. Hãy ngủ ngon, các đối tác châu Âu", ông cảnh báo.
Giới chức Nga đã nhiều lần đưa ra những phát biểu được cho là nhằm răn đe các nước châu Âu, liên quan sự ủng hộ của họ dành cho Ukraine. Theo hãng thông tấn Reuters, những tuyên bố này chỉ mang tính cảnh báo hoặc ám chỉ, hơn là dấu hiệu cho thấy Nga sắp tấn công.
UAV hoặc thiết bị bay không người lái (drone) nói chung hiện là khí tài chủ chốt trong chiến sự Ukraine. Cả hai bên tham chiến đều thường xuyên triển khai UAV để tập kích lãnh thổ đối phương trong xung đột.
Bộ Quốc phòng Anh ngày 15/4 công bố đợt cung cấp drone "lớn nhất từ trước đến nay" cho Ukraine, trong đó London sẽ chuyển giao ít nhất 120.000 thiết bị cho Kiev trong năm 2026. Trong lô vũ khí có hàng nghìn drone tấn công tầm xa, drone trinh sát, hậu cần và khí tài hàng hải, tất cả "đều đã được thử lửa trên tiền tuyến tại Ukraine". Hoạt động chuyển giao đã bắt đầu trong tháng 4.
Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cho biết sự bổ sung này sẽ "cung cấp cho Ukraine năng lực cần thiết để bảo vệ người dân và đối phó lực lượng Nga".
