Cuốn sách Chariots of the Gods? xuất bản năm 1968. Tác giả qua đời tháng 1/2026 ở tuổi 90, nhưng ảnh hưởng từ học thuyết “nhà du hành cổ đại” mà ông khởi xướng vẫn tiếp tục thu hút hàng triệu người trên thế giới.
Trong các lập luận của mình, von Däniken coi kim tự tháp Ai Cập cùng nhiều hiện vật cổ bí ẩn là dấu vết cho thấy sinh vật ngoài Trái Đất từng can thiệp, góp phần định hình những nền văn minh đầu tiên của nhân loại.
Dù nhiều lần bị giới khoa học bác bỏ là giả khoa học, các ý tưởng này vẫn sống mạnh trong văn hóa đại chúng, đặc biệt qua những chương trình như Ancient Aliens của History Channel.
Các giả thuyết của von Däniken xuất hiện đúng vào một thời điểm rất đặc biệt của lịch sử nhân loại: thời kỳ Chiến tranh Lạnh, khi nỗi lo hủy diệt hạt nhân song hành với cuộc chạy đua không gian và tốc độ phát triển công nghệ chưa từng có.
Khi con người chuẩn bị rời khỏi Trái Đất, đồng thời phải đối diện khả năng tự hủy diệt chính mình, hình ảnh về những “nhà du hành cổ đại” mang lại một kiểu an ủi mang màu sắc vũ trụ. Quá khứ, từ đó, trở thành nơi phản chiếu những hy vọng lẫn bất an của thời hiện đại.
Một phần sức hút của những giả thuyết vô căn cứ này đến từ chính bản chất của khảo cổ học. Đây là ngành khoa học làm việc với các mảnh bằng chứng rời rạc, những lớp trầm tích chồng lấp và các cách diễn giải hiếm khi đưa ra câu trả lời tuyệt đối.
Kết quả của hàng chục năm khai quật
Những địa danh như Giza ở Ai Cập, Göbekli Tepe hay thành Troy không phải là “bí ẩn chưa lời giải”, mà là kết quả của hàng chục năm khai quật, đối chiếu và phân tích có hệ thống.
Tại Giza, giới khảo cổ đã tìm thấy cả khu định cư của công nhân, lò nướng bánh mì và hệ thống phân phối thực phẩm được tổ chức chặt chẽ. Những phát hiện này cho thấy hàng nghìn lao động hoàn toàn có thể cùng nhau xây dựng kim tự tháp trong nhiều thập kỷ.
Ở Göbekli Tepe, những cột đá khổng lồ được dựng nên bởi các cộng đồng săn bắt hái lượm hàng nghìn năm trước khi chữ viết ra đời. Đó là thành quả của sự phối hợp lao động, niềm tin nghi lễ và đổi mới xã hội, chứ không phải dấu vết của sự can thiệp ngoài hành tinh.
Tương tự, các lớp cư trú nối tiếp ở Troy phản ánh nhiều thế kỷ tái thiết, thích nghi và giao thương khu vực, thay vì một bước nhảy công nghệ đột ngột nào đó.
Khảo cổ học luôn thận trọng, dựa trên xác suất và bằng chứng vật chất. Nhưng với công chúng, sự thận trọng ấy đôi khi bị hiểu nhầm thành sự lưỡng lự.
Chính khoảng trống đó tạo đất sống cho giả khoa học: người ngoài hành tinh xây kim tự tháp, sức mạnh bí ẩn nâng đỡ Göbekli Tepe, hay siêu công nghệ thất truyền tạo nên tường thành Troy. Khi bị tách khỏi bối cảnh, bằng chứng dễ biến thành một màn trình diễn hấp dẫn hơn là tri thức.
Một lập luận quen thuộc của thuyết “người ngoài hành tinh cổ đại” là: kim tự tháp được xây quá chính xác, mà độ chính xác ấy đòi hỏi công nghệ cao, nên con người thời xưa không thể tự làm được.
Nghe qua có vẻ hợp lý, nhưng đó là một ngụy biện. Điều bị bỏ quên chính là thứ khảo cổ học nghiên cứu sâu nhất: hậu cần, tổ chức lao động, bộ công cụ, tri thức nghề thủ công tích lũy qua nhiều thế hệ và cả những sai số nhỏ rất “con người” còn lưu lại trên công trình.
Sức hấp dẫn của điều phi thường
Những cách lý giải kiểu này đánh trúng một nhu cầu tâm lý rất sâu: thành tựu phi thường phải đến từ nguyên nhân phi thường.
Nếu tôn giáo từng lý giải mục đích tồn tại, thì giả thuyết “nhà du hành cổ đại” mang lại cho con người hiện đại một vũ trụ quan mới, nơi nhân loại được dẫn dắt bởi những thực thể tối cao ngoài không gian.
Khi đó, các di tích khảo cổ không còn là sản phẩm của sức lao động con người, mà trở thành “đạo cụ” trong một vở kịch vũ trụ.
Điều đáng nói là niềm tin vào sự sống ngoài hành tinh không hề vô lý. Xét quy mô của vũ trụ, nhiều nhà khoa học cũng cho rằng khả năng tồn tại sự sống ngoài Trái Đất là rất lớn.
Tuy nhiên, khả năng có sự sống không đồng nghĩa với bằng chứng cho thấy họ từng can thiệp vào lịch sử cổ đại của loài người.
Sự hoài nghi với các thể chế học thuật cũng góp phần làm giả khoa học lan rộng. Đại học, bảo tàng hay tạp chí khoa học đôi khi bị mô tả như những “người gác cổng” che giấu sự thật. Khi đó, việc bác bỏ khoa học lại bị diễn giải thành bằng chứng của âm mưu.
Trong khi văn phong học thuật luôn cẩn trọng và dè dặt, các tuyên bố giật gân lại mang tới cảm giác chắc chắn, dễ lan truyền hơn nhiều trên môi trường số.
Khảo cổ học nói về tiến trình tích lũy chậm rãi của tri thức. Giả khoa học hứa hẹn một cú “khám phá chấn động”.
Không chỉ là niềm tin, đây còn là một ngành công nghiệp sinh lợi. Sách, phim tài liệu, chương trình truyền hình và các diễn giả hàng đầu về “nhà du hành cổ đại” thu hút hàng triệu khán giả, tạo doanh thu khổng lồ. Trong khi đó, các công trình học thuật thường chỉ in với số lượng nhỏ và ít tiếp cận công chúng.
Đó không chỉ là cuộc chiến về ý tưởng, mà còn là cuộc cạnh tranh giành sự chú ý. Sự phổ biến của giả khoa học không đơn thuần phản ánh thiếu hiểu biết. Nó cho thấy con người luôn khao khát ý nghĩa, thích những câu chuyện lớn và dễ bị cuốn theo sức mạnh của truyền thông.
Theo www.livescience.com
Theo tờ báo Thairath, sự việc xảy ra tại xã Thong Lang (tỉnh Nakhon Nayok) vào cuối tuần trước, khi cụ bà Sawang Prakatphon, 69 tuổi, đang nằm ngủ trên võng thì bất ngờ bị một con rắn hổ mang cắn vào tay.
Chia sẻ với phóng viên, bà Prakatphon cho biết khi nằm ngủ trên võng, hai tay của bà buông thõng xuống đất nên bị con rắn trườn qua cắn trúng. Cú cắn đau khiến bà tỉnh giấc.
Ban đầu, cụ bà đã bị giật mình khi nhìn thấy con rắn độc, nhưng bà đã nhanh chóng lấy lại bình tĩnh, sử dụng con dao trong nhà chém liên tiếp cho đến khi giết chết con rắn.
Cụ bà Prakatphon sau đó nhờ con gái chở mình đến bệnh viện, không quên mang theo xác con rắn đã cắn mình để các bác sĩ định danh và sử dụng loại huyết thanh kháng nọc rắn phù hợp.
Con rắn được xác định là một cá thể rắn hổ đất, một trong những loài rắn hổ mang phân bố khá phổ biến tại Thái Lan. Việc định danh con rắn nhanh chóng đã giúp các bác sĩ sử dụng loại huyết thanh phù hợp, cứu mạng cụ bà Prakatphon.
Rắn hổ đất, còn có tên gọi là rắn hổ mang một mắt kính, rắn hổ phì… tên khoa học Naja kaouthia. Loài rắn này phân bố từ Ấn Độ, Bangladesh đến một phần nhỏ phía Tây Nam Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Việt Nam…
Tại nước ta, rắn hổ đất được phân bố tại khu vực miền Trung, Tây Nguyên và các tỉnh, thành ở phía Nam.
Rắn hổ đất có thể sống ở nhiều môi trường khác nhau, bao gồm cả rừng ngập mặn, ruộng lúa, đầm lầy, đồng cỏ, khu vực đất nông nghiệp… Rắn cũng có thể được bắt gặp ở những khu vực con người sinh sống, bao gồm cả ở những thành phố, do vậy chúng có thể chạm mặt với con người.
Rắn hổ đất thường dài từ 1,3 đến 1,5 m và có thể dài đến hơn 2 m nhưng hiếm gặp. Màu sắc da của rắn hổ đất cũng thường đậm màu, đôi khi có màu đen tuyền.
Khi cảm thấy bị đe dọa, rắn hổ đất sẽ ngóc cao đầu và phình rộng mang. Phía sau của phần mang có thể quan sát thấy một hoa văn hình tròn giống như mắt kính. Thức ăn của loài rắn này bao gồm động vật gặm nhấm, cá, ếch và cả một số loài rắn khác…
Rắn hổ đất cũng có thể phun nọc để tấn công kẻ thù, nhưng chúng chủ yếu sử dụng răng nanh để cắn và tiêm nọc độc.
Tại Thái Lan có hơn 220 loài rắn, trong đó có khoảng hơn 30 loài rắn sở hữu nọc độc chết người.
Có 4 loài rắn hổ mang khác nhau được phân bố tại Thái Lan (không kể rắn hổ chúa vì đây là loài rắn không thuộc chi rắn hổ mang thực sự), bao gồm rắn hổ mang một mắt kính (còn gọi là rắn hổ đất), rắn hổ mang phun nọc Sumatra, rắn hổ mang phun nọc Đông Dương (còn gọi là rắn hổ mèo) và rắn hổ mang Trung Quốc. Đây đều là những loài rắn sở hữu nọc độc chết người.
Một nghiên cứu của Đại học Chulalongkorn (trụ sở tại Bangkok) cho biết mỗi năm có khoảng 7.000 người bị rắn cắn tại Thái Lan, khiến ít nhất 30 người thiệt mạng. Các loài hổ mang là thủ phạm gây ra số vụ rắn độc cắn nhiều nhất tại quốc gia này.
Cần làm gì nếu bị rắn độc cắn?
Theo các chuyên gia, trong trường hợp bị rắn độc cắn trúng, cần phải giữ nạn nhân bình tĩnh, tránh vận động nhiều khiến tim đập nhanh, đặt vị trí vết cắn thấp hơn tim để tránh nọc độc lan truyền nhanh hơn.
Các loài rắn độc thường sở hữu nọc độc khác nhau (nọc độc gây tê liệt thần kinh hoặc nọc độc máu gây hoại tử), do đó không nên sơ cứu nạn nhân bằng cách băng ga rô vì điều này có thể khiến vết thương bị hoại tử trầm trọng hơn. Cần phải lập tức đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được chăm sóc vết thương đúng cách.
Những biện pháp như rạch vết thương, hút chất độc, đắp lá thuốc hoặc sơ cứu không đúng cách… có thể khiến tình trạng nạn nhân càng thêm nghiêm trọng.
Hiện tại đã có huyết thanh giải độc cho vết cắn của các loài rắn độc phổ biến. Trong trường hợp không có huyết thanh kháng nọc hoặc không rõ loài rắn độc nào đã cắn, các bác sĩ sẽ điều trị bệnh nhân dựa vào triệu chứng giúp giảm nguy cơ tử vong và không để lại hậu quả sau khi bị rắn cắn.
Nhắc đến bảo tồn thiên nhiên, nhiều người thường nghĩ đến việc bảo vệ các quần thể động vật hoang dã. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc loại bỏ loài ngoại lai xâm lấn lại là biện pháp cần thiết để bảo vệ hệ sinh thái bản địa.
Ủy ban Bảo tồn Cá và Động vật hoang dã bang Florida (Mỹ) đã phát động cuộc thi Florida Python Challenge (Thử thách săn trăn Florida), bắt đầu từ 10/7 tới đây và sẽ kéo dài trong 10 ngày.
Những người tham dự cuộc thi sẽ tìm cách bắt và tiêu diệt trăn Miến Điện tại Everglades, vùng đất ngập nước rộng lớn ở miền nam bang Florida, nơi có hệ sinh thái đa dạng nhưng đang bị loài trăn Miến Điện đe dọa.
Tổng giá trị giải thưởng của cuộc thi lên đến 25.000 USD, trong đó cá nhân hoặc nhóm người nào tiêu diệt được số lượng trăn Miến Điện nhiều nhất sẽ giành được giải đặc biệt trị giá 10.000 USD. Giải thưởng cũng được trao cho các hạng mục tân binh, chuyên nghiệp và quân sự.
Những người tham dự cuộc thi sẽ phải trải qua khóa huấn luyện trước khi bắt đầu, bao gồm phương pháp an toàn khi tiếp cận trăn Miến Điện và cách giết trăn nhân đạo.
Các thí sinh tham dự cuộc thi không được phép sử dụng súng, bẫy, thiết bị bay không người lái hoặc chó săn để tiêu diệt trăn, mà chỉ được phép bắt giữ trăn bằng tay hoặc các dụng cụ bắt rắn chuyên dụng.
Sau khi bị bắt, trăn phải được xử lý theo quy trình nhân đạo do ban tổ chức quy định, bao gồm làm mất ý thức rồi tiêu hủy bằng phương pháp được cơ quan quản lý động vật hoang dã bang Florida cho phép.
Thợ săn không được phép vận chuyển trăn sống ra khỏi phạm vi của cuộc thi, tránh trường hợp trăn bị sổng và trở thành loài xâm lấn ở một khu vực khác. Sau khi trăn bị giết chết, thợ săn có thể sử dụng thịt và da trăn cho mục đích cá nhân.
Đây là lần thứ 9 cuộc thi săn trăn Miến Điện được chính quyền bang Florida tổ chức. Tổng số trăn đã bị loại bỏ qua các cuộc thi là hơn 1.400 con, trong đó cuộc thi năm 2025 đã lập kỷ lục với 294 con trăn bị tiêu diệt.
Cuộc chiến chống lại trăn Miến Điện tại Florida
Mặc dù một cuộc thi tiêu diệt động vật hoang dã nghe có vẻ tàn bạo và ảnh hưởng đến môi trường, có những lý do chính đáng đằng sau cuộc thi này.
Trăn Miến Điện (còn gọi là trăn mốc) là loài trăn có nguồn gốc từ Đông Nam Á và là loài xâm lấn gây hại tại bang Florida. Đây là một trong những loài rắn lớn nhất thế giới, với chiều dài trung bình 5,5m và cân nặng từ 90 lên đến 190kg (trong điều kiện nuôi nhốt).
Dù có kích thước to lớn, trăn Miến Điện lại rất khó bị phát hiện, khiến các nhà sinh vật học không thể xác định số lượng cụ thể loài trăn này tại Florida. Một báo cáo của Cơ quan khảo sát địa chất Hoa Kỳ công bố vào năm 2023 cho biết đã có hơn 10.000 con trăn Miến Điện bị bắt tại bang Florida trong vòng 5 năm.
Các nhà khoa học không thể xác định được nguồn gốc xuất xứ của trăn Miến Điện tại bang Florida, nhưng vào những năm 70 của thế kỷ trước, loài trăn này được nuôi phổ biến tại Florida để làm thú cưng. Nhiều khả năng những người nuôi đã thả trăn ra ngoài môi trường, khiến nó trở thành loài xâm lấn.
Trăn Miến Điện sinh sôi rất nhanh, mỗi lần có thể đẻ được 80 trứng, là loài ăn tạp và đứng đầu chuỗi thức ăn, khiến chúng nhanh chóng trở thành mối đe dọa cho động vật hoang dã bản địa.
Trăn Miến Điện khiến nhiều loài động vật bản địa tại bang Florida đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Chúng thậm chí còn có thể săn đuổi và ăn thịt cả cá sấu dưới đầm lầy.
“Việc loại bỏ trăn Miến Điện khỏi hệ sinh thái này là rất quan trọng đối với sự sống còn của các loài bản địa. Do đó tôi muốn cảm ơn tất cả những người tham gia vào cuộc thi săn trăn của Florida”, Ron Bergeron, thành viên Ban Quản trị Ủy ban Bảo tồn Cá và Động vật hoang dã phía nam bang Florida, bình luận.
Đồng hồ báo thức bằng ánh sáng nghe có vẻ là một cách thú vị để bắt đầu một ngày mới. Các sản phẩm trên Amazon và các nhà bán lẻ khác tuyên bố loại đồng hồ này có thể giúp cải thiện nhịp sinh học bằng cách mô phỏng ánh sáng bình minh, khuyến khích người dùng thức dậy dần dần thay vì bị đánh thức bởi chuông báo.
Nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng liệu chúng có thực sự hiệu quả?
Câu trả lời ngắn gọn là có. Đồng hồ báo thức bằng ánh sáng mô phỏng bình minh có thể giúp bạn thức dậy dễ dàng hơn và ít mệt mỏi hơn. Nghe có vẻ như khoa học viễn tưởng, nhưng ánh sáng thực sự có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe thể chất và tinh thần, tác động đến nhiều yếu tố, từ mức năng lượng đến hệ miễn dịch.
Thiếu ánh sáng mặt trời cũng có thể dẫn đến rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD), một dạng trầm cảm thường xuất hiện vào mùa đông.
Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí BMC Public Health cho thấy việc tiếp xúc với ánh sáng mặt trời vào sáng sớm đặc biệt quan trọng đối với việc điều chỉnh nhịp sinh học và chất lượng giấc ngủ.
Vì thế, đồng hồ báo thức với đèn mô phỏng bình minh, tăng dần từ ánh sáng mờ đến độ sáng tối đa vào thời điểm thức dậy, có thể giúp người dùng tỉnh giấc tự nhiên hơn.
Màu sắc cũng đóng vai trò quan trọng. Đồng hồ báo thức mô phỏng bình minh phát ra ánh sáng có bước sóng dài, từ đỏ đến cam. Loại ánh sáng này dễ xuyên qua mí mắt hơn so với ánh sáng xanh có bước sóng ngắn, trong khi một số chuyên gia cho rằng ánh sáng xanh có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng giấc ngủ.
Một nghiên cứu công bố năm 2015 trên Journal of Affective Disorders cho thấy các thiết bị mô phỏng bình minh có thể cải thiện triệu chứng của rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD) với hiệu quả tương đương liệu pháp ánh sáng mạnh, vốn đã được sử dụng từ thập niên 1980.
Mặc dù mô phỏng bình minh có thể giúp người dùng tỉnh táo hơn khi thức dậy, nhiều tuyên bố mà các nhà sản xuất đưa ra về đồng hồ báo thức bằng ánh sáng hiện vẫn chưa được dữ liệu khoa học chứng minh đầy đủ.
Không nên kỳ vọng quá nhiều
Đồng hồ báo thức bằng ánh sáng có thể giúp cải thiện thói quen thức dậy và giảm các triệu chứng trầm cảm liên quan đến thiếu ánh sáng. Tuy nhiên, người dùng không nên kỳ vọng sẽ thấy thay đổi rõ rệt chỉ sau một đêm sử dụng.
Một số lợi ích khác, như giúp tăng mức cortisol vào buổi sáng hay hỗ trợ dậy sớm hơn, vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ và các kết quả hiện có còn chưa thống nhất.
Điều quan trọng không chỉ là cách sử dụng mà còn là chất lượng của thiết bị.
Độ sáng được đo bằng đơn vị lux. Ánh sáng lúc mặt trời mọc hoặc lặn trong một ngày quang đãng vào khoảng 400 lux, trong khi ánh sáng mặt trời trực tiếp có thể đạt từ 32.000-100.000 lux. Để tạo ra tác động rõ rệt đến quá trình thức dậy, đèn nên đạt độ sáng khoảng 250-300 lux tại vị trí người dùng.
Điều này đồng nghĩa thiết bị cần được đặt cách đầu khoảng 40-60cm để ánh sáng chiếu vào mắt thay vì chỉ chiếu sáng căn phòng.
Ngay cả khi không thể đáp ứng mọi kỳ vọng, đồng hồ báo thức bằng ánh sáng vẫn phát huy tốt chức năng chính là giảm cảm giác mệt mỏi và giúp người dùng thức dậy dễ dàng hơn vào buổi sáng.
Đồng hồ báo thức truyền thống có thể đánh thức người dùng nhanh và đáng tin cậy hơn. Trong khi đó, đồng hồ báo thức bằng ánh sáng giúp người dùng thức dậy từ từ và được cho là mang lại trải nghiệm dễ chịu hơn so với báo thức bằng âm thanh.
Ngoài ra, việc sử dụng loại đồng hồ này cũng có thể khuyến khích hình thành thói quen ngủ lành mạnh hơn, chẳng hạn như hạn chế sử dụng điện thoại trước khi đi ngủ và duy trì môi trường nghỉ ngơi phù hợp.
