Anh Đinh Phước Tấn (31 tuổi, ngụ hẻm 36 đường Kinh Dương Vương, P. Phú Lâm, TP.HCM), hào hứng khoe “kho báu” lên mạng xã hội: “Mình là chàng trai 9X có bộ sưu tập mô hình Doraemon nho nhỏ và mảng tường Doraemon muốn chia sẻ với mọi người” và “Hành trình gấp hạc giấy của mình từ năm 2021 – năm đại dịch Covid-19, đến nay đã được gần 20.000 con. Mình vẫn đang gấp tiếp, gấp đến khi nào không gấp được nữa thì ngưng”.
Anh Tấn chào đời với những khiếm khuyết bẩm sinh. Ngoài dị tật ở chân, anh còn nói lắp và không lanh lợi. Dù cố gắng nhưng anh chỉ học được đến hết lớp 9. Thi lớp 10 không đậu, cha mẹ định hướng cho anh học nghề. Anh học nghề cắt tóc, in lụa… và đi thực tập, làm thử vài chỗ.
Anh Tấn cho biết thêm thời gian sau đó, anh được một cơ sở chuyên hỗ trợ người khuyết tật nhận vào làm. Anh làm việc ở đây được 3 tháng thì phải nghỉ do xa nhà, điều kiện sức khỏe không cho phép.
Cũng theo anh Tấn, ở nhà anh không chán nản mà tự tìm việc để lấp vào thời gian trống. Anh chủ động phụ giúp việc nhà cho cha mẹ như: lau dọn nhà cửa, giặt quần áo, nấu ăn… Thấy con trai không ngại bất tiện, chăm chỉ quán xuyến nhà cửa, cha mẹ động viên anh bằng những khoản “tiền lương” nho nhỏ.
“Tôi không ngại làm nội trợ. Cha mẹ kêu làm gì, tôi cũng làm hết. Mình không ra ngoài làm việc được thì ở nhà phụ cha mẹ”, anh Tấn tâm sự.
Làm xong việc nhà, anh Tấn thường tự tìm niềm vui cho mình qua đam mê gấp giấy thủ công, sưu tầm Doraemon. Năm 2018, anh từng gấp 1.000 con hạc giấy, 1.000 ngôi sao, vài trăm con bướm để tặng bạn bè.
Anh Tấn kể đến tháng 11.2021, để quên đi không khí ngột ngạt mùa dịch Covid-19, anh quay lại với sở thích xếp hạc giấy. Anh dùng tất cả các loại giấy có thể tìm được ở nhà để gấp hạc. Vé số cũ, đơn thuốc, tờ rơi, giấy gói quà… đều biến thành những con hạc giấy nhỏ xinh. Xếp đến đâu, anh đều cẩn thận ghi số thống kê vào cuốn tập học trò. Gần 5 năm miệt mài, anh nhẩm tính còn 7 con nữa thì đạt mốc 20.000 con hạc giấy.
Anh Tấn nói: “Tôi còn xếp hạc theo các kích thước to nhỏ khác nhau. Xếp được con hạc có kích thước càng nhỏ, tôi càng thấy thích thú”.
Trong khoảng thời gian này, anh cũng sưu tầm hình ảnh Doraemon theo kiểu “thập cẩm”. Sau đó, anh nhượng lại bộ sưu tập này cho một người bạn và chuyển sang sưu tầm mô hình Doraemon.
Anh sưu tập mô hình Doraemon có trong hộp kẹo cao su, móc khóa hoặc mua tại các lễ hội Nhật Bản, buổi ra mắt phim…
Anh Tấn kể, lúc nhỏ anh ít ra ngoài chơi, chỉ làm bạn với chiếc tivi cũ thời còn dùng ăng-ten gắn cây tre. Cảm giác nôn nao chờ đến giờ phát sóng Doraemon cứ len lỏi trong ký ức của anh. Cho đến nay, anh vẫn luôn háo hức chờ phim ra rạp để đi xem.
Bên trong căn phòng nhỏ của anh Tấn mô hình Doraemon được sắp xếp gọn gàng ở cửa sổ, kệ gỗ, bàn máy tính, tủ nhựa. Hiện tại, anh đã sưu tầm được 549 mô hình và chưa dừng lại ở đó.
Ngoài mô hình, anh còn chọn mua quần áo, chăn màn, nệm, thú bông… có hình Doraemon. Tường, trần nhà của căn phòng cũng ngập tràn tranh ảnh chú mèo máy thông minh.
Thấy hình ảnh Doraemon ở đâu, anh cũng nhanh tay lưu về máy tính rồi đem in, treo lên trần nhà. Anh còn học cách xếp tên Doraemon dán ở đầu giường. Anh không thống kê số tiền đã chi ra để mua mô hình Doraemon. Tuy nhiên, nó chỉ chiếm một phần nhỏ của tiền lương nội trợ.
Hàng tuần, khi được cha mẹ “trả lương” khoảng 700.000 đồng, anh đều bỏ vào tiết kiệm. Anh dùng số tiền này để ăn sáng, tụ họp với các hội nhóm Origami, mô hình bò sát và sưu tầm Doraemon.
Bà Nguyễn Thị Bích Vân (55 tuổi, mẹ của anh Tấn) cho biết: “Tấn bị dị tật bẩm sinh, không lanh lợi như người khác. Vì không tìm được việc phù hợp với sức khỏe nên Tấn chỉ quanh quẩn ở nhà. Bình thường, cả nhà đi làm thì Tấn thay mọi người làm việc nhà. Chúng tôi xem đó là cách cháu lao động và động viên bằng cách cho ít tiền tiêu xài. Tôi biết Tấn có sở thích sưu tầm Doraemon và xếp hạc giấy. Tôi thấy đây là cách giải trí lành mạnh nên ủng hộ con trai”.
Khi biết mình vào Top 5 và giành huy chương vàng tại Olympic vật lý Bắc Âu - Baltic 2026, Quang Trí cho biết rất vui và biết ơn thầy cô, gia đình đã luôn đồng hành trong suốt quá trình ôn luyện. "Trước khi thi, em chỉ đặt mục tiêu là có huy chương, chứ không quá đặt nặng thành tích phải đạt được. Với em, điều quan trọng hơn là tích lũy kinh nghiệm và kiến thức", Trí chia sẻ.
Theo nam sinh, đề thi năm nay có độ khó tương đương các năm trước, đòi hỏi khả năng mô hình hóa cao ở cả phần lý thuyết lẫn thực nghiệm. Trong suốt gần 2 tháng ôn luyện, lịch học diễn ra liên tục từ thứ hai đến thứ bảy, chia đều giữa lý thuyết và thực hành.
"Lớp thực nghiệm cho em cơ hội được tiếp xúc với nhiều bộ thí nghiệm của các kỳ thi trước, đó là trải nghiệm rất mới và quý giá", Trí nói.
Dù khối lượng học tập lớn, nam sinh cho biết mình không rơi vào trạng thái quá tải vì đã chuẩn bị tâm lý từ trước. Ngoài giờ học, Trí thường chơi thể thao hoặc nghe nhạc để cân bằng tinh thần. Những buổi tối cuối tuần, cậu gần như không học bài để tránh bị "burn out" (kiệt sức do căng thẳng và áp lực kéo dài).
Ít ai biết rằng trước khi theo đuổi môn vật lý, Quang Trí từng có năng khiếu toán nhiều hơn. Tuy nhiên, sau khi không đậu chuyên toán và chuyển sang học chuyên lý, nam sinh mới dần khám phá niềm yêu thích đặc biệt với môn học này.
"Em thích cách vật lý lý giải các hiện tượng xung quanh và dùng kiến thức để giải quyết những vấn đề thực tiễn", Trí chia sẻ. Nam sinh cho biết trong thời gian tới sẽ tiếp tục cố gắng học tập và chưa dám đặt ra những mục tiêu quá xa cho bản thân.
Nhận xét về học trò của mình, thầy Phạm Vũ Kim Hoàng, Tổ phó Tổ vật lý, phụ trách đội tuyển học sinh giỏi vật lý của Trường Phổ thông Năng khiếu (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết Quang Trí là học sinh khiêm tốn, tự tin và có tư duy độc lập.
"Theo tôi, điểm nổi bật của Trí là khả năng tự học và tự đọc rất tốt. Ngay từ lớp 10, em đã đoạt huy chương vàng Olympic miền Nam và giải nhất môn vật lý khu vực phía nam", thầy Hoàng nói.
Trong quá trình đồng hành cùng học trò, điều khiến thầy nhớ nhất là tinh thần cầu tiến của Trí. Có thời điểm làm thực nghiệm chưa tốt, nam sinh bị thầy cô nhắc nhở khá nhiều. Tuy nhiên, thay vì chán nản, Trí xem đó là động lực để cố gắng hơn. "Mình đã đồng hành cùng Quang Trí suốt 55 ngày với 55 chuyên đề luyện tập để hỗ trợ chuyên môn và tinh thần cho em trong thời gian ôn luyện", thầy Hoàng chia sẻ.
Không chỉ học tốt, Quang Trí còn được bạn bè nhận xét là hòa đồng, sẵn sàng hỗ trợ mọi người giải bài tập và tranh luận học thuật. Ngoài giờ học, nam sinh giải trí bằng cách chơi piano và rubik. Theo Trí, điều quan trọng nhất để học tốt các môn tự nhiên là đam mê. "Có đam mê thì sẽ không dễ chán nản hay muốn bỏ cuộc. Đó là điều xuất phát từ bản thân chứ không phải do người khác áp đặt", nam sinh nói.
Quang Trí cũng cho rằng thay vì học quá nhiều, các bạn học sinh nên tập trung tìm ra phần còn yếu để cải thiện, đồng thời chú trọng vào quá trình học hơn là áp lực thành tích. Theo thầy cô, đây cũng là một trong những yếu tố giúp nam sinh giữ được tinh thần ổn định trong suốt quá trình ôn luyện và thi đấu quốc tế.
Nguyễn Thị Ngọc Hiếu, sinh viên năm 4, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết ưu tiên công việc có mức lương cao sau tốt nghiệp. Theo Hiếu, khi có thu nhập tốt, bản thân sẽ đảm bảo được nhu cầu cuộc sống, thoải mái và bớt áp lực hơn. Tuy nhiên, Hiếu cũng cho rằng để nhận được mức lương cao thì bản thân phải có năng lực và chuyên môn phù hợp. Và nếu chọn việc lương cao sẽ có thể làm việc trái ngành.
"Với những công việc trái ngành nhưng có thu nhập hấp dẫn, tôi sẵn sàng học thêm kiến thức mới để đáp ứng yêu cầu công việc. Bởi đại học đã cung cấp cho tôi kiến thức nền nên học lĩnh vực khác cũng không khó", Hiếu nói.
Cùng quan điểm, Nguyễn Minh Tiến, sinh viên năm cuối Trường ĐH Tôn Đức Thắng cũng ưu tiên công việc lương cao. Tiến cho rằng ở thành phố, điều quan trọng là có thu nhập đủ để trang trải cuộc sống nên dù làm trái ngành để có thu nhập tốt cũng không phải vấn đề quá lớn. "Nếu làm đúng ngành mà lương cao thì là "điều tuyệt vời" với người mới tốt nghiệp, còn nếu không thì việc trái ngành cũng tạo điều kiện cho mình học hỏi thêm kỹ năng và kiến thức mới, bản thân tôi sẵn sàng thích nghi để đáp ứng công việc", Tiến chia sẻ.
Trong khi đó, Nguyễn Đức Minh Khuê, sinh viên năm 3 Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, lại nghiêng về lựa chọn công việc đúng ngành nhưng phải đi kèm với thu nhập khá. Khuê cho rằng nếu công việc đúng ngành lương cao sẽ áp lực nhưng đổi lại được làm công việc mình yêu thích đúng chuyên môn nên dễ dàng hơn. "Dù vậy, với những công việc trái ngành nhưng có mức thu nhập ổn định, mình vẫn có thể thử sức trong vài năm đầu để tích lũy kinh nghiệm trước khi tìm kiếm công việc phù hợp hơn với định hướng lâu dài", Khuê bày tỏ.
Đặng Hoàng Như Thủy, vừa tốt nghiệp ngành khoa học máy tính, Trường ĐH Mở TP.HCM tháng 4.2026, cho rằng sinh viên mới ra trường thường khó tìm được công việc lương cao do còn ít kinh nghiệm. Vì vậy, Thủy ưu tiên công việc đúng ngành để phát triển kỹ năng chuyên môn đã theo đuổi suốt nhiều năm học. Theo Thủy, khi năng lực ngày càng vững vàng thì mức thu nhập cũng sẽ tăng dần theo thời gian, đồng thời làm việc đúng ngành mang lại cảm giác chắc chắn và bền vững hơn. "Mình ưu tiên đúng ngành để phát huy hết năng lực bản thân và tận dụng tối đa những gì mình đã học", Thủy nói.
Cùng suy nghĩ đó, Nguyễn Thành Đạt, sinh viên năm 4 Trường ĐH Văn Lang, cho rằng sinh viên mới ra trường nên ưu tiên công việc đúng chuyên ngành để tích lũy kinh nghiệm trước khi nghĩ đến mức lương cao hơn. Theo Đạt, việc làm trái ngành có cả mặt tích cực lẫn hạn chế. Một mặt giúp người trẻ mở rộng kiến thức và trải nghiệm mới. Mặt khác sẽ mất thêm thời gian để học hỏi và thích nghi với lĩnh vực mới.
Còn Nguyễn Ngọc Ngân, sinh viên ngành y khoa Trường ĐH Y Dược Cần Thơ, khẳng định sẽ chọn công việc đúng ngành vì đó là đam mê và công sức học hành mà Ngân đã theo đuổi suốt nhiều năm. "Mức lương cao chỉ là giá trị trước mắt, còn nếu làm công việc không có đam mê, không phải chuyên môn thì khó gắn bó lâu dài và phát triển bền vững", Ngân nói.
Ở góc độ người đi làm, Trần Thanh Long (27 tuổi, ngụ P.Trấn Biên, TP.Đồng Nai), cho biết lựa chọn giữa đúng ngành và lương cao còn phụ thuộc vào từng giai đoạn. Khi mới ra trường nên ưu tiên công việc đúng chuyên môn để trải nghiệm và đánh giá sự phù hợp của bản thân với công việc. "Nếu sau thời gian làm việc nhận ra bản thân không phù hợp với ngành nghề đã chọn thì có thể chuyển hướng sang lĩnh vực khác", Long nói.
Còn Trần Quang Hiếu (26 tuổi, ngụ P.Hoàn Kiếm, TP.Hà Nội), cho rằng môi trường đại học vừa mang lại kiến thức chuyên môn vừa giúp sinh viên tích lũy nhiều kinh nghiệm thông qua việc giao tiếp và học hỏi từ người đi trước. "Những trải nghiệm này giúp sinh viên có định hướng rõ ràng hơn về công việc tương lai, từ lúc thực tập đến khi chính thức đi làm. Mỗi người sẽ có một lựa chọn phù hợp với hoàn cảnh và mục tiêu nghề nghiệp của mình, không có lựa chọn nào là đúng cho tất cả", Hiếu chia sẻ.
Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục (ĐH Quốc gia Hà Nội), thị trường lao động không còn chỉ chú trọng bằng cấp mà đang hướng tới cả khả năng tích lũy năng lực sống. Cơ hội việc làm lương cao, việc làm tốt cũng không còn bị giới hạn trong một số ngành mà phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực cá nhân và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế xã hội. Do đó, người trẻ cần cân nhắc kỹ trước khi chọn việc.
"Trước hết, mỗi người cần xác định rõ mục tiêu của mình là tăng thu nhập, mở rộng cơ hội nghề nghiệp hay đơn giản là phục vụ sở thích và chi trả cuộc sống. Mỗi mục tiêu sẽ đòi hỏi năng lực cá nhân và theo đó là việc làm phù hợp. Sau đó, cần đánh giá nhu cầu thực tế của thị trường để để chọn việc phù hợp với năng lực chuyên môn", ông Nam nói và cho rằng, nếu trước đây một tấm bằng đại học có thể là nền tảng cho cả chục năm hoặc cả đời làm việc trong một ngành nghề, thì hiện nay kiến thức chuyên môn có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời chỉ sau vài năm. Chính vì vậy, người trẻ nên có thêm phương án thích ứng, chuyển đổi nghề nghiệp khi cần thiết.
PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội (Bộ Nội vụ), cho rằng việc lựa chọn việc làm cần dựa trên nhu cầu của thị trường lao động và triển vọng tương lai của ngành đó. "Bạn trẻ nên có lựa chọn việc làm phù hợp với từng giai đoạn của bản thân chứ không nên chạy theo số đông hay lương mà không tính đến khả năng chính mình và tương lai nghề nghiệp", bà Hương nói.
Theo bà Hương, người lao động trẻ thường xuyên có những thay đổi trong quá trình phát triển sự nghiệp, từ chuyển việc, học thêm kỹ năng mới đến thay đổi hoàn toàn lĩnh vực nghề nghiệp. Một người có thể thay đổi công việc nhiều lần trong suốt cuộc đời lao động, vì vậy không có lựa chọn nào là tối ưu mà là phù hợp. "Sự linh hoạt và khả năng thích ứng công việc là những yếu tố quan trọng giúp người trẻ phát triển bền vững", bà Hương nói.
Cuối tuần, khi nhiều người dành thời gian nghỉ ngơi bên gia đình, anh Đinh Văn Tú (34 tuổi, xã Duy Xuyên, TP.Đà Nẵng) cùng 4 người bạn lại chất máy cắt cỏ, chổi, sơn và dụng cụ sửa chữa lên xe để đến những ngôi nhà của người già neo đơn, người bệnh hoặc các hộ có hoàn cảnh khó khăn.
Ít ai biết rằng, hành trình ấy bắt đầu từ một ý tưởng rất khác.
Cuối năm 2022, cả nhóm dự định dọn dẹp những căn nhà bỏ hoang để quay video đăng trên YouTube hướng đến khán giả nước ngoài. Tuy nhiên, sau vài lần tiện tay giúp những người già sống gần nhà cắt cỏ, quét dọn sân vườn, thông tin dần lan truyền. Ngày càng nhiều cuộc gọi, tin nhắn nhờ giúp đỡ tìm đến.
“Từ đó anh em quyết định nhận dọn miễn phí cho người già, người neo đơn và những hoàn cảnh khó khăn”, anh Tú kể.
Hiện nhóm có 5 thành viên, đều trong độ tuổi từ 30-36 và làm công việc trực tuyến nên chủ động được thời gian. Mỗi tuần, nhóm thường hỗ trợ khoảng 2 trường hợp, tương đương 8-10 căn nhà mỗi tháng.
Từ cắt cỏ, phát quang bụi rậm, thu gom rác, quét dọn nhà cửa đến sơn sửa những hạng mục hư hỏng nhỏ, hầu hết công việc đều do các thành viên tự tay thực hiện.
Theo anh Tú, mỗi chuyến đi chỉ tốn khoảng 200.000 đồng tiền xăng xe, nhớt máy, sơn hoặc một số vật tư sửa chữa. Khoản chi này được trích từ doanh thu kênh YouTube của nhóm, còn toàn bộ công sức đều do các thành viên tự nguyện đóng góp. “Anh em có sức thì giúp sức thôi”, anh Tú chia sẻ.
Do các thành viên đều có công việc riêng nên nhóm chỉ có thể hỗ trợ khoảng 2-3 trường hợp mỗi tuần. Nếu có nhiều người liên hệ cùng lúc, nhóm sẽ sắp xếp theo thứ tự đăng ký và hẹn vào thời điểm phù hợp.
Gần 4 năm rong ruổi, mỗi chuyến đi đều để lại trong các thành viên nhiều kỷ niệm. Trong đó, anh Tú nhớ nhất là căn nhà của một cụ bà ở khu vực Gò Nổi. Cụ sống một mình, không còn người thân nên khu vườn thường xuyên um tùm cỏ dại. Nhóm đã quay lại hỗ trợ dọn dẹp đến 4 lần.
Một kỷ niệm khác khiến các thành viên xúc động là lần đến giúp một người phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn. Dù 5 giờ sáng phải đi làm thuê, người phụ nữ vẫn dậy từ 4 giờ để nấu một nồi cháo cho cả nhóm ăn sáng trước khi bắt tay vào dọn dẹp.
Không chỉ vậy, chị Phạm Thị Như Huệ, mẹ đơn thân ở xã Phú Ninh, cũng để lại nhiều ấn tượng với các thành viên. Biết đến nhóm qua Facebook, chị liên hệ nhờ dọn dẹp một căn nhà bỏ không nhiều năm để chuẩn bị chuyển đến ở.
Hôm nhóm đến làm, chị tranh thủ mua nước và đồ ăn sáng gửi mọi người trước khi đi làm. Đến trưa, chị còn dự định về nấu cơm cảm ơn nhưng khi tan ca, công việc đã hoàn tất, các thành viên cũng đã rời đi. “Mấy anh làm rất nhiệt tình, dọn dẹp sạch sẽ”, chị Huệ chia sẻ.
Theo anh Tú, sau mỗi chuyến đi, nhiều người mang trái cây, mua nước, thậm chí gửi tiền công để cảm ơn nhưng cả nhóm đều từ chối.
“Tiền thì tụi em không nhận. Có người mua nước, mua đồ ăn thì anh em nhận cho vui chứ không ai lấy tiền công cả”, anh nói.
Hành trình thiện nguyện không phải lúc nào cũng thuận lợi. Có những gia đình cần thay cả mái tôn đã xuống cấp nhưng kinh phí của nhóm không đủ, các thành viên chỉ có thể sửa lại những chỗ hư hỏng để chủ nhà tiếp tục sử dụng.
Có căn nhà khiến cả nhóm mất tới 3 ngày mới hoàn thành vì vừa phải cưa cây, phát quang bụi rậm, cắt cỏ, quét sơn, vừa dọn dẹp toàn bộ bên trong.
Thời gian đầu, việc quay video cũng khiến một số người dân e ngại, lo nhóm làm nội dung để thu hút lượt xem nên không đồng ý ghi hình. Sau nhiều lần chứng kiến những việc làm thực tế, mọi người dần cởi mở hơn.
Hiện nhóm vẫn duy trì hoạt động chủ yếu tại Quảng Nam và Đà Nẵng, chưa có kế hoạch mở rộng sang địa phương khác. Vào mùa hè, để tránh nắng gắt, các thành viên thường bắt đầu công việc từ khoảng 5 giờ 30 sáng rồi kết thúc sớm.
Điều đặc biệt là nhóm không đứng ra kêu gọi quyên góp. Chỉ gần đây, khi các video trên mạng xã hội được nhiều người biết đến, một số mạnh thường quân ngỏ ý hỗ trợ nước uống hoặc chi phí xăng xe, nhóm mới nhận một phần nhỏ để duy trì hoạt động.
“Anh em chỉ mong những người khó khăn có khu vườn sạch sẽ hơn, nhà cửa khang trang hơn. Team không nhận tiền từ thiện, cũng chẳng mong danh tiếng gì, có sức thì giúp sức vậy thôi”, anh Tú bộc bạch.
