Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu: Việc sửa luật phải đồng bộ, đúng, trúng, kịp thời; khơi thông nguồn lực nhưng không tư nhân hóa đất đai; hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp; Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất; bảo đảm cải thiện chỗ ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất thu hồi.
TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện kinh tế tài nguyên và môi trường, nhận xét chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh dấu bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt, thay đổi căn bản triết lý quản lý từ “bồi thường hành chính bằng tiền” sang “kiến tạo và tái thiết cuộc sống mới bền vững” cho người dân sau khi bị thu hồi đất. Điều này hướng tới một xã hội công bằng khi người dân được bồi thường tốt hơn và có cuộc sống mới ổn định hơn, tạo tiền đề cho người dân khi bị thu hồi đất có được tâm lý luôn phấn khởi và an tâm trong cuộc sống mới.
Quan điểm cũ chỉ tập trung vào việc kiểm đếm và chi trả một khoản tiền hoặc đất đai tương đương để bù đắp cho phần tài sản đã mất. Trong khi với kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã thay đổi tư duy, lấy việc tái thiết cuộc sống làm trung tâm, phải đáp ứng tất cả hạ tầng khi người dân đến tái định cư hoặc chấp thuận nguyện vọng của người dân khi bị thu hồi đất. Việc thu hồi đất không đơn thuần là chấm dứt quyền sử dụng, mà là điểm khởi đầu để Nhà nước đồng hành, hỗ trợ người dân thiết lập một sinh kế mới ổn định, lâu dài. Đây là tiêu chí mới trong ổn định cuộc sống hậu thu hồi đất. Khi Nhà nước đa dạng hóa, linh hoạt các hình thức bồi thường sẽ giúp người dân dễ dàng chuyển đổi ngành nghề, chuyển từ sản xuất thuần nông sang làm dịch vụ, thương mại để có thu nhập tốt hơn ngay tại nơi ở mới.
TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM, đánh giá chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là điểm mới có ý nghĩa nhân văn và cũng là thay đổi lớn nhất trong tư duy sửa đổi luật Đất đai lần này. Trong nhiều năm qua, khi thực hiện thu hồi đất, các tổ chức thường quan tâm nhiều đến việc bồi thường đúng giá hay chưa, trong khi câu hỏi quan trọng hơn là người dân sẽ sống như thế nào sau khi giao đất lại chưa được đặt ra đúng mức. Nhưng nay chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã thay đổi cách tiếp cận đó. Mục tiêu của chính sách không dừng ở việc hoàn thành bồi thường, mà phải bảo đảm người dân sau thu hồi đất có chỗ ở ổn định hơn, điều kiện sống tốt hơn và sinh kế bền vững hơn. Đây là sự chuyển dịch từ tư duy “giải quyết quyền tài sản” sang tư duy “đầu tư cho con người”. Nếu làm được điều này, lợi ích không chỉ thuộc về người dân mà còn thuộc về chính Nhà nước và nhà đầu tư.
“Thực tế cho thấy phần lớn các dự án chậm tiến độ đều liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng. Khi người dân thấy họ không phải là người hy sinh cho phát triển mà là người được hưởng lợi từ phát triển, sự đồng thuận xã hội sẽ cao hơn, chi phí giải phóng mặt bằng sẽ giảm và thời gian triển khai dự án cũng sẽ được rút ngắn. Đây cũng là kinh nghiệm của nhiều quốc gia phát triển. Như tại Singapore, họ không chỉ bồi thường khi thực hiện tái phát triển đô thị mà còn bảo đảm người dân được bố trí nơi ở mới có chất lượng tốt, hạ tầng đồng bộ và điều kiện sống thuận lợi hơn. Vì vậy, quá trình chỉnh trang đô thị diễn ra với mức độ đồng thuận rất cao. Nói cách khác, đây không chỉ là sửa một điều luật mà là thay đổi triết lý phát triển: phát triển phải vì con người và người dân phải là đối tượng được hưởng lợi nhiều nhất từ quá trình phát triển”, TS Trần Việt Anh nhận định.
Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, giải quyết được những vướng mắc hiện hành, luật Đất đai sẽ khơi thông hàng triệu tỉ đồng cho phát triển kinh tế. “Không phải đến bây giờ mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhiều lần chỉ đạo và Quốc hội đã có nhiều nghị quyết, nhất là Nghị quyết 29 về tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng kéo dài để khơi thông nguồn lực đất đai. Bởi theo thống kê từ Bộ Tài chính, trước khi nghị quyết được ban hành, trên cả nước có hơn 4.500 dự án khó khăn vướng mắc, tồn đọng kéo dài, với tổng vốn đầu tư 2,5 triệu tỉ đồng. Chưa dừng lại ở đó, ngay sau khi nghị quyết được ban hành, các địa phương tiếp tục kêu gọi doanh nghiệp đăng ký các dự án chưa có tên trên danh mục. Riêng tại TP.HCM sau khi rà soát bổ sung, đã có thêm 550 dự án còn tồn đọng, vướng mắc chưa có trong danh sách trước đó là 838 dự án (đã tháo gỡ được 421 dự án – PV). Do đó, nếu các dự án này được tháo gỡ thì đây sẽ là một nguồn lực khổng lồ cho phát triển, khi hàng triệu tỉ đồng được khơi thông thay vì chôn trong đất như những năm qua”, ông Châu dẫn chứng.
TS Trần Việt Anh nhấn mạnh, điểm rất đáng chú ý trong thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là T.Ư vẫn tiếp tục khẳng định nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý; đồng thời yêu cầu sửa luật theo hướng khơi thông nguồn lực nhưng vẫn bảo đảm Nhà nước giữ vai trò điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất. Điều đó cho thấy mục tiêu của lần sửa luật này không phải là thay đổi chế độ sở hữu đất đai, mà là nâng cao hiệu quả quản trị đất đai, bởi thực tế hiện nay VN đang có một lượng rất lớn nguồn lực đất đai chưa được khai thác hiệu quả là các dự án treo kéo dài nhiều năm, đất công bỏ hoang, quỹ nhà tái định cư bỏ trống, nhiều khu đất đã giao nhưng chậm triển khai… Đây đều là những “nguồn vốn chết” của nền kinh tế. Khi luật Đất đai được sửa theo hướng minh bạch hơn, đồng bộ hơn và có khả năng dự báo cao hơn, đất đai sẽ được đưa nhanh hơn vào sản xuất, phát triển hạ tầng, nhà ở, công nghiệp, dịch vụ và kinh tế số. Khi đó, đất đai không còn chỉ là tài sản để nắm giữ, mà trở thành nguồn lực tạo ra tăng trưởng, việc làm và nguồn thu cho nền kinh tế.
“Đây là sự thay đổi rất quan trọng. Nếu trước đây chúng ta chủ yếu quản lý đất đai theo từng hồ sơ, từng dự án, thì lần này T.Ư đang hướng tới quản trị toàn bộ không gian phát triển quốc gia. Đất đai không còn được nhìn như từng thửa đất riêng lẻ mà được đặt trong mối quan hệ với quy hoạch, hạ tầng, logistics, đô thị, công nghiệp, kinh tế biển và phát triển vùng. Chính cách tiếp cận này sẽ tạo ra dư địa tăng trưởng mới cho VN trong nhiều thập niên tới”, TS Trần Việt Anh phân tích.
Tin Gốc: Thanh Niên
