Bác sĩ chuyên khoa thận Giang Thủ Sơn (Jiang Shoushan) tại Đài Loan (Trung Quốc) mới đây đã chia sẻ về trường hợp của một nam bệnh nhân 39 tuổi họ Điền.
Câu chuyện bắt đầu khi nam bệnh nhân đến phòng khám của ông vì chứng mất ngủ kéo dài. Tuy nhiên, ông nhận ra ở bệnh nhân rất điều bất thường nên yêu cầu kiểm tra tổng quát kết hợp vài hạng mục sâu để tiến hành loại trừ theo đánh giá ban đầu.
Kết quả xét nghiệm máu khiến tất cả bất ngờ: Nồng độ chì trong máu của anh Điền ở mức báo động, kéo theo chỉ số chức năng thận sụt giảm nghiêm trọng. Bệnh nhân được chẩn đoán mắc bệnh suy thận mãn tính do ngộ độc chì.
Cuộc điều tra nguyên nhân ban đầu rơi vào bế tắc khi nguồn nước sinh hoạt và thực phẩm tại nhà bệnh nhân đều hoàn toàn sạch bóng kim loại nặng. “Sau đợt điều trị thải độc khẩn cấp, chỉ số thận tạm thời bình ổn. Nhưng chỉ 3 tháng sau, bệnh nhân quay lại tái khám với nồng độ chì trong máu tiếp tục tăng vọt” , bác sĩ Giang kể.
Lúc này, ông tiếp tục yêu cầu rà soát lại toàn bộ vật dụng tiếp xúc trực tiếp với cơ thể hàng ngày. “Thủ phạm” cuối cùng lộ diện khiến ai nấy đều bàng hoàng: Bồn tắm tráng men tại nhà bệnh nhân.
“Một cái bồn tắm thì gây suy thận thế nào được? Quá vô lý!”. Đó là điều anh Điền nói với bác sĩ Giang. Thế nhưng, nhìn vào các chỉ số kiểm tra chất liệu bồn tắm và sự phân tích cặn kẽ của bác sĩ, anh bắt đầu hiểu ra tất cả.
Hóa ra, bồn tắm nhà anh đã cũ và nứt vỡ nhiều mảng lớn nhiều năm qua. Anh Điền lại có sở thích ngâm mình lâu trong bồn mỗi ngày. Mỗi lần anh ngồi ngâm mình thư giãn, toàn bộ cơ thể, nhất là phần da mỏng đã tiếp xúc trực tiếp với đúng lớp kim loại chứa hàm lượng chì cực cao bên dưới lớp men vỡ. Độc tố chì từ đó thẩm thấu liên tục qua da, xông thẳng vào hệ tuần hoàn và tích tụ âm thầm nhiều năm làm hoại tử tế bào thận.
Thận chịu trách nhiệm đào thải chất thải chuyển hóa, điều hòa huyết áp và cân bằng chất điện giải. Tuy nhiên, kim loại nặng như chì lại là “kẻ thù” đối với cơ quan này.
Bác sĩ Giang giải thích, khi đi vào cơ thể qua đường ăn uống, hô hấp hay thẩm thấu trực tiếp qua da, chì không thể tự phân hủy mà sẽ bám chặt vào hệ xương và tấn công các ống thận.
Sự hiện diện của độc tố chì khiến các tế bào thận rơi vào trạng thái quá tải cấp tính, kích hoạt các phản ứng viêm mãn tính và làm đứt gãy chuỗi liên kết mô thận khỏe mạnh. Khi tổn thương tiến triển không thể đảo ngược, bệnh suy thận sẽ xuất hiện. Đáng lo ngại hơn, ngộ độc chì mãn tính còn dẫn đến biến chứng lên toàn bộ cơ thể:
– Tấn công hệ thần kinh: Gây ức chế vỏ nổi, dẫn đến mất ngủ dai dẳng, lo âu, suy giảm trí nhớ và làm tổn thương các dây thần kinh ngoại biên.
– Tàn phá hệ tuần hoàn: Cản trở quá trình tổng hợp hồng cầu gây thiếu máu trầm trọng, kích hoạt các cơn tăng huyết áp kịch phát kéo dài.
– Ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa: Gây ra các đợt đau bụng dữ dội, nôn mửa liên tục, chán ăn kéo dài và làm suy giảm chức năng hấp thu dinh dưỡng.
– Suy giảm chức năng sinh sản: Làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng thụ thai ở cả nam và nữ, tăng rủi ro xảy ra các kết quả thai kỳ bất lợi.
Theo dữ liệu từ Cơ quan Quản lý Bệnh viện Hồng Kông (Trung Quốc), bệnh thận giai đoạn đầu và suy thận mãn tính thường diễn tiến cực kỳ “lặng lẽ”. Đa số bệnh nhân chỉ phát hiện ra khi tổn thương đã bước sang giai đoạn muộn, buộc phải can thiệp bằng chạy thận, lọc màng bụng hoặc ghép thận để duy trì sự sống.
Những người có tiền sử tiểu đường, cao huyết áp hoặc viêm cầu thận thuộc nhóm nguy cơ cao nhất. Tuy nhiên, trường hợp của anh Điền cho thấy bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân của suy thận nếu lơ là trước các mối nguy môi trường. Ăn uống không lành mạnh, thức khuya kéo dài, lạm dụng thuốc… cũng có thể trở thành nguyên nhân suy thận.
Để bảo vệ sức khỏe hệ tiết niệu và phòng tránh rủi ro ngộ độc kim loại nặng, bác sĩ Giang khuyến cáo:
– Rà soát vật dụng sinh hoạt: Thay mới ngay các loại chậu rửa, bồn tắm, chén bát tráng men bị sứt mẻ hoặc bong tróc để ngăn chì rò rỉ.
Randy Shilling tốt nghiệp kỹ sư dầu khí tại Texas. Trong 10 năm đầu sự nghiệp, ông sống trong một căn hộ thuê. Bước ngoặt đến vào năm 30 tuổi khi ông chuyển sang làm việc tại nhà máy hóa chất với mức lương tăng 15%. Qua nhiều lần thăng chức, người đàn ông 58 tuổi hiện sở hữu nhà riêng và quỹ hưu trí hơn 3 triệu USD.
Ông Shilling gần như không nhận ra mình đã vươn lên tầng lớp trung lưu bậc cao. "Tôi vẫn là người bình thường, không có ôtô hay tivi đắt tiền nhưng khi cần mua gì, tôi có thể mua ngay lập tức", ông nói. Vợ chồng ông hiện có thu nhập khoảng 220.000 USD một năm.
Theo báo cáo năm 2024 của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), khoảng 31% người Mỹ thuộc nhóm trung lưu bậc cao, tăng mạnh so với 10% của năm 1979. AEI phân loại thu nhập thành 5 nhóm, trong đó hộ gia đình ba người thu nhập 133.000-400.000 USD thuộc nhóm trung lưu bậc cao. Thu nhập vượt mức này được xem là giàu có.
Hiện tại, quy mô hai nhóm cao nhất đang phình to. Ngược lại, nhóm "nghèo hoặc cận nghèo" (thu nhập dưới 40.000 USD) giảm từ 30% xuống còn 19% trong cùng giai đoạn.
Nhiều gia đình ngạc nhiên khi thấy mình bước sang nấc thang kinh tế mới. Họ tự nhận cuộc sống chỉ dễ chịu hơn chứ không giàu có. Những người này thường làm văn phòng phổ thông thay vì chủ doanh nghiệp. Chuyên gia kinh tế Scott Winship của AEI giải thích: "Các nhóm thu nhập cao mở rộng vì tiền lương tăng nhanh hơn vật giá, đặc biệt đối với nhóm lao động trí thức có bằng cấp".
Hôn nhân cũng là đòn bẩy tài chính. Phân tích của Viện Đô thị chỉ ra, hơn 80% người thuộc nhóm trung lưu bậc cao và giàu có đang sống cùng bạn đời, giúp họ gộp chung thu nhập và chia sẻ sinh hoạt phí.
Gabriel Martinez, 34 tuổi, là một ví dụ. Khởi đầu với mức lương 50.000 USD năm 2015, hiện anh kiếm được 180.000 USD mỗi năm tại một tập đoàn công nghệ. Nhờ vợ chồng cùng đi làm và kiểm soát tài chính, họ đã trả hết khoản nợ học phí đại học 100.000 USD và mua được căn nhà 160 m2 ở Texas. "Cha tôi từng làm việc với mức lương chưa đến 40.000 USD. Tôi biết ơn vì không giậm chân tại chỗ như thế hệ trước", Martinez chia sẻ.
Không còn nỗi lo cơm áo, trăn trở lớn nhất của anh hiện tại là dạy con không ỷ lại, nhất là khi thanh thiếu niên trong vùng thường lái ôtô sang đi học.
Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Pew cũng cho thấy xu hướng này. Năm 2023, 19% người Mỹ nằm trong nhóm thu nhập trên 200.000 USD, tăng từ mức 11% năm 1971. Ngoài lương, tài sản của họ tăng vọt nhờ sự bùng nổ của thị trường chứng khoán và bất động sản.
Với ông Chris Wogan, 76 tuổi, ở bang Pennsylvania, tuổi hưu diễn ra êm đềm hơn kỳ vọng. Lớn lên trong gia đình nghèo, cựu thẩm phán này có thu nhập 175.000 USD từ lương hưu và cổ tức. Vợ chồng ông vừa mua một ngôi nhà trong cộng đồng hưu trí cao cấp và thường xuyên du lịch nước ngoài. "Tôi nghĩ mình chỉ là tầng lớp trung lưu bình thường, nhưng có lẽ tôi đã làm tốt hơn mình tưởng", ông nói.
Dù tài chính dư dả, nhiều người vẫn mang tâm lý phòng thủ. Bà Laura Shields, 46 tuổi, ở bang New Jersey có thu nhập gia đình 240.000 USD. Bà đủ tiền cho con đi ngoại khóa ở nước ngoài những vẫn áp lực khi nghĩ đến học phí đại học đắt đỏ sắp tới và xác định sẽ phải vay mượn thêm.
Tuấn là con một. Từ nhỏ đến lớn, mọi sự chăm chút của bố mẹ đều dồn hết cho cậu. Những buổi sáng tinh mơ, bố đạp chiếc xe đạp cọc cạch chở con đến trường. Những buổi chiều mưa, mẹ đứng đợi trước cổng, tay cầm chiếc áo mưa rộng hơn thân người vì bà sợ con ướt.
Cả một thanh xuân của họ không phải là những chuyến đi xa mà là những vòng quay quen thuộc: nhà - trường - chợ - bệnh viện, rồi lại nhà.
Có lần Tuấn nói với tôi: "Ngày xưa bố mẹ chở mình đi học bằng xe đạp, giờ mình muốn chở lại họ bằng xe hơi do mình lái".
Khi bắt đầu đi làm, có thu nhập, Tuấn nhận ra một điều: thời gian của bố mẹ không còn dài như mình vẫn nghĩ.
Những nếp nhăn, những lần đau lưng, những buổi khám bệnh định kỳ, dấu hiệu của xương khớp thoái hóa, tiểu đường, huyết áp... tất cả như những dấu hiệu lặng lẽ báo rằng, nếu không đi cùng nhau bây giờ, thì có thể sẽ không còn kịp nữa.
Nhưng đưa bố mẹ đi du lịch không giống như đi với bạn bè. Cả quá trình đòi hỏi một sự chuẩn bị khác, và quan trọng nhất là một sự thấu hiểu. Tuấn bắt đầu từ những chuyến đi gần. Không phải những hành trình dày đặc điểm đến, mà là những chuyến đi nhẹ nhàng, đủ để bố mẹ có thể tận hưởng mà không mệt.
Một buổi sáng lên núi, một buổi chiều ra biển, hoặc đơn giản là một chuyến về quê ngoại, dừng lại ở những nơi mà bố mẹ từng nhắc đến trong câu chuyện cũ.
Cậu học cách đi chậm lại, không hối thúc, không ép lịch. Nếu bố muốn ngồi lâu hơn ở một quán cà phê ven đường, thì cứ ngồi. Nếu mẹ muốn chụp thêm vài tấm hình trước một hàng hoa, thì cứ chụp. Những điều tưởng chừng nhỏ nhặt ấy, hóa ra lại là phần quan trọng nhất của chuyến đi.
Tuấn cũng học cách quan sát. Trước mỗi chuyến đi, cậu tìm hiểu kỹ về nơi đến: đường đi có dễ không, có nhiều bậc thang không, thời tiết ra sao, có chỗ nghỉ chân không. Cậu chọn những khách sạn có thang máy, phòng rộng, giường êm. Cậu mang theo thuốc, nước ấm, cả những món ăn quen thuộc phòng khi bố mẹ không hợp khẩu vị.
Có lần trong một chuyến đi biển, bố Tuấn không muốn xuống nước, chỉ ngồi trên bãi cát nhìn sóng. Nếu là trước đây, có thể Tuấn sẽ thấy "uổng". Nhưng hôm đó cậu chỉ ngồi cạnh bố, hai cha con không nói gì nhiều, chỉ là cùng nhìn ra xa, nghe tiếng sóng, và chia sẻ một khoảng lặng hiếm hoi... giữa hai người đàn ông.
"Chuyến đó mình không nhớ là đã đi được bao nhiêu nơi, nhưng mình nhớ rõ khoảnh khắc ngồi cạnh bố. Tự nhiên thấy chỉ cần vậy thôi cũng đủ", Tuấn bày tỏ.
Đưa bố mẹ đi không phải để "check-in" hay hoàn thành một danh sách điểm đến. Đó là cách để ở bên nhau, theo một cách khác với trước đây. Khi còn nhỏ, bố mẹ dẫn ta đi, quyết định mọi thứ. Khi lớn lên, ta dẫn lại họ, nhưng không phải để thay thế mà để đồng hành.
Có một điều Tuấn nhận ra là bố mẹ không cần những chuyến đi xa xỉ, họ cần cảm giác được quan tâm. Một câu hỏi "Bố có mệt không?", một cái nắm tay khi xuống dốc, một ly nước đưa đúng lúc... tất cả những điều ấy đối với họ quý hơn bất kỳ khung cảnh đẹp nào.
Và đôi khi chính trong những chuyến đi ấy, ta mới thực sự hiểu bố mẹ mình. Hiểu rằng họ cũng từng có những ước mơ bị gác lại, những nơi muốn đến nhưng chưa có dịp.
Hiểu rằng sau vẻ ngoài mạnh mẽ, họ cũng có những mệt mỏi mà trước đây ta chưa từng để ý... Tuấn nói điều cậu sợ nhất không phải là không đủ tiền để đưa bố mẹ đi xa mà là đến một ngày có tiền rồi, nhưng không còn ai để đi cùng.
Quả thực chúng ta thường trì hoãn những điều quan trọng, với lý do "để sau". Sau khi công việc ổn định hơn, sau khi kiếm được nhiều tiền hơn, sau khi rảnh hơn... Nhưng thời gian không chờ ai. Và tuổi của bố mẹ thì càng không.
Đưa bố mẹ đi đó đi đây thực ra không phải là kế hoạch lớn lao mà có thể bắt đầu từ một buổi đi ăn tối, một chuyến về quê, hay một ngày dạo quanh thành phố.
Quan trọng không phải là đi đâu mà là đi cùng nhau, vì đến một lúc nào đó điều ta nhớ không phải là đã đi bao nhiêu nơi mà là đã có bao nhiêu lần được ngồi cạnh bố mẹ trên cùng một chuyến xe đi qua những chặng đường của đời mình.
Loai củ tốt cho sức khỏe đặc biệt là não nhắc đến ở đây là cà rốt.Củ cà rốt rất giàu caroten, khi ăn vào sẽ được cơ thể chuyển hóa dễ dàng thành vitamin A ở ruột và gan. Ngoài ra, cà rốt cũng chứa nhiều các loại vitamin B, C, D, E, acid folic, kali…
Các chất chống oxy hóa quan trọng trong cà rốt như: beta carotene, alpha carotene, phenolic acid, glutathione... đã được chứng minh là có khả năng hỗ trợ làm giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, ung thư, tái tạo làn da và chức năng não.
Ngoài ra, cà rốt chứa còn chứa luteolin, một flavonoid có đặc tính chống viêm và bảo vệ thần kinh. Luteolin đã cho thấy tiềm năng trong việc làm giảm tình trạng suy giảm trí nhớ liên quan đến tuổi tác và bảo vệ các tế bào não khỏi bị tổn thương.
Trong quá trình lão hóa bình thường, các tế bào miễn dịch trong não có xu hướng sản xuất nhiều phân tử gây viêm hơn, góp phần gây ra các vấn đề về trí nhớ. Các nhà nghiên cứu cho biết luteolin ngăn chặn việc giải phóng các phân tử gây viêm này trong não.
Theo các nhà nghiên cứu từ Đại học Illinois, cà rốt có hàm lượng cao hợp chất luteolin có thể làm giảm tình trạng suy giảm trí nhớ liên quan đến tuổi tác và tình trạng viêm trong não. Nghiên cứu này được tiến hành trên chuột, trong nghiên cứu, những con chuột được bổ sung 20 miligam luteolin vào chế độ ăn hàng ngày đã giảm tình trạng viêm trong não. Các nhà nghiên cứu cho biết hợp chất này cũng giúp khôi phục trí nhớ của những con chuột trẻ hơn.
Đặc biệt trong y học cổ truyền, cà rốt được coi là một vị thuốc với các đặc tính: Vị ngọt, bình; công dụng bổ tỳ, hỗ trợ tiêu hóa; nhuận tràng nhẹ; tăng cường sức khỏe, cải thiện suy nhược; hỗ trợ sáng mắt… Một số tài liệu Đông y còn dùng cà rốt trong các món ăn – bài thuốc hỗ trợ trẻ suy dinh dưỡng, kém ăn; người mệt mỏi, tiêu hóa kém…
Theo dữ liệu dinh dưỡng của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), một cốc (240 ml) nước ép cà rốt 100% cung cấp:
Khoảng 94 kcal
22 g carbohydrate
9 g đường tự nhiên (không có đường bổ sung)
2 g protein
2 g chất xơ
689 mg kali
20 mg vitamin C
2.256 mcg vitamin A...
Ngoài ra, nước ép cà rốt còn chứa lutein và zeaxanthin – các chất chống oxy hóa quan trọng cho mắt. Do được ép ở dạng lỏng, các vi chất dinh dưỡng trở nên dễ hấp thu hơn. Tuy nhiên, quá trình này cũng làm giảm lượng chất xơ so với ăn nguyên củ.
Khoai lang thực sự là một món quà từ thiên nhiên giàu dinh dưỡng, đặc biệt là beta-carotene, vitamin C và chất xơ.
Khoai lang là nguồn carbohydrate phức hợp bổ dưỡng và có nhiều chất xơ hơn carbohydrate đơn giản. Vì thế nó giúp chúng ta no lâu hơn và cân bằng lượng đường trong máu, giúp tăng cường chức năng não.
Các loại khoai lang màu cam, màu tím rất giàu chất chống oxy hóa như carotenoid và anthocyanin giúp bảo vệ tế bào khỏi tác hại của các gốc tự do. Chất chống oxy hóa có trong khoai lang có thể giúp giảm viêm, giảm căng thẳng oxy hóa và cải thiện sự giao tiếp của các tế bào não.
Một số nghiên cứu trên động vật đã tìm thấy mối liên hệ giữa khoai lang tím và cải thiện trí nhớ cũng như chức năng nhận thức nhưng cần nhiều nghiên cứu hơn để xác nhận tác dụng tương tự ở người.
Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, màu khoai lang tím, một anthocyanin tự nhiên, có hoạt tính chống oxy hóa mạnh trong ống nghiệm và trong cơ thể sống. Nghiên cứu đã tìm hiểu xem khoai lang tím có tác dụng bảo vệ thần kinh đối với não chuột lão hóa do D-galactose gây ra hay không. Dữ liệu cho thấy khoai lang tím làm giảm suy giảm nhận thức một phần thông qua việc tăng cường khả năng chống oxy hóa và chống viêm.
Các nghiên cứu khác cho thấy chế độ ăn giàu beta-carotene trong thời gian dài giúp duy trì chức năng nhận thức, đặc biệt khi kết hợp với các chất chống oxy hóa khác như vitamin E và C.
Ngoài ra, sự kết hợp của vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa trong khoai lang giúp tăng cường hệ miễn dịch.
Kết hợp khoai lang vào chế độ ăn uống của bạn có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và cải thiện sức khỏe tổng thể.
Để gặt hái lợi ích sức khỏe tốt nhất, nên ăn khoai lang luộc, nướng hoặc hấp. Các cách chế biến này giúp bảo toàn được nhiều chất dinh dưỡng trong khoai.
